III SA/Po 1499/13

Dnia 1 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie NSA Maria Lorych - Olszanowska WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sad. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... września 2013 roku nr ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności spadkobiercy w zakresie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości oddala skargę Prezydent Miasta ... decyzjami z dnia ...października 2012 r., nr ..., na podstawie art. 97-101, art. 207 i art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), orzekł o odpowiedzialności spadkobierców, A.T., za zobowiązania podatkowe spadkodawcy – ojca, T.T., w zakresie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu .... grudnia 2010r. zmarł T.T. Z ewidencji finansowo-księgowej Urzędu Miasta P. wynika, że zmarłego, jako właściciela nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. K. obciążały zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2004-2009, powstałe na skutek braku zapłaty wydanych w dniu... kwietnia 2009r. decyzji wymiarowych w łącznej kwocie ... zł plus odsetki do daty zgonu w sumie ...zł. Organ podatkowy ustalił na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia ... maja 2011r., sygn. akt ..., że do majątku spadkodawcy zostali powołani spadkobiercy – synowie zmarłego: A., T. W dniu .... października 2012 r. organ wszczął postępowanie podatkowe w sprawie przeniesienia odpowiedzialności podatkowej na wskazanych spadkobierców oraz wezwał ich do zapoznania i wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji stwierdził, że skoro spadek został przyjęty przez strony, nie istnieją żadne ograniczenia w ich odpowiedzialności. Od powyższych decyzji strony wniosły odwołanie, podnosząc, że orzeczenia te zostały wydane niezgodnie ze stanem faktycznym. Spadkobiercy zakwestionowali fakt prowadzenia przez spadkodawcę na opodatkowanej nieruchomości działalności gospodarczej oraz powierzchnię tej nieruchomości. Strony zwróciły uwagę także na wiek i stan zdrowia spadkodawcy w chwili ustalania wobec niego zobowiązań podatkowych za poszczególne okresy podatkowe. Decyzją z dnia ... września 2013 r., nr ..., na podstawie m.in. art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organy podatkowe nie mogą modyfikować zasad odpowiedzialności za długi spadkowe i samodzielnie ustalać składu majątku spadkowego, a także określać wysokości udziałów poszczególnych spadkobierców w tym majątku inaczej, niż to wynikało z wydanego w sprawie postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Stąd kwestie dotyczące prawidłowości ustalenia T.T. zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości nie mogą być skutecznie podnoszone w niniejszym postępowaniu. W skardze A., T.wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że ich celem nie jest uniknięcie zapłaty długów T.T., lecz jedynie sprowadzenie ich do właściwych rozmiarów. Skarżący wskazali, że decyzje dotyczące wymiaru podatku od nieruchomości dla ul. K. w P.za lata 2004-2009 podjęto na podstawie ustaleń pokontrolnych, które zawierały szereg błędów zarówno co do ustaleń metrażowych, jak i stanu faktycznego o rzekomej działalności gospodarczej T.T. Natomiast decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... lipca 2010r. obarczone były zasadniczym błędem co do tożsamości osoby, której dotyczyły, a ponadto zostały wysłane na niewłaściwy adres, stąd nie mogły wejść skutecznie do obrotu prawnego. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu ...września 2013 r. sześć postanowień o zmianie decyzji z dnia ... lipca 2010 r. w zakresie błędów tam popełnionych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoją argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie pozostaje prawidłowość rozstrzygnięcia o zakresie odpowiedzialności spadkobierców, A.T., za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, T.T. Na wstępie należy zauważyć, że skarżący w skardze nie kwestionowali ustaleń organów podatkowych dotyczących zaistnienia przesłanek do przejęcia przez nich odpowiedzialności za zaległości podatkowe spadkodawcy z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie ... zł. Nie pozostaje bowiem kwestią sporną, że spadek po T.T. na podstawie ustawy nabyli skarżący po ½ części, co potwierdza prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego P. z dnia ... maja 2011 r., sygn. akt .... Proste przyjęcie spadku, w myśl art. 1031 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. 2014r., poz. 121 ze zm.) oznacza, że spadkodawca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Tym samym, zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej, skarżący przejęli przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Kwestią sporną pozostaje natomiast zakres zobowiązań spadkodawców. Skarżący postawili zarzut, że decyzje dotyczące wymiaru podatku od nieruchomości dla ul. K. w P. za lata 2004-2009 podjęto na podstawie ustaleń pokontrolnych, które zawierały szereg błędów zarówno co do ustaleń metrażowych, jak i stanu faktycznego o rzekomej działalności gospodarczej T. Odnosząc się do meritum sporu, tzn. określenia zakresu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy, należy zauważyć, że zgodnie z art. 100 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców lub określają wysokość nadpłaty albo zwrotu podatku. W decyzji organ podatkowy określa wysokość znanych w dniu otwarcia spadku zobowiązań spadkodawcy, o których mowa w art. 98 § 1 i 2 Ordynacji. Przepisy te stanowią, że do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Tak więc na zakres odpowiedzialności za długi spadkowe, na mocy odesłania do przepisów Kodeksu cywilnego, w sposób bezpośredni rzutuje sposób przyjęcia spadku. Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność tylko ze spadku (rzeczowo). Od chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swego majątku (odpowiedzialność osobista, art. 1030 K.c.). W przypadku dwóch lub większej liczby spadkobierców, ich odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili działu spadku jest solidarna, a od chwili działu spadku – odpowiednia do wielkości udziałów w spadku (art. 1034 k.c.). Należy podkreślić, że przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za długi spadkowe, podobnie jak przepisy o zobowiązaniach podatkowych, mają charakter bezwzględnie obowiązujący. To zaś oznacza, że – jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. – organy podatkowe nie mogą w trakcie postępowania podatkowego modyfikować zasad tej odpowiedzialności i samodzielnie ustalać składu majątku spadkowego, określać wysokości udziałów poszczególnych spadkobierców w tym majątku inaczej niż wynikało to z wydanego w sprawie postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku skutkuje tym, że spadkobierca traci prawa i obowiązki wchodzące w skład spadku ex tunc - traktowany jest tak, jakby otwarcia spadku nie dożył. Oznacza to, że nie będzie on ponosił odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spadkodawcy. Natomiast w razie prostego przyjęcia spadku, spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 1 K.c.). W tym przypadku spadkobierca będzie odpowiadał całym swoim majątkiem za wszystkie zobowiązania podatkowe spadkodawcy, bez wartościowego ograniczenia jego odpowiedzialności. Z kolei przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. W powyższej perspektywie należy stwierdzić, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w niniejszym postępowaniu kwestie dotyczące prawidłowości ustalenia T.t. wymiaru podatku od nieruchomości nie mogą być skutecznie podnoszone, gdyż przedmiotem tego postępowania jest orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców. Wysokość zobowiązań podatkowych za poszczególne okresy podatkowe została ustalona względem spadkodawcy ostatecznymi decyzjami podatkowymi i stąd nie może podlegać badaniu w postępowaniu w sprawie przeniesienia na strony odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spadkodawcy. Nieuzasadnione okazały się również pozostałe zarzuty skargi. Pierwszy z nich sprowadzał się do stwierdzenia, że decyzje organu odwoławczego ustalające skarżącemu zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za poszczególne okresy dotknięte były błędem co do tożsamości osoby, której dotyczyły. Należy wyjaśnić, że decyzje te zostały zaadresowane i skierowane do T., który odebrał je osobiście. Wynika to z treści znajdujących się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru decyzji. Okoliczność ta wskazuje na bezpodstawność także kolejnego argumentu stron odnoszącego się do błędnego określenia w sentencji decyzji z dnia ... lipca 2010 r. adresu spadkodawcy. Pomimo faktycznego zaistnienia oczywistej omyłki pisarskiej w tym zakresie, decyzja została doręczona podatnikowi, który potwierdził pisemnie jej osobisty odbiór. Trafnie też zwrócił uwagę organ odwoławczy, że w pozostałych znajdujących się w aktach pismach procesowych, a także w uzasadnieniu wspomnianej decyzji, adres T. został wskazany prawidłowo. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).