III SA/Po 155/11

Dnia 19 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi x na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obciążenia strony kosztami opinii sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę w sprawie dotyczącej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł x złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku x oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.), a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów. Ponadto poinformował, że posiada jedynie wykształcenie podstawowe, nie zna prawa i nie bardzo je rozumie, zwłaszcza, że uzyskał porady, które były wzajemnie sprzeczne, co wprowadziło jeszcze większy zamęt w jego sprawie. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że od 1995 roku pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku (z wyjątkiem jednego roku). Przez ten czas aby się utrzymać wyzbył się praktycznie wszystkich wartościowych składników majątku, który w życiu zgromadził. Na potwierdzenie załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy [...] potwierdzające, że jest zarejestrowany w tamtejszym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna od dnia 30 grudnia 2008 roku i nie posiada prawa do zasiłku. Aby wyjaśnić rzeczywistą sytuację wnioskodawcy został on wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia odebrania niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji, poprzez wskazanie aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których wnioskodawca finansuje konieczne koszty bieżącego utrzymania. W zakreślonym terminie wnioskodawca nie złożył jednak uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, ponieważ w ramach uzupełnienia wniosku x nie wskazał aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których finansuje konieczne koszty bieżącego utrzymania, należy przyjąć, że nie wyjaśnił on jednej z okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji. W konsekwencji nie można dokonać jednoznacznej oceny aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz przyjąć, że zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wskazać należy, że wnioskodawca nie wskazał aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których finansuje konieczne koszty bieżącego utrzymania. W tej sytuacji, należy przyjąć, że nie wyjaśnił on jednej z okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji, co za tym idzie, nie można dokonać jednoznacznej oceny aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz przyjąć, że zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie wykazano bowiem, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.