III SA/Po 168/24

Dnia 10 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2024r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w P. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...] SKO w P. decyzją z dnia 19.02.2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 20.04.2023 r. o odmowie umorzenia skarżącemu kwoty 11250,00 zł za pobyt w Ośrodku Osób Nietrzeźwych w P. wraz z kosztami upomnienia. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 18.01.2022 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie powyższej kwoty, wskazując na swoją sytuację zdrowotną i majątkową. Organ I instancji odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W odwołaniu od decyzji organ wskazał, że miesięcznie ponosi ponad 3000 zł wydatków. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości – w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1–4; 2) na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. W ocenie organu II instancji w sprawie nie zachodziła przesłanka z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a u.f.p. w postaci interesu publicznego. Skarżący nie jest w pełni zdolny do pracy, otrzymuje świadczenie socjalne w wysokości 388 zł. Mieszka z partnerką, która zapewnia mu utrzymanie, ale nie są w związku małżeńskim. Sytuacja zobowiązanego jest zatem trudna. Zdaniem organ II instancji zachodzi zatem przesłanka w postaci "ważnego interesu zobowiązanego", ale organ nie uznał istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowej kwoty. Organ wskazał, że świadczenie w kwocie 388 zł nie podlega egzekucji zgodnie z art. 10 § 4 ustawy o prowadzeniu egzekucji administracyjnej. Zobowiązany nie posiada ponadto własnego majątku do egzekucji. Organ wskazał ponadto, że niektóre rachunki za pobyt w Ośrodku być może są już niewymagalne, albowiem zgodnie z art. 422 ust. 12 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi roszczenie o uiszczenie opłaty za pobyt na izbie wytrzeźwień przedawnia się z upływem 3 lat do dnia, w którym upłynął termin płatności ( pobyty miały miejsce w latach 2016-2022 ). W skardze zakwestionowano decyzje wydane w przedmiotowej sprawie. Organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 8 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o : - uchylenie lub zmianę decyzji organu II i I instancji i o umorzenie przedmiotowych należności. Podniesiono zarzut przedawnienia z art. 422 ust. 12 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( niektóre rachunki dotyczą okresu 2015 i 2016 roku ). Zarzucono też naruszenie art. 107 § 1 kpa. Pełnomocnik podniósł m. in. sprzeczności miedzy ustaleniami organu I i II instancji, albowiem organ II instancji uznał istnienie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Brak możliwości dokonania skutecznej egzekucji nie stanowi o braku możliwości umorzenia dochodzonych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżone decyzje organu II i I instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.- o finansach publicznych (Dz.U.2023,poz.1270 ) należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości – w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1–4; 2) na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Decyzje wydane w powyższym trybie mają charakter uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie pismem z dnia 18.01.2022 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie powyższej kwoty, wskazując na swoją sytuację zdrowotną i majątkową. W ocenie organu II instancji w sprawie nie zachodziła przesłanka z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a u.f.p. w postaci interesu publicznego i sąd to stanowisko podzielił. Organ II instancji dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej zobowiązanego. Ustalił, że skarżący nie jest w pełni zdolny do pracy, otrzymuje świadczenie socjalne w wysokości 388 zł. Mieszka z partnerką, która zapewnia mu utrzymanie, ale nie są w związku małżeńskim. Sytuacja zobowiązanego jest zatem trudna ,a nawet zachodzi przesłanka w postaci "ważnego interesu zobowiązanego". Pomimo takiego stwierdzenia organ II instancji przyjął odmienne stanowisko niż organ I instancji i uznając trudną sytuację skarżącego nie stwierdził istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowej kwoty. Zdaniem Sądu było to stanowisko nieuprawnione i pozbawione wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, a przede wszystkim niekonsekwentne. Otóż przy działaniu w ramach uznania administracyjnego zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 64 ust.1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych , a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 64 ust.1 pkt 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem i wszechstronną oceną materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2024 r., poz. 752, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności . Tymczasem organ II instancji uznając trudną sytuację skarżącego ,a nawet ważny interes zobowiązanego odmówił w ramach uznania administracyjnego umorzenia składek i uzasadnił owo uznanie wyłącznie ograniczoną możliwością egzekucji z zasiłku okresowego skarżącego , pomijając okoliczność , że jest to wyłącznie świadczenie okresowe . Zasiłek ten przyznawany jest na czas określony, a okres ten ustala ośrodek pomocy społecznej. Nie powinien być on krótki, aby ta dość skromna pomoc finansowa miała jakikolwiek sens, i powinien obejmować co najmniej kilka miesięcy. Okoliczność przyznania tego rodzaju zasiłku nie może więc zdaniem sądu być wyłączną przyczyną uznania ,że nie wystąpił ważny interes zobowiązanego w rozumieniu art. 64 ust.1 pkt 2 a, z pominięciem okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego , kosztami utrzymania , jego obowiązkami alimentacyjnymi, które to okoliczności wynikają wprost z postępowania administracyjnego. Rację ma pełnomocnik skarżącego podnosząc, że brak aktualnie/okresowo możliwości egzekucji opłat nie może być uznany za spełniający wymogi uznania administracyjnego w tej konkretnej sytuacji i zdaniem sądu nie mogą to być wyłączne argumenty przemawiające za odmową umorzenia należności. Ewentualne umorzenie danych należności nie może być bowiem w jakikolwiek sposób uzależnione od tego, czy należności te podlegają skutecznej egzekucji czy też nie. I nie wynikają one z treści z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Ponadto właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy ,ale konieczne jest , aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody ,przeanalizowano wszystkie argumenty i dowody zgromadzone w sprawie. Ponieważ w niniejszym postępowaniu tak się nie stało sąd korzystając z dyspozycji artykułu 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023,poz.1634 ze zm , dalej P.p.s.a ) uchylił oba orzeczenia organów. W rozpoznawanej sprawie zabrakło w świetle obowiązków wynikających z artykułów 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. i 15 Kpa takiego, zdaniem Sądu rozstrzygnięcia podjętego przez orzekające organy , z którego by wynikało, że wszechstronnie rozważno ważny interes zobowiązanego. Należy też podkreślić, że organy II niezasadnie odnoszą się do wniosku zobowiązanego z 18 stycznia 2022 r. wyłącznie w zakresie przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a u.f.p. ( umorzenie w całości ), oceniając czysto literalnie jego określenie jako "umorzenie w całości", bowiem stan zdrowotny i majątkowy zobowiązanego być może uzasadniałyby dokonanie umorzenia przedmiotowych należności w części ( art. 64 ust. 1 pkt 2 lit b u.f.p. ). Wymagało to jednak odniesienia się do innych dodatkowych przesłanek – "uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego". W tym zakresie organy nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych i prawnych pomimo, że uzasadnienie wniosku o umorzenie w żaden sposób nie oddaje intencji skarżącego co do zakresu umorzenia. Organ I instancji i pełnomocnik skarżącego zaakcentowali okoliczność wymagalności części rachunków, albowiem zgodnie z art. 422 ust. 12 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi roszczenie o uiszczenie opłaty za pobyt na izbie wytrzeźwień przedawnia się z upływem 3 lat do dnia, w którym upłynął termin płatności ( pobyty miały miejsce w latach 2016-2022 ). W tym kontekście organ winien ustalić, jaka właściwie kwota podlega aktualnie dochodzeniu. Wbrew twierdzeniu organu należy bowiem kategorycznie i jednoznacznie ustalić, jaka kwota podlegałaby potencjalnemu umorzeniu zwłaszcza w świetle sytuacji finansowej strony i wywodów o czasowym jedynie przyznaniu zasiłku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obu instancji dokonają ustaleń faktycznych i prawnych w odniesieniu do przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a i b u.f.p. ( czyli potencjalne umorzenie w całości lub też w części ). Swoje decyzje winny uzasadnić w wyczerpujący i jednoznaczny sposób. Uchybienia procesowe uzasadniały konieczność uchylenia decyzji organu II i I instancji, o czym Sąd orzekł w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a.