III SA/Po 1555/21

Dnia 27 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st.sekr.sad. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2022 roku sprawy ze skargi L. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Decyzją z 23 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. , na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a." i art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa", umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 24 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 23 lipca 2020 r. Decyzją z 14 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 31zq ust. 8 ustawy utrzymał w mocy decyzję z 23 lipca 2020 r. W sentencji decyzji wskazano, że utrzymana w mocy została decyzja odmawiająca prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje. Wnioskiem z 24 kwietnia 2020 r. strona zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy). Strona nie jest zwolniona z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych. Dokumenty rozliczeniowe złożono 13 lipca 2020 r., czyli już po terminie, który upłynął 30 czerwca 2020 r. Z tego względu nie przysługuje stronie zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W skardze na decyzję z 14 października 2020 r. skarżąca wyraziła z niej niezadowolenie podnosząc, że w dniu jej wydania były złożone niezbędne dokumenty rozliczeniowe. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, gdyż naruszają niżej wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a."). Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 1 ustawy). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za kwiecień 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy). Po pierwsze, organ przyjął, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy), ale nie uzasadnił dlaczego. Nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w uzasadnieniu decyzji i gromadzeniu materiału dowodowego, gdyż Sąd jedynie kontroluje zgodność decyzji z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Organ naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. (braki uzasadnienia decyzji), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po drugie, jeżeli organ ustaliłby, że skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku składania powyższych dokumentów, powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął on do organu 24 kwietnia 2020 r.) poinformować skarżącą w trybie art. 9 K.p.a., że ma ona obowiązek ich złożenia do 30 czerwca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W następstwie złożenia przez skarżącą wniosku z 24 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym - kierując się wyrażoną w art. 9 K.p.a. - organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed 30 czerwca 2020 r. organ wyjaśnił stronie, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych, ograniczając się do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 K.p.a.), zaś strona może w odpowiednim terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia powyższych przesłanek (art. 79a § 2 K.p.a.). Ponadto art. 77 § 4 K.p.a. zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy (30 czerwca 2020 r.), czego nie uczynił. O ile skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych, co organ najpierw ustali, nieudzielenie skarżącej powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., co - w przypadku ustalenia przez organ, że deklaracje złożono po 30 czerwca 2020 r. - mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że skarżąca mogłaby uczynić zadość temu obowiązkowi do 30 czerwca 2020 r. Po trzecie, w decyzji z 23 lipca 2020 r. wadliwie umorzono postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., gdyż nie stało się ono bezprzedmiotowe. Ewentualny brak złożenia stosownego dokumentu w terminie nie prowadzi bowiem do umorzenia postępowania, ale do odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W tym kontekście organ w zaskarżonej decyzji z 14 października 2020 r. wadliwie utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania z 23 lipca 2020 r., określając ją w sentencji jako decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ: 1. ustali i uzasadni, czy skarżąca była zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za odnośny okres (kwiecień 2020 r.); 2. jeżeli uzna, że nie była z powyższego obowiązku zwolniona i jeżeli ponownie ustali, że dokumenty rozliczeniowe złożono po terminie - w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy zawiadomi skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia; przepis powyższy bowiem, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.