III SA/Po 1697/21

Dnia 6 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2022 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "SKO") decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 3 września 2021 r. o zatrzymaniu A. S. (dalej: skarżący) prawa jazdy kat. A, B, C, B+E, C+E nr [...]/3012 seria i numer [...] wydanego 23 lutego 2005 r. przez ten organ. SKO wskazało w uzasadnieniu decyzji, że skarżący został skierowany decyzją organu I instancji z dnia 29 marca 2021 r. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W decyzji tej pouczono skarżącego, że orzeczenie lekarskie należy przedłożyć w terminie do 3 miesięcy od dnia otrzymania decyzji. W wyznaczonym terminie skarżący nie przedłożył orzeczenia lekarskiego. W związku z powyższym została - zdaniem organu – spełniona przesłanka do obligatoryjnego zatrzymania dokumentu prawa jazdy. A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 Ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa). W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie skarżący został skierowany na podstawie decyzji Starosty [...] na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W decyzji pouczono skarżącego, że orzeczenie lekarskie należy przedłożyć w terminie do 3 miesięcy od dnia otrzymania decyzji. Decyzja została doręczona pełnoletniemu domownikowi A. S. 1 kwietnia 2021 roku. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tj. z dnia 18 czerwca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1268) starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, w przypadku gdy: 1) upłynął termin ważności prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem – jeżeli organ kontroli ruchu drogowego przekazał informację o zatrzymaniu dokumentu; 2) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem nie przedstawiła w wymaganym terminie zaświadczenia o ukończeniu: a) kursu dokształcającego w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego, o którym mowa w art. 91 ust. 2 pkt 1 lit. a, b) praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym, o którym mowa w art. 91 ust. 2 pkt 1 lit. b, c) kursów reedukacyjnych, o których mowa w art. 98a ust. 1 pkt 2 lub ust. 3; 3) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia: a) o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, o którym mowa w art. 79 ust. 2, b) o istnieniu lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, o którym mowa w art. 84 ust. 1. Zdaniem Sądu skoro wydano decyzję o skierowaniu strony na badania lekarskie i strona nie przedłożyła w wymaganym trzymiesięcznym terminie orzeczenia lekarskiego w przedmiocie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem to - w konsekwencji powyższego zaniechania - organ zobowiązany był do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Podkreślić należy, ze decyzja o skierowaniu na badania lekarskie nie została skutecznie podważona i wywoływała określone skutki prawne. Z perspektywy ww. przepisów to organ, w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, zobowiązany jest skierować stronę tego postępowania na badania lekarskie. Podkreślić należy, że z akt sprawy administracyjnej wynika, że powstały wątpliwości w zakresie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem przez skarżącego. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie PR Ds. 1266.2019 Prokuratury Rejonowej w K. uzyskano opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 22 września 2020 r., sporządzoną przez lekarzy psychiatrów – M. W. oraz M. D., której wyciąg znajduje się w aktach sprawy administracyjnej (k. 3 – 4 akt administracyjnych). Z rozpoznania ww. lekarzy wynika, że u skarżącego rozpoznano utrwalone zaburzenia urojeniowe. To stanowiło podstawę do zwrócenia się przez Prokuraturę Rejonową w K. do Starosty [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego i skierowanie na badania lekarskie. Podkreślić należy, że właściwa prokuratura dała impuls do wszczęcia postępowania tylko i wyłącznie w zakresie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem przez skarżącego. W sytuacji, gdy organ właściwy wystąpi do starosty z zawiadomieniem co do stanu zdrowia kierowcy, a z zawiadomienia tego wynikają uzasadnione zastrzeżenia co do tego stanu zdrowia, starosta zobowiązany jest skierować takiego kierowcę na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, a skierowany obowiązany jest tym badaniom się poddać (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2016 r., III SA/Po 104/16 Legalis Numer 1544981). Należy wskazać cel badania w zakresie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych oraz skutki zaniechania wykonania swoich obowiązków przez skarżącego w zakresie poddania się badaniu – w postaci zatrzymania prawa jazdy. Skierowanie na badania lekarskie może mieć miejsce jeżeli istnieją uzasadnione, nadto poważne, zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Istnienie tych zastrzeżeń musi zostać wykazane w postępowaniu, mającym zakończyć się decyzją o skierowaniu na badania. Te uzasadnione i poważne zastrzeżenia muszą być na tyle oczywiste, aby nie było wątpliwości co do tego, że istotnie stan zdrowia osoby posiadającej prawo jazdy wymaga, aby został oceniony w badaniu lekarskim, które potwierdzi istnienie bądź nie przeciwwskazań do kierowania pojazdami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 marca 2020 r., II SA/Go 888/19). Należy w tym miejscu powołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które charakteryzuje zarówno przesłanki, jak i cel badania kierowcy w tym zakresie. Sąd ten stwierdził, że jeżeli wystąpi stan związany z chorobą, na którą cierpi kierujący, ma wpływ na jego samopoczucie psychiczne, czy emocjonalne, a to może mieć przełożenie na spowodowanie przez niego niebezpiecznej sytuacji w ruchu drogowym. Pochodzenie przedmiotowej informacji od lekarza specjalisty z zakresu psychiatrii oraz psychologa czyni ją wiarygodną. Nie ma przy tym znaczenia, że opinia w tym przedmiocie została wydana na potrzeby innego postępowania, niż administracyjne. Istota przedmiotowego postępowania sprowadza się bowiem do powzięcia określonych informacji, które wzbudzają poważne i uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy. Nie jest tym samym wymagane ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Skierowanie na badania lekarskie ma na celu potwierdzenie, że w danym stanie zdrowotnym dana osoba nie będzie stwarzać niebezpieczeństwa w ruchu drogowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., I OSK 2374/18, Legalis Nr 2215861). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "...Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje przewidziane prawem orzeczenie. Skierowanie na badania lekarskie ma zaś na celu potwierdzenie, że w danym stanie zdrowotnym dana osoba nie będzie stwarzać niebezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jeśli więc ze źródeł, które ujawniły się w toku działania organu właściwego do załatwienia tego typu sprawy administracyjnej, wynikają uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego pod kątem możliwości kierowania pojazdami, to nie można skutecznie zarzucać, że wzięto pod uwagę zawarte w takiej opinii wnioski. Organ dokonując oceny zaistniałej sytuacji miał bowiem na względzie cel ustawy o kierujących pojazdami, tj. zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. W interesie społecznym pozostaje bowiem, by wszyscy kierujący pojazdami silnikowymi posiadali predyspozycje zdrowotne do ich prowadzenia w sposób, który nie tylko nie będzie zagrażał ich życiu i zdrowiu, ale także zdrowiu i życiu wszystkich innych użytkowników dróg (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., I OSK 2374/18, Legalis Nr 2215861). Podkreślić należy, że skierowanie na badania lekarskie nie przesądza jeszcze o tym, że skierowany na te badania kierowca nie będzie mógł prowadzić pojazdów mechanicznych. Dopiero przeprowadzone badania specjalistyczne mają bowiem ustalić stan jego zdrowia w kontekście bycia uczestnikiem ruchu drogowego z uwzględnieniem bezpieczeństwa ruchu drogowego. Skierowanie na badania kontrolne kierowcy ma charakter typowo prewencyjny. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało uprawnionym do tego lekarzom, którzy przeprowadzają w trybie art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami stosowne badania i ocenią, czy badany jest zdolny do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Celem badań jest jedynie weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości, a decyzja o skierowaniu na takie badania ma na celu ochronę zdrowia i życia uczestników ruchu drogowego. W wyniku przeprowadzonych badań może się więc okazać, że określone zastrzeżenia nie zostaną potwierdzone, czyli że nie istnieją żadne przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2019 r., I OSK 1052/17 Legalis Nr 1889592, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 lutego 2019 r., III SA/Gd 21/19 Legalis Nr 1883710). Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami W świetle wskazanego przepisu starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem w przypadku, gdy osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, o którym mowa w art. 79 ust. 2. Z kolei jak stanowi art. 101 ust. 2 u.k.p., osoba skierowana na badanie, o którym mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lub 3 (badanie lekarskie lub psychologiczne), jest obowiązana do: 1) poddania się badaniu w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji o skierowaniu; 2) przedstawienia staroście odpowiedniego orzeczenia lekarskiego lub orzeczenia psychologicznego w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o skierowaniu; 3) uiszczenia opłaty ewidencyjnej najpóźniej w dniu dostarczenia staroście odpowiedniego orzeczenia, o którym mowa w pkt 2. Z powyższych przepisów wynika, że wyłącznymi przesłankami wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy są: posiadanie przez kierującego prawa jazdy, nałożenie na kierującego obowiązku wykonania badań lekarskich lub psychologicznych w określonym terminie, brak wykonania tego obowiązku, jak i przedłożenia w wyznaczonym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Podkreślić również należy, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a i b ustawy o kierujących pojazdami nie ma charakteru uznaniowego, lecz jest tzw. decyzją związaną, tj. taką, którą organ zobligowany jest wydać w razie stwierdzenia, że strona pomimo obowiązku nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu i nie przedstawiła wymaganego orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zatrzymanie prawa jazdy, jako instrument prewencyjny, jest efektem braku weryfikacji zastrzeżeń co do stanu zdrowia, stwierdzonych w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją o skierowaniu na badania lekarskie i psychologiczne. Oznacza to, że organ ma obowiązek orzec o zatrzymaniu prawa jazdy, gdy nie doszło do badań i nie jest rozstrzygnięte, czy posiadający uprawnienia jest w stanie bezpiecznie z nich korzystać (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 421/15, z 10 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2224/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 października 2016 r. sygn. III SA/Kr 403/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2088/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: CBOSA). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi były niezasadne. Dlatego też skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.).