III SA/Po 1627/13

Dnia 3 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Górecka po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T M na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... r., nr ... w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 roku, odrzucił skargę T M na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2013 roku w przedmiocie nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżąca nie uiściła wpisu od skargi (400 zł). Pismem z dnia 09 maja 2014 roku Skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jednocześnie, w prawem przewidzianej formie, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Skarżącej nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania, bo brak pozytywnej decyzji ze strony organów oraz wierzycieli spowodował, że w dniu 21 lipca 2013 roku zmuszona została wyrejestrować działalność gospodarczą z powodu ogłoszenia upadłości. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żądnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dwojgiem pełnoletnich dzieci, które nie mają własnych źródeł dochodu i pozostają na jej utrzymaniu. Skarżąca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Po potrąceniach egzekucyjnych do dyspozycji Wnioskodawczyni pozostaje kwota [...] zł. Zadłużenie po prowadzonej działalności gospodarczej to około [...] zł. Mąż nie został wskazany jako osoba prowadząca ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe. Jednakże Wnioskodawczyni oświadczyła, że mąż przekazuje na utrzymanie rodziny wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł, prowadzi własną działalność gospodarczą oraz pomaga Skarżącej w spłacie części zobowiązań wobec pracowników, ZUS i Urzędu Skarbowego. Od 14 lutego 2005 roku w małżeństwie Skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżąca podała, że miesięcznie na utrzymanie rodziny przeznacza dochody w kwocie [...] zł. Z kolei miesięczne koszty utrzymania rodziny Wnioskodawczyni wyliczyła na kwotę[...] zł. Jednocześnie złożyła oświadczenie, że nadwyżkę dochodów nad deklarowanymi wydatkami (nadwyżkę z wynagrodzenia męża oraz własnego wynagrodzenie, po potrąceniach egzekucyjnych) przeznacza na wydatki na żywność. Oświadczenie majątkowe Skarżącej budziło wątpliwości. Według przedstawionego wyliczenia deklarowane koszty utrzymania rodziny, nawet bez wydatków na żywność, przewyższają deklarowane dochody przeznaczane na ten cel. Skarżąca nie przedstawiła danych dotyczących sytuacji majątkowej jej męża, chociaż treść uzasadnienia wniosku jednoznacznie wskazuje, że R M pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczenie majątkowe budziło wątpliwości także w świetle materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych. Kontrolowany kierowca zeznał pod rygorem odpowiedzialności karnej, że do firmy prowadzonej przez T M został wynajęty przez firmę prowadzoną przez jej męża. Kierowca realizował usługę transportową na rzecz firmy prowadzonej przez Skarżącą, ale wykonywał polecenia wydawane przez męża skarżącej. Pismem z dnia 17 lutego 2014 roku Skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez nadesłanie odpowiedniej dokumentacji dotyczącej przychodów i wydatków oraz posiadanego majątku Skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca przekazała jedynie własne zeznania podatkowe za lata 2011 oraz 2012, a także dotyczące jedynie jej działalności gospodarczej - rachunek zysków i strat za lata 2010-2011 oraz bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2011 roku. Ponadto złożone zostały: umowa majątkowa małżeńską, wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, dwa zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w [...]. Postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że z przekazanych informacji i dokumentów (wpisy w księdze wieczystej, zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji) wynika, że już w latach 2009-2010 roku Skarżąca nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby skorzystała z możliwości określonych przez prawo upadłościowe w celu ochrony wierzycieli. Natomiast skala i termin powstania zaległości pieniężnych, a nadto ujawniony w toku postępowania administracyjnego sposób współpracy w wykonywaniu działalności gospodarczej pomiędzy Skarżącą i jej mężem R M, uzasadnia stanowisko, że zaległości w regulowaniu należności na rzecz ZUS, organów podatkowych oraz wierzycieli prywatnych są wynikiem decyzji ekonomicznych podejmowanych przez Skarżącą i jej męża. Skarżąca przy wykonywaniu działalności gospodarczej jeszcze w roku 2012 ściśle współpracowała z mężem, który od 1997 roku prowadzi własną i działalność gospodarczą (protokół przesłuchania kierowcy z dnia 19 września 2012 roku). Z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że adresem dla doręczeń oraz siedzibą główną działalności gospodarczej wykonywanej przez R M jest adres wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jako adres zamieszkania Skarżącej (w przeszłości także adres prowadzonej przez nią działalności gospodarczej). R M posiada licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy od października 2011 roku, a w kwietniu 2013 roku uzyskał także licencję na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. Obecnie mąż wnioskodawczyni ponosi koszty prowadzenia gospodarstwa domowego oraz pomaga Skarżącej w spłacie niektórych zobowiązań finansowych. Stwierdzono, że analiza oświadczeń i dokumentacji składanej przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy nie przekonuje do stanowiska, iż przedstawienie dokładnych danych o sytuacji rodzinnej i majątkowej męża skarżącej jest niemożliwe z obiektywnych powodów. Tym samym prawdopodobna staje się teza, że brak informacji o sytuacji majątkowej współmałżonka jest obliczony na uzyskanie dobrodziejstwa prawa pomocy z naruszeniem zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych. Skarżąca nie wykazała nic ponad to, że skutkiem ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami jest uniezależnienie sytuacji finansowej męża od sytuacji finansowej Wnioskodawczyni, czyli uwolnienie współmałżonka od odpowiedzialności prawnej za działania podejmowane w ramach działalności gospodarczej zarejestrowanej przez Skarżącą. Okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności wysokość korzyści przejętych w formie niezrealizowanych należności pieniężnych, [...] a także skala przychodów osiąganych w działalności gospodarczej zarejestrowanej przez Skarżącą [...] uzasadniają stanowisko, że także sytuacja rodzinna skarżącej jest właściwą podstawą do oceny jej możliwości w odniesieniu do obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zapewnienia strony postępowania o trudnej sytuacji majątkowej wynikającej z przymusowej realizacji zaległych należności pieniężnych nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy środki egzekucyjne są stosowane jedynie w odniesieniu do majątku i przychodów Skarżącej. Natomiast wolne od egzekucji są zarówno przychody, jak i majątek zgromadzonych przez męża Skarżącej. Natomiast warunki do objęcia ochroną na zasadzie prawa pomocy są spełnione wówczas, gdy zarówno sytuacja majątkowa, jak i sytuacja rodzinna strony postępowania, wskazuje na brak możliwości zgromadzenia środków na koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości należącej do Skarżącej (nie jest to nieruchomość, na której Skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną) oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę Wnioskodawczyni i pozostawienie jej do dyspozycji jedynie kwoty wynagrodzenia wolnej od egzekucji nie dowodzi, że uiszczenie kosztów sądowych (wpis od skargi 400 zł), czy wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej Skarżącej lub jej rodziny w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wyjaśniono ponadto, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową współmałżonka wnioskodawczyni, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na stronie obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W piśmie z dnia 7 marca 2014 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, że prowadzi odrębne gospodarstwo z mężem, który jest zobowiązany jedynie do alimentacji i pomocy w utrzymaniu, nie musi natomiast ponosić kosztów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Skarżąca nie dostarczyła żądanej dokumentacji, gdyż nie ma dostępu do wszystkich dokumentów w firmie męża i termin 7 dni był za krótki. Część żądanej dokumentacji z firmy męża jest przechowywana w biurze podatkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwana "P.p.s.a.", osobie fizycznej prawo pomocy jest przyznawane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania tj. - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu czy też referendarza sądowego dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 P.p.s.a. To na stronie – wnioskującej o przyznanie prawa pomocy – ciąży wyłączny obowiązek dostarczenia dokumentacji uzasadniającej jej żądania. Z danych dostarczonych przez Skarżącą wynika, że osiągała ona bardzo wysokie przychody z działalności gospodarczej [...] Wskazywane środki egzekucyjne są stosowane jedynie w odniesieniu do majątku i przychodów samej Skarżącej. Natomiast wolne od egzekucji są zarówno przychody, jak i majątek zgromadzonych przez męża Skarżącej. Podkreślić trzeba, że warunki do objęcia ochroną na zasadzie prawa pomocy są spełnione wówczas, gdy zarówno sytuacja majątkowa, jak i sytuacja rodzinna strony postępowania, wskazuje na brak możliwości zgromadzenia środków na koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości należącej do Skarżącej (nie jest to nieruchomość, na której Skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną) oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę Wnioskodawczyni i pozostawienie jej do dyspozycji jedynie kwoty wynagrodzenia wolnej od egzekucji nie dowodzi, że uiszczenie kosztów sądowych (wpis od skargi 400 zł), czy wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej Skarżącej lub jej rodziny w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Obowiązek alimentacyjny ze strony męża nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Wskazać należy ponadto, że niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową współmałżonka wnioskodawczyni, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na stronie obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W złożonym sprzeciwie strona nie załączyła żądanej dokumentacji, wskazując na powody jej niedostarczenia. Niezgoda męża odnośnie przekazania dokumentacji dotyczącej jego firmy w sytuacji, gdy to strona wnioskująca o zwolnienie od kosztów winna dochować największej staranności przy dokumentowaniu zasadności swoich roszczeń powodować musi negatywne konsekwencje procesowe dla samej skarżącej. Strona w sprzeciwie podniosła ponadto, że wyznaczono jej zbyt krótki 7 dniowy termin do nadesłania wskazanej dokumentacji. Również jednak do samego sprzeciwu ( a więc w okresie znacznie późniejszym ) strona nie załączyła żądanych dokumentów i oświadczeń. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji