III SA/Po 150/19

Dnia 29 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X w [...] na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] września 2018 roku nr [...], 2. zasądza od Zarządu Województwa Wielkopolskiego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Zarząd Województwa decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy spółki [...] Sp.j. (dalej: "strona", "spółka"), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2018 r., nr [...], określającą kwotę przypadających do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich wraz z należnymi odsetkami W dniu [...] marca 2009 r. Zarząd Województwa, jako Instytucja Zarządzająca [...] Regionalnym Programem Operacyjnym na lata 2007-2013 (dalej: "[...]"), zawarł ze spółką umowę o dofinansowanie nr [...], na realizację projektu pod nazwą: "Wdrożenie w firmie [...] innowacyjnej technologii produkcji stałych i mobilnych systemów ogrodzeniowych na bazie drutu ostrzowego", w ramach [...] Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 (dalej: "[...]") współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Priorytetu I Konkurencyjność przedsiębiorstw, Działanie 1.2 – Wsparcie rozwoju MSP. W oparciu o powyższą umowę spółka nabyła prawo do dofinansowania w kwocie nieprzekraczającej [...] zł, zobowiązując się do pokrycia w projekcie wkładu własnego w wysokości [...] zł (wydatki kwalifikowane), jak również wszelkich wydatków niekwalifikowanych. Przedmiotem projektu było wsparcie inwestycji mających na celu wprowadzenie nowych produktów, to jest drutu ostrzowego, paneli ogrodzeniowych z drutu ostrzowego oraz mobilnych urządzeń do rozkładania zasieków z drutu ostrzowego. W ramach projektu spółka miała zakupić – po przeprowadzeniu procedury ofertowej – linię technologiczną składającą się z następujących urządzeń: rozwijarki taśmy, wysokociśnieniowej prasy hydraulicznej, rozwijarki drutu, prościarki drutu, zataczarko-zwijarki, stołu do montażu wraz ze stojakami montażowymi, dwóch zgrzewarek wielopunktowych, gilotyny do cięcia, tokarki, frezarki, obrabiarki CNC, dwóch spawarek półautomatycznych do spawania metodą TIG. W toku realizacji projektu [...] przekazała spółce całość dofinansowania, w tym [...] kwietnia 2010 r. wypłacono środki w kwocie [...]zł, zaś [...] czerwca 2010 r. wypłacono środki w kwocie [...]zł. W okresie od [...] stycznia do [...] sierpnia 2013 r. [...] przeprowadziła kontrolę ustalając, że strona: - dokonała zakupu używanych środków trwałych, co było niezgodne z dokumentacją konkursu nr [...], w ramach którego złożono wniosek o dofinansowanie. Regulamin konkursu wskazywał, że wsparciem nie mógł zostać objęty zakup używanych środków trwałych, - nie osiągnęła i nie utrzymała wskaźników produktu, bowiem zakupione używane środki trwałe zgodnie z regulaminem konkursu nie stanowiły wydatków kwalifikowanych, a zatem zakres projektu nie został zrealizowany, - wskaźniki rezultatu wykazywane we wniosku o dofinansowanie na dzień kontroli nie zostały w całości osiągnięte i utrzymane. Wobec J. T. przeprowadzono postępowanie karne zakończone wyrokiem skazującym Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...]. Wskutek złożonej apelacji Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z [...] grudnia 2017 r., sygn. akt [...], zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, przez zapłatę na rzecz Samorządu Województwa [...] kwoty [...]zł. Wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] stał się prawomocny i posiada nadaną [...] marca 2018 r. klauzulę wykonalności. [...] pismem z [...] lutego 2018 r. wezwała spółkę do zwrotu łącznej kwoty [...]zł wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Spółka nie dokonała w przypisanym terminie zwrotu środków. Pismem z [...] lipca 2018 r. [...] zawiadomiła spółkę o wszczęciu z urzędu postępowania, aby następnie – decyzją z [...] września 2018 r. – określić jej kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania poszczególnych transzy dofinansowania. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...], utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji – powołując się na art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 9 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm., dalej: "u.f.p.") – wskazała, że przyczyną określenia kwoty do zwrotu wraz z należnymi odsetkami, było niewywiązanie się przez stronę z zapisów umowy, poprzez wprowadzenie w błąd [...] co do realizacji projektu, przez wcześniej zaplanowane, przed złożeniem wniosku o dofinansowanie, nabycie używanych maszyn celem uzyskania dofinansowania. Jednocześnie strona nie przestrzegała zapisu umowy zobowiązującego do wyłonienia wykonawcy w oparciu o najbardziej korzystną ekonomicznie ofertę z zachowaniem zasad przejrzystości i uczciwej konkurencji oraz dołożenia wszelkich starań w celu uniknięcia konfliktu interesów rozumianego, jako brak bezstronności i obiektywności w wypełnianiu funkcji jakiegokolwiek podmiotu objętego umową w związku z realizowanym zamówieniem. Nieprawidłowości stwierdzone w związku z przeprowadzoną kontrolą zostały potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. [...] nie uznało argumentacji strony, co do przedawnienia roszczenia o zwrot. W ocenie organu termin przedawnienia reguluje art. 66a ust. 1 pkt 1 u.f.p., przez co nie sposób mówić o tym, aby w rozważanej sprawie do niego doszło. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, strona zarzuciła naruszenie: 1) art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "K.p.a."), przez jego niezastosowanie i wydanie decyzji w sytuacji, gdy w sprawie karnej na J. T. – wspólnika skarżącej spółki – został nałożony obowiązek naprawienia szkody, odpowiadający w swej wysokości udzielonej dotacji, co doprowadziło do dwukrotnego orzekania o tym samym i powstania drugiego tytułu egzekucyjnego; 2) art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., przez utrzymanie w całości decyzji I instancji w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej zmiany w szczególności z powodu dokonanych naruszeń powołanych przepisów postępowania i materialnych; 3) art. 66 ust. 1 pkt 1 u.f.p., przez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy w chwili zawarcia umowy, a także wypłacenia poszczególnych transzy dotacji, przepis ten jeszcze nie obowiązywał, z kolei przepisy intertemporalne nie pozwalały na jego zastosowanie w okolicznościach sprawy; 4) art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.), przez nierozpoznanie sprawy w jej granicach i niezbadanie w sposób zupełny legalności zaskarżonej decyzji, co doprowadziło do sytuacji, że organ przy rozpoznawaniu sprawy nie uwzględnił faktu, że zobowiązanie określone zaskarżona decyzją wygasło wskutek przedawnienia, co w konsekwencji doprowadziło do następczego naruszenia art. 105 § 1 K.p.a. i wydania de facto decyzji niedopuszczalnej w sytuacji, gdy zobowiązanie skarżącej wygasło; 5) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niezasadne uznanie przez organ, że powinna zostać zwrócona pełna kwota udzielonej dotacji, podczas gdy wyłącznie część urządzeń mogła nie spełniać wymogów określonych umową i aktami z nią powiązanymi, w konsekwencji zachodziła konieczność ustalenia tej okoliczności przez organ i ewentualnego domagania się zwrotu wyłącznie części dotacji; 6) art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów wspólnot europejskich (Dz. Urz. UE Seria L z 1995 r. Nr 312, s. 1), przez niezastosowanie powołanego przepisu i błędne przyjęcie, że przedawnienie zobowiązania skarżącej nie nastąpiło w sytuacji, gdy program, na podstawie którego skarżącej udzielono wsparcia finansowego w postaci dotacji ostatecznie się zakończył – co uniemożliwiało wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania. Zarząd Województwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zarządu Województwa z [...] grudnia 2018 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z [...] września 2018 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem prawa materialnego, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") powoduje konieczność ich uchylenia. Zasadnicza część sporu, jak i najdalej idący zarzut skargi, sprowadza się do przedawnienia prawa do żądania przez [...] zwrotu nienależnie wypłaconych środków w ramach [...]. W ocenie skarżącej kwestię przedawnienia reguluje art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, który powinien znaleźć odpowiednie zastosowanie w kontrolowanej sprawie na podstawie art. 67 u.f.p. Przepis ten przewiduje, że zobowiązanie przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego w którym upłynął termin płatności – termin wypłaty dofinansowania, co w sprawie miało miejsce w roku 2010. Natomiast w ocenie [...] kwestię przedawnienia reguluje art. 66a ust. 1 u.f.p., przez co okres przedawnienia jeszcze nie upłynął. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że instytucja przedawnienia należy do sfery prawa materialnego. Upływ terminu przedawnienia musi być uwzględniony z urzędu przez organ, przed którym toczy się postępowanie. Przedawnienie – o ile wystąpi – rodzi bowiem ten skutek, że organ zobowiązany jest co do zasady do zakończenia postępowania przez jego umorzenie. Stosownie do art. 66a ust. 1 u.f.p., zobowiązanie do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6 u.f.p. – a więc należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz innych należności związanych z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetek od tych środków i od tych należności – przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od dnia: 1) w którym decyzja, o której mowa w art. 189 ust. 3b u.f.p., albo decyzja, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p., stała się ostateczna, albo 2) wypłaty salda końcowego, o którym mowa w: a) art. 89 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 210, s. 25 ze zm.), albo b) art. 86 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 223, s. 1 ze zm.), albo c) art. 141 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, s. 320 ze zm.) – w zależności od tego, który z tych terminów nastąpi później. Powyższy przepis art. 66a u.f.p. dodany został przez art. 11 pkt 4 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 1475), zmieniającej ustawę o finansach publicznych z dniem 2 września 2017 r. Przepis ten regulując kwestię przedawnienia ma charakter materialnoprawny, zatem wbrew stanowisku [...] nie może być on stosowany do oceny zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie. W kontrolowanej sprawie badaniu podlega zaś przedawnienie dotyczące zwrotu dofinansowania wypłaconego na rzecz skarżącej w roku 2010. To natomiast oznacza, że [...] poddała ocenie sporną kwestię przedawnienia na podstawie niemającego w sprawie zastosowania przepisu. Skoro zaskarżona, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja [...] rozstrzyga o zasadniczej dla sprawy i spornej pomiędzy stronami kwestii w sposób wadliwy, to jest na podstawie niemającego zastosowania w sprawie przepisu, a od rozstrzygnięcia tego zagadnienia zależy dalszy tok postępowania, to decyzje te nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Powyższe prowadzi do wniosku, że [...] nie przeprowadziła postępowania w kierunku ustalenia, jakie obowiązujące przepisy – w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy – znajdują zastosowanie w kwestii przedawnienia i jakie elementy stanu faktycznego świadczą o tym, czy przedawnienie nastąpiło, czy też nie. Dopiero poczynienie ustaleń w tym zakresie uzasadniać będzie dalsze rozstrzyganie, czy doszło do naruszenia prawa uzasadniającego zwrot przez skarżącą udzielonego dofinansowania. Podkreślenia wymaga, że tut. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd nie może orzec w powyższym zakresie zastępując organ, który w istocie nie zajął jeszcze stanowiska w sprawie przedawnienia. Obowiązek dokładnego rozpatrzenia stanu faktycznego i prawnego spoczywa na organie orzekającym w sprawie. Natomiast do kompetencji sądu administracyjnego należy wyłącznie kontrola legalności takiego działania organu administracji. To rolą organu jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś Sądu jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Rzeczą organu jest jednak uprzednio zastosowanie tego prawa. Zdaniem tut. Sądu w tej sprawie [...] nie ustalił właściwie i w wystarczającym zakresie okoliczności stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do kwestii przedawnienia, czym naruszył art. 8 § 1, art. 80 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a także art. 66a ust. 1 pkt 1 u.f.p. poprzez jego zastosowanie. W istocie w kwestii przedawnienia w ogóle nie wskazał i nie zastosował obowiązujących w tej sprawie przepisów prawa materialnego. Rozpatrując sprawę ponownie [...] powinien ustalić jakie przepisy dotyczące przedawnienia znajdują w sprawie zastosowanie i podciągnąć pod te przepisy ustalony stan faktyczny, przeprowadzając w razie potrzeby dodatkowe w tym względzie postępowanie wyjaśniające. Ustalenia i rozstrzygnięcie w tej kwestii powinna zawierać wydana decyzja wraz ze stosownym uzasadnieniem faktycznym i prawnym. W tej sytuacji, skoro nie została rozstrzygnięta dotąd przez [...] najdalej idąca kwestia przedawnienia, za przedwczesne uznać trzeba wypowiadanie się w pozostałym wskazanym w skardze zakresie. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt. 1. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. O kosztach postanowiono w pkt. 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.