III SA/Po 156/19

Dnia 27 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 8 stycznia 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. L., od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego z dnia 25 października 2017 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oraz o umorzeniu postępowania w odniesieniu do 3 automatów bez numerów. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W toku czynności kontrolnych przeprowadzonych w lokalu S. G., I. C., F. K. znajdującym się w przejściu podziemnym D. w P., w którym działalność gospodarczą prowadzi R. L., znajdowały się automaty Hot Spot, Hot Slot i dwa automaty Csani, wszystkie 4 bez numerów oraz automat Hot Spot [...], które wyglądem odpowiadały urządzeniom, na których urządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Urządzenia były włączone do sieci elektrycznej i gotowe do gry. W drodze eksperymentu, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o Służbie Celnej, funkcjonariusze przeprowadzili eksperyment procesowy na automatach Hot Spot nr [...], Hor Slot bez numeru oraz Hot Spot bez numeru. Ustalono, że urządzenia Hot Slot bez numeru i Hot Spot nr [...] oferują gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, natomiast Hot Spot bez numeru po włączeniu do sieci wyświetlił napis "sprawdź przewód sygnałowy". Z powodu braku kluczy dostępowych i blokady urządzenia eksperymentu procesowego nie przeprowadzono. Z zeznań pracownika G. C. wynika, że w lokalu pracuje od około 5 miesięcy jako osoba obsługująca kawiarenkę internetową, nie znał i nie wiedział, kto jest właścicielem automatów. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji wymierzył R. L. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Wskazał, że kwestionowana decyzja narusza art.120 Ordynacji podatkowej, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że R. L. był urządzającym gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, a w konsekwencji wymierzenie kary niewłaściwemu podmiotowi, błędne rozumienie umowy najmu, nie zebranie pełnego i wyczerpującego materiału dowodowego, nie uwzględnienie wniosku o przesłuchanie strony postępowania, nie podjęcie wszystkich działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, przesłuchanie pracownika skarżącego bez jego udziału i tym samym naruszenie przepisów 122,187 § 1 i 190 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że kontrola oraz eksperyment zostały przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy o Służbie Celnej. Przepis art. 32 ust. 1 pkt 13 dopuszczał środek dowodowy w postaci przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu. Wyniki przeprowadzonego eksperymentu podlegają ocenie na tych samych zasadach, jak inne dowody. Zebrany materiał dowodowy był wyczerpujący, a w trakcie jego zbierania nie naruszono zasad postępowania. Materiał dowodowy poddano wnikliwej analizie. Wykazał on bezspornie, że odwołujący albo osobiście, albo poprzez swojego pracownika aktywnie uczestniczył w urządzaniu gier. R. L. reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego podnosząc zarzut: - naruszenia art. 122 i 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa polegające na niepodjęciu przez organ działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy tj. brak zebrania materiału dowodowego pozwalającego w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, że R. L. można uznać za urządzającego gry hazardowe, w szczególności poprzez oddalenie wniosku pełnomocnika strony o przesłuchanie w charakterze strony oraz przesłuchanie w charakterze świadka P. G. na okoliczność ustalenia, że R. L. nigdy nie urządzał gier na automatach - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa prowadzące do błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, wyrażające się w przyjęciu, że o uznaniu strony za podmiot urządzający gry na automacie jednoznacznie świadczą zeznania świadka G. C. - art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej przejawiające się w przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadka bez udziału strony, co w istotny sposób ograniczyło jej prawo jako strony postępowania - pominięcie przez organ okoliczności zawarcia przez stronę umowy najmu części powierzchni. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 rok - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2017, 201 ze zm.) w związku z art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2016, poz. 471 ze zm.). Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych automatach miały charakter losowy, gdyż ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. Sąd przyjmuje, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych oraz na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA). Zdaniem Sądu, o takich zachowaniach stanowiących urządzanie gier na automatach można mówić w przypadku Skarżącego. Potwierdza to analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną działań skarżącego dokonaną przez organy celne. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wbrew argumentacji zawartej w skardze w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie występuje sytuacja nie podjęcia działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy czy przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Dowody zgromadzone w aktach administracyjnych jednoznacznie potwierdzają, że w lokalu S. znajdującym się w przejściu podziemnym D. w P., a więc poza kasynem gry w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a oraz 6 ust.1 ustawy o grach hazardowych, działały urządzenia oferujące gry losowe, które zostały umieszczone w tym lokalu przez skarżącego na podstawie czynności cywilnoprawnej, jaką jest umowa najmu części lokalu użytkowego. Działania skarżącego, wbrew sugestiom skargi, nie wyczerpywały się jedynie na udostępnieniu kilku metrów drugiej stronie umowy. Zaangażowanie skarżącego w urządzanie gier na automatach poza kasynem gry określa to, że skarżący udostępniał osobom trzecim (graczom) automaty do gry w niedozwolonym do tego miejscu, bo poza kasynem gry, bo w lokalu, w którym wykonywał własną działalność gospodarczą. Forma współpracy pomiędzy stronami i specyfika miejsca, w którym posadowiono automaty zapewniała swobodny dostęp graczom do automatów w godzinach otwarcia i pieczę nad automatami. Z protokołu oględzin wynikało, że automaty stoją w przejściu podziemnym D. w P., a więc w miejscu ogólnodostępnym. Z protokołu przesłuchania świadka G. C. wynika, że to on włącza automaty po przyjściu do pracy i wyłącza je, gdy kończy pracę tj. o 22.30. Gdy automat nie wypłaca pieniędzy, świadek wyłącza ja z prądu i oświadcza graczowi, że ma przyjść później, wręczając mu kartkę potwierdzającą wygraną. Niektóre wygrane wyniosły ok.200 zł. Jeżeli jest wygrana, pracownik informuje o tym brata skarżącego J. L.. Sporadycznie pomaga grającym, gdy nie potrafią wypłacić wygranej. Świadek opisał też przebieg gier na automatach. W świetle powyższego, Sąd uznaje, że wbrew twierdzeniom skargi i lakonicznym zapisom umowy zachowanie skarżącego (lub jego pracownika) nie sprowadzało się jedynie do zawarcia umowy cywilnoprawnej. Takie twierdzenia nie korespondują z treścią całego materiału dowodowego. Sąd podziela stanowisko, że przedłożona umowa w rzeczywistości określa ramy współpracy skarżącego z najemcą w zakresie tworzenia warunków do eksploatacji automatów do gier hazardowych poza kasynem gry. Jeżeli znamiona deliktu administracyjnego wyczerpują działania kilku podmiotów, to każdy z nich jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry i wobec każdego z takich podmiotów aktualizuje się kompetencja nałożenia kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odpowiedzialność za wskazany delikt ponosi także podmiot współurządzający gry na automatach poza kasynem gry. O tym czy dany podmiot jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry rozstrzyga jego udział i stopień przyczynienia się do realizacji znamion deliktu administracyjnego. Opisane powyżej zachowania skarżącego należy kwalifikować, jako niezbędny i konieczny element stanu faktycznego realizujący przesłanki z zakresu zastosowania normy prawnej nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek nałożenia kary pieniężnej za delikt urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Z tego względu Sąd w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną działań skarżącego dokonaną w niniejszej sprawie przez organy celne. Odpowiedzialność za delikt administracyjny ma charakter obiektywny w tym sensie, że do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzi wprowadzenie w błąd przez drugą stronę umowy cywilnoprawnej i związany z tym ewentualny brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań. Na gruncie odpowiedzialności za delikt administracyjny istotne jest bowiem tylko to czy dany pomiot bądź osoba przez niego zatrudniona faktycznie podejmowała działania, które opisane zostały w przesłankach deliktu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W świetle powyższego uznać trzeba, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd nie podziela też zarzutów odnośnie naruszeń mających istotny wpływ na postępowanie, a polegających na nie przesłuchaniu wskazanych przez stronę świadków. Otóż przesłuchanie wskazanych świadków nie jest środkiem dowodowym, który przyczyniłby się do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla kwestii wyłączenia odpowiedzialności skarżącego za delikt administracyjny. Uzyskanie zeznań, z których wynikałoby, że skarżący nigdy nie urządzał gier na automatach, nie uchyla obowiązków organów procesowych w zakresie oceny okoliczności sprawy i wyjaśnienia czy zachowanie skarżącego to zdarzenie, które wyczerpuje znamiona art. 89 ust.1 pkt 2 ugh. Sąd podziela też stanowisko organu, że nie było obowiązku powiadamiania strony o miejscu i terminie przesłuchania świadka –pracownika skarżącego, bowiem przesłuchanie odbyło się bezpośrednio w trakcie czynności kontrolnych, czyli przed wszczęciem postępowania. Ponadto podstawę przesłuchania stanowiły przepisy Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego, a protokół przesłuchania świadka z zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej wykorzystany został w niniejszym postępowaniu. Na marginesie sąd wskazuje, że znana sądowi z urzędu jest sprawa o sygnaturze III SA/Po 598/17, zakończona prawomocnym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 roku, w ramach której ustalono, że już po dacie kontroli objętej niniejszym postępowaniem w lokalu skarżącego miała miejsce kolejna kontrola w dniu 10 grudnia 2014 roku. Także na skutek tej kontroli Skarżącemu wymierzono karę pieniężną w wysokości 24 000 zł za urządzanie poza kasynem gier na automatach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.