III SA/Po 1629/13

Dnia 22 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi PB na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uprawnienia diagnosty, po wznowieniu postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący PB wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny z tytułu umowy o pracę wnioskodawcy wynosi 1.600 zł. Strona posiada grunty rolne o pow. 57.2452 ha, a w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej wynajmuje posiadane nieruchomości. Posiada do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w równolegle toczących się postępowaniach o przyznanie prawa pomocy (w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 1422/13 oraz III SA/Po 1378/13) wynika, że małżonka wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu, przy czym jest ona współwłaścicielem majątku wynajmowanego spółce B. Jedynym udziałowcem wskazanej spółki jest syn wnioskodawcy, KB. Nieruchomości wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Skarżący uzyskuje dochody z czterech źródeł: działalności rolniczej na gruntach rolnych o pow. ponad 57 ha; działalności gospodarczej skarżącego (przychody za 2012 r. wyniosły 368.223,54 zł, a koszty uzyskania przychodu za ten rok: 506.947,99 zł); umowy o pracę skarżącego z "B." (przychód w 2012 r. z tego tytułu: 13.428,56 zł); od sierpnia 2013 r. wnioskodawca pobiera zasiłek chorobowy; przychód z innych źródeł w 2012 r. wyniósł 2.648,02 zł. Skarżący posiada majątek, na który składają się w szczególności: nieruchomości w miejscowości K: grunt 12.164 m², budynki 585 m² budynki stacji paliw – nieruchomość nieużytkowana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B; nieruchomości w miejscowości B: grunt 4.241 m², budynki 664,48 m² - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolna o powierzchni 52,5452 ha – uprawa roślinna oraz 4,7 ha – las; nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania – [...]. Wnioskodawca posiada następujące ruchomości: samochód Volkswagen Transporter z 1997 roku (wartość około 13.000 zł, obciążony zastawem bankowym), ciągnik Białoruś, samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 roku (wartość rynkowa pojazdu została określona na około 1.000 zł), samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku (zakupiony na kredyt, do spłaty pozostało 19 rat, wartość rynkową pojazdu określono na około 55.000 zł) oraz naczepa cysterna ENERCO NC-32X z 1999 roku o wartości rynkowej 38.000 zł. Z Ewidencji Środków Trwałych za rok 2013 dla "[...]" wynika ponadto, że skarżący posiada także motocykl Honda 740, samochód Volkswagen Caddy oraz samochód Ciężarowy VOLVO. Zobowiązania kredytowe i pożyczkowe wnioskodawcy wynoszą łącznie około 300.000 zł, z czego kwota około 100.000 zł stanowi należności, których termin zapłaty już upłynął. Miesięczne obciążenie ratalne strony wynoszą 7.922,71 zł - w tym rata leasingowa w wysokości 2.202 zł miesięcznie. Przeciwko wnioskodawcy i jego żonie prowadzone są egzekucyjne postępowania administracyjne i sądowe na łączną kwotę około 1.330.000 zł. Skarżący posiada jeden rachunek bankowy, który został zajęty przez organy egzekucyjne. Aktualnie w ramach działalności gospodarczej skarżący zajmuje się jedynie wynajmem pomieszczeń. Przychód z tej działalności, według wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dla "[...]", do października 2013 r. wyniósł 100.744,36 zł, a koszty jego uzyskania osiągnęły poziom 294.263,24 zł. Koszty utrzymania miesięcznego rodziny skarżącego wynoszą 2.650 zł. W piśmie procesowym z dnia 31 grudnia 2013 r., obejmującym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego19 grudnia 2013 r. odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy, wnioskodawca wskazał, że nie jest zasadne wskazywanie na posiadanie przez niego różnych źródeł utrzymania bądź posiadany majątek. Według skarżącego, nie posiada on środków na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności gospodarczej strony. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego – w rozumieniu powołanego przepisu – należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, w tym z postępowań w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 1422/13 oraz III SA/Po 1378/13, skarżący dysponuje i obraca środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej strony (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) wynoszą 30.685,29 zł w 2012 roku oraz 10.000 zł w 2013 roku. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia strony od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu, nie uzasadnia to potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych. Strona decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych oraz leasingowych. Skarżący nie udokumentował wysokości środków pieniężnych przejętych lub przekazanych organom egzekucyjnym od stycznia 2013 r. Ponadto nie ujawnił wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawca uchylił się też od przekazania pełnych informacji dotyczących "B." z siedzibą w miejscu jego zamieszkania. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy, zawarte w urzędowym formularzu, nie odpowiadała wymogom przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a. Wniosek skarżącego oraz przedstawione przez niego dokumenty nie zawierały pełnej informacji dotyczącej jego sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z tym, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.