III SA/Po 1627/13

Dnia 05 marca 2014 roku Sebastian Michalski – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 roku Nr [...] w przedmiocie nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 roku, odrzucił skargę T. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 roku Nr [...] w przedmiocie nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżąca nie uiściła wpisu od skargi (400 zł). Pismem z dnia 09 maja 2014 roku Skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jednocześnie, w prawem przewidzianej formie, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Skarżącej nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania, bo brak pozytywnej decyzji ze strony organów oraz wierzycieli spowodował, że w dniu 21 lipca 2013 roku zmuszona została wyrejestrować działalność gospodarczą z powodu ogłoszenia upadłości. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żądnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dwojgiem pełnoletnich dzieci, które nie mają własnych źródeł dochodu i pozostają na jej utrzymaniu. Skarżąca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.420,32 zł. Po potrąceniach egzekucyjnych do dyspozycji Wnioskodawczyni pozostaje kwota 852,69 zł. Zadłużenie po prowadzonej działalności gospodarczej to około 2.431.165,00 zł. Mąż R. M. nie został wskazany jako osoba prowadząca ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe. Jednakże Wnioskodawczyni oświadczyła, że mąż przekazuje na utrzymanie rodziny wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.111,86 zł, prowadzi własną działalność gospodarczą oraz pomaga Skarżącej w spłacie części zobowiązań wobec pracowników, ZUS i Urzędu Skarbowego. Od 14 lutego 2005 roku w małżeństwie Skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżąca podała, że miesięcznie na utrzymanie rodziny przeznacza dochody w kwocie 1.964,55 zł. Z kolei miesięczne koszty utrzymania rodziny Wnioskodawczyni wyliczyła na kwotę 2.050 zł. Jednocześnie złożyła oświadczenie, że nadwyżkę dochodów nad deklarowanymi wydatkami (nadwyżkę z wynagrodzenia męża oraz własnego wynagrodzenie, po potrąceniach egzekucyjnych) przeznacza na wydatki na żywność. Oświadczenie majątkowe Skarżącej budziło wątpliwości. Według przedstawionego wyliczenia deklarowane koszty utrzymania rodziny, nawet bez wydatków na żywność, przewyższają deklarowane dochody przeznaczane na ten cel. Skarżąca nie przedstawiła danych dotyczących sytuacji majątkowej jej męża, chociaż treść uzasadnienia wniosku jednoznacznie wskazuje, że R. M. pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczenie majątkowe budziło wątpliwości także w świetle materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych. Kontrolowany kierowca zeznał pod rygorem odpowiedzialności karnej, że do firmy prowadzonej przez T. M. został wynajęty przez firmę prowadzoną przez jej męża R. M. Kierowca realizował usługę transportową na rzecz firmy prowadzonej przez Skarżącą, ale wykonywał polecenia wydawane przez męża skarżącej. Pismem z dnia 13 lutego 2014 roku Skarżąca została zobowiązana (korespondencję odebrał dorosły domownik, B. M. – szwagierka) do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez: - przedłożenie zeznań podatkowych na podatek dochodowy za 2011 oraz 2012 rok – własnych i domowników, - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za okres od 01 stycznia 2013 roku – własnych i domowników, - udokumentowanie w jakiej formie (indywidualnie, w formie spółki cywilnej) domownicy wnioskodawczyni wykonują działalność gospodarczą, - udokumentowanie wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanych środków trwałych oraz liczby zatrudnianych pracowników w ramach działalności gospodarczej wykonywanej przez domowników, - wyjaśnienie czy Wnioskodawczyni lub jej domownicy posiadają udziały (akcje) w spółkach prawa handlowego lub są uprawnieni do reprezentowania takich podmiotów (członkowie zarządu, prokurenci), - udokumentowanie wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanych środków trwałych oraz liczby zatrudnianych pracowników przez spółki prawa handlowego, w których Wnioskodawczyni lub jej domownicy posiadają udziały (akcje) lub prawo reprezentacji, - udokumentowanie faktu ogłoszenia przez Skarżącą upadłości; przedłożenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości oraz dokumentacji dotyczącej wysokości zaspokojenia wierzytelności zgłoszonych w toku postępowania upadłościowego, - przedłożenie odpisu aktu ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, - przedłożenia spisu posiadanych rachunków bankowych (rachunków kart kredytowych, rachunków oszczędnościowych itp.) wraz z wyciągami dokumentującymi operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 września 2013 roku – własnych i domowników, - udokumentowania tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem [...], [...]; wykazania czyją własność stanowi ta nieruchomość oraz udokumentowania wysokość kosztów utrzymania nieruchomości, - wykazania marki, roku produkcji i wartości rynkowej oraz kosztów utrzymania pojazdów użytkowanych (własność, najem, leasing, użyczenie) przez Wnioskodawczynię lub jej domowników, - wykazania czy aktualnie przeciwko Wnioskodawczyni (domownikom) prowadzone są postępowania egzekucyjne; udokumentowania egzekwowanych należności (przedłożenia protokołów z ostatnio dokonanych czynności egzekucyjnych), rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych, a także wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub kwot przejętych poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych od początku 2013 roku. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca przekazała jedynie własne zeznania podatkowe za lata 2011 oraz 2012, a także dotyczące jedynie jej działalności gospodarczej - rachunek zysków i strat za lata 2010-2011 oraz bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 roku. Ponadto złożone zostały: umowa majątkowa małżeńską, wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, dwa zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w [...] (działka [...]), dla której księgę wieczysta prowadzi Sąd Rejonowy w [...] (nr [...]). Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub też wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie wykazała warunków do objęcia jej ochroną na zasadzie prawa pomocy. Złożone oświadczenie majątkowe, pomimo wyczerpania trybu z art. 255 p.p.s.a., nie daje podstaw do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego oraz rodzinnego Wnioskodawczyni, a przez to nie pozwala na określenie rzeczywistych zdolności płatniczych strony postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione tylko wobec tych stron postępowania, które wykazały, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego w całości lub w części. Prawo pomocy nie jest i nie może być formą premiowania osób, które prezentują postawę i dążenia do wybiórczej realizacji własnych zobowiązań. Z przekazanych informacji i dokumentów (wpisy w księdze wieczystej, zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji) wynika, że już w latach 2009-2010 roku Skarżąca nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby skorzystał z możliwości określonych przez prawo upadłościowe w celu ochrony wierzycieli. Natomiast skala i termin powstania zaległości pieniężnych (określone w oświadczeniach Skarżącej i potwierdzone wpisami w księdze wieczystej nr [...]), a nadto ujawniony w toku postępowania administracyjnego sposób współpracy w wykonywaniu działalności gospodarczej pomiędzy Skarżącą i jej mężem R. M., uzasadnia stanowisko, że zaległości w regulowaniu należności na rzecz ZUS, organów podatkowych oraz wierzycieli prywatnych są wynikiem decyzji ekonomicznych podejmowanych przez Skarżącą i jej męża. Skarżąca przy wykonywaniu działalności gospodarczej jeszcze w roku 2012 ściśle współpracowała z mężem, który od 1997 roku prowadzi własną i działalność gospodarczą (protokół przesłuchania kierowcy z dnia 19 września 2012 roku). Z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że adresem dla doręczeń oraz siedzibą główną działalności gospodarczej wykonywanej przez R. M. jest adres wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jako adres zamieszkania Skarżącej (w przeszłości także adres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej). R. M. posiada licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy od października 2011 roku, a w kwietniu 2013 roku uzyskał także licencję na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. Obecnie mąż wnioskodawczyni ponosi koszty prowadzenia gospodarstwa domowego oraz pomaga Skarżącej w spłacie niektórych zobowiązań finansowych. Podsumowując stwierdzić należy, że analiza oświadczeń i dokumentacji składanej przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy nie przekonuje do stanowiska, iż przedstawienie dokładnych danych o sytuacji rodzinnej i majątkowej męża skarżącej jest niemożliwe z obiektywnych powodów. Tym samym prawdopodobna staje się teza, że brak informacji o sytuacji majątkowej współmałżonka jest obliczony na uzyskanie dobrodziejstwa prawa pomocy z naruszeniem zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych. Skarżąca nie wykazał nic ponad to, że skutkiem ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami jest uniezależnienie sytuacji finansowej męża od sytuacji finansowej Wnioskodawczyni, czyli uwolnienie współmałżonka od odpowiedzialności prawnej za działania podejmowane w ramach działalności gospodarczej zarejestrowanej przez Skarżącą. Okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności wysokość korzyści przejętych w formie niezrealizowanych należności pieniężnych (2.431.165,00 zł), a także skala przychodów osiąganych w działalności gospodarczej zarejestrowanej przez Skarżącą (8.732.223,27 zł w 2010 roku, 4.131.693,27 zł w 2011 roku oraz 1.416.547,31 zł) uzasadniają stanowisko, że także sytuacja rodzinna skarżącej jest właściwą podstawą do oceny jej możliwości w odniesieniu do obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zapewnienia strony postępowania o trudnej sytuacji majątkowej wynikającej z przymusowej realizacji zaległych należności pieniężnych nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy środki egzekucyjne są stosowane jedynie w odniesieniu do majątku i przychodów Skarżącej. Natomiast wolne od egzekucji są zarówno przychody, jak i majątek zgromadzonych przez męża Skarżącej. Natomiast warunki do objęcia ochroną na zasadzie prawa pomocy są spełnione wówczas, gdy zarówno sytuacja majątkowa, jak i sytuacja rodzinna strony postępowania, wskazuje na brak możliwości zgromadzenia środków na koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości należącej do Skarżącej (nie jest to nieruchomość, na której Skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną) oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę Wnioskodawczyni i pozostawienie jej do dyspozycji jedynie kwoty wynagrodzenia wolnej od egzekucji nie dowodzi, że uiszczenie kosztów sądowych (wpis od skargi 400 zł), czy wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej Skarżącej lub jej rodziny w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wyjaśnić należy, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową współmałżonka wnioskodawczyni, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na stronie obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku (porównaj postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 roku, sygn. akt II FZ 92/13, Lex nr 1302897). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), orzeczono jak w sentencji postanowienia