III SA/Po 155/25

Dnia 11 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2025 roku sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 18 grudnia 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 100,- (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Zaskarżoną decyzją z 3 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania K. H. (strona) od decyzji Starosty [...] z 18 grudnia 2024 r. o odmowie umorzenia kary administracyjnej w wys. 500 zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. W wyniku rozpoznania wniosku K. H. Starosta [...] ww. decyzją z 18.11.2024 r. na podstawie art. 189k § 1 pkt 3 , art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: Kpa) odmówił umorzenia administracyjnej kary pieniężnej nałożonej na wnioskodawczynię decyzją tego organu z 25.11.2024 r. w wys. 500 zł – za naruszenie obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu marki [...] nr rej. [...] Organ wskazał, że strona ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, samotnie wychowuje 2 córki: młodszą – uczennicę szkoły średniej i starszą – osobę z niepełnosprawności, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Rodzina strony uzyskuje dochód 6831,74 zł/m-c przy wydatkach stałych (polisy ubezp., media, tel. i Internet, leki, wyjazdy na wizyty lekarskie i rehabilitację, terapię) w wys. 3350 zł. Strona posiada dom o pow. 116 m2 oraz 2 auta: 1) marki [...] rok prod. 2010 r. o wartości 30.000 zł i 2) marki [...] rok prod. 2013 r. o wartości 13.000 zł (uszkodzone). Mając na uwadze sytuację rodzinno-bytową Starosta podkreślił, że ustawodawca w art. 189k § 1 Kpa podkreślił wyjątkowość interesu strony jako przesłanki udzielenia ulgi określając go jako "ważny". Subiektywne przedstawienie strony nie jest wystarczające dla uznania tej przesłanki za spełnioną, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności faktyczne tego nie potwierdzają. W orzecznictwie sądowym ważny interes podatnika definiuje się jako sytuację, w której z przyczyn nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata dochodu, utrata losowa majątku. Organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że względu społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochodnie nie był z nich zwalniany. Pobocznie organ wskazał, że strona może ubiegać się o rozłożenie na raty należności. Strona w odwołaniu od ww. decyzji podała, że w Wydziale Komunikacji Starostwa stawiła się w terminie, w ostatni dzień, gdzie obowiązywało ją przerejestrowanie auta. Nie została jednak przyjęta, bowiem nie można było pobrać numerku do kolejki. Nie wiedziała zaś, że urządzenie do poboru numerków było popsute. Urzędnik zapisał ją na dzień następny. W tym stanie sprawy strona raz jeszcze zwróciła się z prośbą o umorzenie kary. SKO w [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) wskazało, że na gruncie art. 189k Kpa przesłankami uzasadniającymi zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności są interes wnioskodawcy oraz interes publiczny. Instytucja umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość umorzenia należności, ale nie jest to jego obowiązek. W konsekwencji, nawet w sytuacji zaistnienia pozytywnych przesłanek organ nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku. Przy czym instytucja uznania administracyjnego nie oznacza dowolności – organ jest w tej sytuacji zobowiązany wziąć pod uwagę ważny interes strony oraz interes publiczny. Choć Kpa nie definiuje obu pojęć, to przesłankę interesu publicznego interpretuje się zazwyczaj jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, czy sprawność działania aparatu państwowego. Należy przy jej ocenie uwzględniać także obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy w postaci przyznania ulgi. Ważny interes zobowiązanego jest z kolei przesłanką związaną w sposób bezpośredni z sytuacją danej osoby. Musi ona być na tyle istotna i wyjątkowa, że jej pominięcie spowoduje wyrządzenie stronie dostrzegalnych negatywnych skutków. Ważny interes zobowiązanego ocenia się zważywszy na zobiektywizowane kryteria, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie oraz możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Ważnego interesu zobowiązanego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem samego zobowiązanego o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie ocenił, że sytuacja materialno-bytowa strony nie daje podstaw do umorzenia przedmiotowej kary. Sytuacja rodziny choć trudna, nie spełnia powyższych przesłanek ważnego interesu publicznego lub ważnego interesu strony. Strona posiada dom, nieruchomości (cyt. za organem) w postaci pojazdów, a także stałe źródła dochodów, które ok. dwukrotnie przewyższają wydatki. Sytuacja finansowa nie jest więc na tyle ciężka, by uzasadniała umorzenie kary w wys. 500 zł. Reasumując Kolegium uznało, że Starosta wydając decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego. K. H. w skierowanej do tut. Sądu skardze powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodała, że jest matką samotnie wychowującą dwie córki. Jedna z nich jest niepełnosprawna i niesamodzielna w codziennej egzystencji (skarżąca jest jej opiekunem i kuratorem). Skarżąca podała, że nie pracuje, sama jest też osobą niepełnosprawną. W związku z tym kara w wys. 500 zł jest dla niej ogromną kwotą, bowiem opłaty i wydatki związane z leczeniem pochłaniają budżet domowy. W odpowiedzi SKO w [...] wniosło o oddalenie skargi, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić z powodu przekroczenia przez organy orzekające granic uznania administracyjnego przy ocenie przesłanek umorzenia administracyjnej kary pieniężnej określonych w art. 189k § 1 pkt 3 Kpa. Zaprezentowane powyżej przez Sąd stanowisko wymaga poczynienia kilku uwag wstępnych o charakterze ogólnym odnoszących się do kwestii udzielania ulg w spłacie administracyjnych kar pieniężnych w kontekście przepisów regulujących tę problematykę. Zważyć należy, że na skarżącą administracyjna kara pieniężna została nałożona mocą decyzji Starosty [...] z 25 listopada 2024 r. na podstawie przepisów art. 140mb ust. 1, art. 104n w zw. z art. 73aa ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm., dalej: P.r.d.). Przepis art. 189a § 2 pkt 6 Kpa stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się. By zatem ustalić, czy w niniejszej sprawie zastosowanie miał przepis art. 189k § 1 pkt 3 Kpa określający przesłanki umorzenia administracyjnych kar pieniężnych w ogólności (bez względu na materialnoprawną podstawę ich wymierzenia) należało zbadać, czy w przepisach Prawa o ruchu drogowym nie znajduje się regulacja szczególna (lex specialis), wedle dyrektyw której należałoby oceniać przesłanki umorzenia nałożonej na skarżącą pieniężnej kary administracyjnej. Sięgając do przepisów P.r.d. wskazać należy, że obowiązujący od 1 lipca 2023 r. przepis art. 140n ust. 6 P.r.d. określił jedynie, że do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i art. 140mb, przepisów art. 189d-189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się. Przepisy art. 189d-189f Kpa normują: dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, zasadę postępowania w przypadku zaistnienia siły wyższej oraz przesłanki odstąpienia od wymierzenia tego rodzaju kary. Nie obejmują zaś instytucji umorzenia administracyjnej kary pieniężnej, która została – jako ogólna - ujęta art. 189k Kpa. Reasumując, skoro tak przepis art. 140n ust. 6 P.r.d., ani żaden inny przepis P.r.d. nie regulują przesłanek umorzenia administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu w określonym terminie, o którym mowa w art. 140mb ust. 1 P.r.d., to mocą art. 189a § 2 pkt 6 Kpa zastosowanie znajduje przepis art. 189k § 1 pkt 3 Kpa określający podstawy do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej. Stanowi on, iż organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części. Organy orzekające trafnie podały w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, iż sformułowanie "może udzielić ulg" zawarte w art. 189k § 1 Kpa jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej przez organ w przedmiocie umorzenia zaległej kary pieniężnej. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek organ nie jest zobligowany do przyznania ulgi – może zarówno uwzględnić wniosek, jak i go oddalić. Tym samym, wystąpienie okoliczności wynikających z ważnego interesu strony lub interesu publicznego nie skutkuje automatycznym obowiązkiem umorzenia kary bądź jej rozłożenia na raty, lecz pozostawia organowi możliwość dokonania oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym zachodzą podstawy do zastosowania tej instytucji. Kontrola sądowa decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mogących świadczyć o ważnym interesie strony oraz czy, korzystając ze swojego uznania, nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 stycznia 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 1399/24, publ.: httpp://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podkreślić, że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej ma charakter wnioskowy, a zatem to na stronie spoczywa główny obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających jej przyznanie. W szczególności powinna ona przedłożyć organowi niezbędny materiał dowodowy potwierdzający wystąpienie okoliczności, na które się powołuje, a które – w jej ocenie – spełniają przesłanki zastosowania ulgi i nie są znane organowi. Organ zaś jest zobowiązany do rozpatrzenia całości zgromadzonego materiału dowodowego, zarówno przedstawionego przez stronę, jak i tego, który jest mu znany z urzędu. Ponadto, w sytuacji gdy wskazane we wniosku okoliczności mogą uzasadniać przyznanie ulgi, lecz przedstawione dowody nie w pełni je potwierdzają, organ może podjąć dodatkowe czynności, np. zwrócić się do innego organu o przekazanie niezbędnych informacji. Następnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, organ powinien ocenić, czy w danych okolicznościach zachodzi "ważny interes publiczny" lub "ważny interes strony" – pojęcia o charakterze nieostrym – które uzasadniają przyznanie ulgi w wykonaniu nałożonej administracyjnej kary pieniężnej. W ocenie Sądu organy obu instancji powyższym wymogom nie sprostały. Nie poddając rzetelnej ocenie przedstawionego przez skarżącą materiału dowodowego w kontekście przesłanek umorzenia administracyjnej kary pieniężnej dopuściły się niedopuszczalnej dowolności. Należy wskazać, że z ustanowionej w art. 7 Kpa i doprecyzowanej w art. 77 § 1 Kpa zasady prawdy obiektywnej wynika, że organ administracji publicznej ma obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przy czym w myśl art. 8 § 1 Kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie zaś z art. 9 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Bez wątpienia, że w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest wniosek o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 189k § 1 pkt 1 Kpa, to osoba ubiegający się o zastosowanie ulgi w wykonaniu tejże kary ma wykazać, że zaistniały podstawy do jej zastosowania. Zatem to wnioskodawca powinien wykazać się inicjatywą, jeżeli chodzi o udowodnienie twierdzeń, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Wynika to nie tylko z faktu, że umorzenie należności wynikającej z kary pieniężnej jest wyjątkiem od zasady obowiązku uiszczania wymierzonych kar, ale także z faktu, że to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie wymierzonej kary. Jednakże okoliczność, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy nie oznacza, że organ administracji jest całkowicie zwolniony z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego, do jakich zalicza się decyzje wydawane na podstawie art. 189k § 1 pkt 1 Kpa, wymaga przede wszystkim ustalenia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, gdyż tylko w takim wypadku decyzja taka nie ma charakteru dowolnego (por. wyrok NSA z 27 października 2023 r., sygn. III OSK 5501/21, publ.: jak wyżej). Z akt sprawy wynika, że w związku z podawanymi przez skarżącą we wniosku okolicznościami Starosta wzywał ją do umotywowania wniosku oraz przesłania wypełnionego i podpisanego oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz innych dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła: opinię psychologiczną o stanie jej niepełnosprawnej córki (autyzm atypowy i niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim), kartę leczenia szpitalnego tejże córki zaświadczenie lekarskie dot. ww. świadczące o cierpieniu na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS o całkowitej niezdolności do pracy ww., decyzje przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kw. 2988 zł/m-c w związku z rezygnacji z pracy celem opieki nad niepełnosprawną córką, polisę ubezp. na życie, skierowanie do pracowni EEG z rozpoznaniem u ww. córki skarżącej padaczki objawowej lekoopornej, faktury VAT za zakup leków i za wizytę kontrolną, decyzję ZUS przyznającą rentę ww. córce skarżącej wraz z wyrównaniem za okres I-IV 2024 r. i świadczeniem na V 2024 r., dokumentację I. H. z konsultacji w poradni neurologicznej, , zaświadczenie lekarza psychiatry dot. ww. córki skarżącej, oświadczenie o nieprowadzeniu przez skarżącą działalności gospodarczej, ani działalności rolniczej, a także pozostałe wyjaśnienia zawarte w formularzu oświadczenia o stanie majątkowym, a dot.: uzyskiwanych dochodów, liczby osób w gosp. dom., posiadanych aut, domu i ponoszonych stałych wydatków. Tymczasem organy obu instancji, po wyjaśnieniu na czym polega instytucja umorzenia administracyjnej kary pieniężnej (uznanie administracyjne) oraz pojęć "ważnego interesu publicznego" i "ważnego interesu strony" ograniczyły się do przywołania wysokości uzyskiwanych przez skarżącą comiesięcznych dochodów, posiadanego majątku oraz ponoszonych wydatków, nie wyjaśniając w żadnej mierze, dlaczego ich zdaniem K. H. opiekująca się dwoma córkami, w tym jedną całkowicie niezdolną do pracy, niepełnosprawną, nie jest w sytuacji na tyle wyjątkowej, że należy wymagać od niej uiszczenia administracyjnej kary pieniężnej w kw. 500 zł. Ponadto wskazując na podane przez skarżącą comiesięczne wydatki organy, w szczególności Starosta, nie wzięły pod uwagę oczywistych, a wynikających z doświadczenia życiowego, wydatków na codzienne utrzymanie trzyosobowej rodziny skarżącej, tj. na żywność, środki higieny, odzież, obuwie, paliwo itp. Z naruszeniem przywołanych wyżej przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa organy nie wzięły pod uwagę stanu rodzinnego i zdrowotnego w rodzinie skarżącej, zasadniczo rzutującego na jej zdolności płatnicze. Sąd zauważa, że do przedstawionych przez skarżącą licznych, a powołanych wyżej dokumentów organy w uzasadnieniach wydanych decyzji w ogóle się nie odniosły. Równocześnie, w kontekście udokumentowanej przez skarżącą sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz zaistniałych uchybieniach w uzasadnieniu wydanych decyzji jawi się niestosownym stanowisko organów wyrażające się w zdaniu: "subiektywnne przedstawienie strony nie jest wystarczające dla uznania tej przesłanki za spełnioną, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności faktyczne tego nie potwierdzają." Nadmienić również należy, że organ I instancji reprezentuje powiat jako wspólnotę samorządową. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r . o samorządzie powiatowym (t.j. Dz. 2024 r. poz. 107 ze zm.) mieszkańcy powiatu tworzą z mocy prawa lokalną wspólnotę samorządową. Wypada zatem, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta rozważył, czy urzeczywistnieniem konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) w realiach niniejszej sprawy jest domaganie się przedmiotowej administracyjnej kary pieniężnej od członka tejże wspólnoty lokalnej - skarżącej będącej osobą samotnie wychowująca niepełnoletnią córkę oraz opiekującą się drugą z córek pełnoletnią, ale niepełnosprawną i całkowicie niezdolną do pracy. Na marginesie dodać trzeba, że organy błędnie odwołały się do orzecznictwa z zakresu prawa podatkowego wskazując na "nadzwyczajne, losowe przypadki podatnika", gdy tymczasem mamy do czynienia z postępowaniem ogólnoadministracyjnym i zastosowaniem regulacji Kpa, a nie Ordynacji podatkowej. Reasumując, Sąd uznał, że powyższe procesowe uchybienia organów obu instancji w wyjaśnieniu ziszczenia się przesłanek do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej dają podstawę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej Ppsa) orzekł jak w punkcie I. wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Starosta – kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu wyroku, w szczególności rzetelnie zbada zgromadzony materiał dowodowy w kontekście przesłanek umorzenia kary pieniężnej określonych w art. 189k § 1 pkt 3 Kpa, mając również na względzie, że skarżąca wnioskowała o umorzenie kary choćby w całości lub w części. Rolą zaś skarżącej będzie podanie Staroście pełnych średnich miesięcznych kosztów trzymania swojej rodziny, jak i ewentualne uzupełnienie w pozostałym zakresie, jeżeli sytuacja materialna, rodzinna lub zdrowotna w rodzinie skarżącej uległa zmianie. Na podstawie art. 200 Ppsa Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów sądowych stanowiący uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (pkt II. wyroku).