III SA/Po 1586/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w P. z [...] lipca 2021 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A. C. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] września 2011 r. nr [...] oraz od nr [...] do nr [...] Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia powołano: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "K.p.a.", - art. 18 i art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej: "p.e.a.". W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, co następuje. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. C. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] września 2011 r. nr [...] oraz o od nr [...] do nr [...] W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniami z [...] kwietnia 2021 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej w P. S. A. Przedmiotowe zawiadomienia doręczono stronie (pełnoletniemu domownikowi) [...] maja 2021 r. W dniu [...] maja 2021 r. A. C. złożyła do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. pisma zatytułowane "Skarga na czynność egzekucyjną", w których podniosła zarzut przedawnienia wszystkich należności objętych tytułami wykonawczymi wymienionymi w zawiadomieniach. Pismem z [...] maja 2021 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wezwał stronę do sprecyzowania zakresu żądania zawartego w pismach z [...] maja 2021 r. Strona w piśmie z [...] czerwca 2021 r. wyjaśniła, że wnosi o rozpoznanie wniesionej skargi jako wniosku o umorzenie postępowania, podtrzymując zarzut przedawnienia i wniosek o uchylenie zajęć. Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie: 1. art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", przez jego błędną wykładnię i uznanie, że podniesiony zarzut przedawnienia nie jest zasadny; 2. art. 44 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doręczenia z lat 2012, 2014 i 2017 były skuteczne. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), dalej: "nowela p.e.a. z 11 września 2019 r.". do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. stanowi przepis art. 59 p.e.a. Zgodnie z art. 59 §1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, 9) na żądanie wierzyciela, 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (w szczególności przedawnienie należności). Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. przepisem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Krótszy okres przedawnienia wprowadziła ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378 ze zm.) i liczy się go od 1 stycznia 2012 r. Wcześniej, do 31 grudnia 2011 r., obowiązywał 10-letni okres przedawnienia. Zgodnie z powyższą ustawą z dnia 16 września 2011 r. pięcioletni termin stosuje się do należności składkowych, które nie przedawniły się do 1 stycznia 2012 r., ale z tym zastrzeżeniem, że termin przedawnienia liczy się w takim przypadku od 1 stycznia 2012 r., a nie od daty wymagalności należności. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. W zakresie zatem terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ustawodawca przyjął nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior. W myśl niej należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 3031/12). Przez dzień wymagalności składek należy rozumieć dzień będący terminem ich zapłaty. W przedmiotowej sprawie składki na ubezpieczenia społeczne stały się wymagalne odpowiednio od [...] sierpnia 2008 r. do [...] września 2010 r. Zgodnie z "nowym" biegiem przedawnienia składki przedawniłyby się po 5 latach, licząc od [...] stycznia 2012 r., czyli [...] stycznia 2017 r. Zgodnie ze "starym" biegiem przedawnienia składki przedawniłyby się po 10 latach licząc należności za poszczególne miesiące odpowiednio od [...] sierpnia 2008 r. do [...] września 2010 r. czyli [...] sierpnia 2018 r. (najwcześniejsza należność za lipiec 2008 r.) i kolejno aż do [...] września 2020 r. (składka za sierpień 2010 r.). Zgodnie jednak z "nowymi" przepisami pięcioletni okres przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r., upłynąłby 1 stycznia 2017 r. Składki przedawniłyby się więc z tą wcześniejszą datą. Przepisy u.s.u.s. przewidują jednak wiele sytuacji, które powodują przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia, np. bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu - od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Należności z tytułu składek, które stały się wymagalne w latach 2008, 2009 i 2010 powinny ulec przedawnieniu [...] stycznia 2017 r., chyba że wcześniej nastąpiło zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia z uwagi na wysłanie do zobowiązanej upomnień z [...] czerwca 2011 r. o numerach od [...] do [...] na adres: J. , ul. [...], których odbiór potwierdził R. R. (ojciec zobowiązanej) [...] lipca 2011 r. Powyższa czynność została potraktowana jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumie się upomnienie wymienione w art. 15 § 1 p.e.a. W myśl tego ostatniego przepisu egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia. Wobec należy uznać je za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego z [...] września 2011 r. w Banku P. S. A. zostały doręczone zobowiązanej na adres ul. [...], [...], w trybie art. 44 K.p.a. Podobnie zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego z [...] października 2014 r. w Banku M. S. A. w W. zostały doręczone zobowiązanej na adres ul. [...], [...], w trybie art. 44 K.p.a. Natomiast zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego z [...] marca 2012 r. w Banku B. S.A. w G., doręczone zobowiązanej na adres ul. [...], [...], odebrał [...] marca 2012 r. R. R. (ojciec zobowiązanej). Wobec tego nie naruszono art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 44 K.p.a. (przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doręczenia z lat 2012, 2014 i 2017 były skuteczne) wskazano, że strona podniosła ten argument po raz pierwszy dopiero na etapie zażalenia i nie wyjaśniła na czym to naruszenie miałoby polegać. Strona nie wskazała jaki adres należałoby uznać za właściwy w tym okresie i na jaki adres organ egzekucyjny powinien kierować korespondencję. Nie ma zatem podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (w szczególności przedawnienie należności). W skardze na postanowienie organu odwoławczego strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że podniesiony zarzut przedawnienia nie jest zasadny; w tym kontekście w uzasadnieniu skargo wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, a za moment wymagalności trzeba przyjąć dzień, w którym składki powinny być uiszczone przez płatnika; wskazane należności będą przedawnione nawet przy przyjęciu 10-letniego okresu przedawnienia; 2. art. 44 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doręczenia z lat 2012, 2014 i 2017 były skuteczne. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Sąd podziela argumenty organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W związku z ich omówieniem powtarzanie ich byłoby zbędne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaś podnieść, co następuje. W skardze podniesiono zarzut przedawnienia egzekwowanych należności. Zarzut ten nie jest zasadny. Zgodnie z art. 13 ust. 1 nowela p.e.a. z 11 września 2019 r. do postępowań wszczętych na podstawie p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej noweli, tj. 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu (art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a.). Należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi dotyczą różnych miesięcy od grudnia 2007 r. do najpóźniej sierpnia 2010 r., a zatem najpóźniejsze składki (za sierpień 2010 r.) stały się wymagalne [...] września 2010 r. W aktualnym stanie prawnym w myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Niemniej jednak w myśl art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378) przedawnienie należności z tytułu tych składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed [...] stycznia 2012 r., następuje po upływie 10 lat, chyba że 5-letni okres przedawnienia liczony od [...] stycznia 2012 r. nastąpiłby wcześniej na podstawie przepisów dotychczasowych. Jako że 5-letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. nastąpiłby wcześniej (w 2017 r. zamiast najwcześniej w 2018 r. i najpóźniej [...] września 2020 r. przy 10-letnim terminie przedawnienia), organ prawidłowo przyjął, że powyższe należności przedawniają się z upływem 5 lat od dnia, w których stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w aktualnym brzmieniu). Jeżeli zatem nie nastąpiłoby zawieszenie biegu terminu przedawnienia, powyższe należności przedawniłyby się [...] stycznia 2017 r. Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Pierwszą czynnością zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skutkującej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, było wysłanie do zobowiązanej upomnień z [...] czerwca 2011 r. o numerach od [...] do [...] na adres: J. , ul. [...], których odbiór potwierdził R. R. (ojciec zobowiązanej) [...] lipca 2011 r. Powyższa czynność została zasadnie potraktowana przez organy jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumie się upomnienie wymienione w art. 15 § 1 p.e.a. W myśl tego ostatniego przepisu egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Jest ono pierwszą i konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji ani w skardze strona nie kwestionowała doręczenia upomnień z [...] czerwca 2011 r., a jedynie doręczeń z lat późniejszych (2012, 2014 i 2017). Niezależnie od zasadności zarzutów co do doręczeń dokonywanych w latach 2012, 2014 i 2017, jako że upomnienia z [...] czerwca 2011 r. doręczono prawidłowo, skutkowały one zawieszeniem biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W czasie trwającego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podjął w latach 2012 i 2014 wskazane wyżej, szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia czynności egzekucyjne (zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego) m. in. z: - [...] marca 2012 r. w Banku B. S.A. w G., doręczone zobowiązanej na adres ul. [...], [...] - odebrał [...] marca 2012 r. R. R. (ojciec zobowiązanej); - [...] października 2014 r. w Banku M. S. A. w W., doręczone zobowiązanej na adres ul. [...], [...], w trybie art. 44 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 44 K.p.a. (przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doręczenia z lat 2012, 2014 i 2017 były skuteczne) zasadnie organ zauważył, że strona podniosła ten argument po raz pierwszy dopiero w zażaleniu, nie wyjaśniła, na czym to naruszenie miałoby polegać i nie wskazała jaki adres należałoby uznać za właściwy w tym okresie. Ponadto, strona ma obowiązek zawiadamiać organ o każdej zmianie swojego adresu, a w razie zaniedbania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (art. 18 p.e.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 K.p.a.). Zasadnie zatem organ uznał, że nie ma podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (w szczególności przedawnienie należności). Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) skargę oddalił.