III SA/Po 1744/14

Dnia 09 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 09 kwietnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 roku Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A. R. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 03 marca 2015 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie bez oceny sytuacji majątkowej skarżącego należało odmówić przyznania prawa pomocy. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy wskazał, że oświadczenie majątkowe Skarżącego budzi wątpliwości, a wnioskodawca nie wykonał wezwania do jego uzupełnia poprzez: - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz udokumentowanie wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za okres od 01 stycznia 2014 roku – w tym także źródeł i wysokości przychodów osiąganych przez domowników, - udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego poprzez przedłożenie rachunków i faktur za trzy ostatnie miesiące, - udokumentowanie kosztów utrzymania oraz tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości położonych pod adresami wskazanymi w treści wniosku, jako adres zamieszkania oraz adres do korespondencji. Skarżący skorzystał z prawa do wniesienia sprzeciwu i wyjaśnił, że nie potrafi udokumentować braku tytułu do lokalu mieszkalnego. Zaznaczył, że we wniosku o prawo pomocy podał adresy, które służą jedynie do celów komunikowania się, w szczególności z urzędami. Wnioskodawca nie chce narażać na nieprzyjemności osób u których zdarza mu się nocować. Skarżący podniósł, że nie może udokumentować kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, gdyż takiego nie prowadzi. Jest osobą samotną i bezrobotną. Wnioskodawca wyjaśnił także, że nie może udokumentować przychodów i kosztów uzyskania przychodu domowników, nie posiada ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu (żądanie przyznania prawa pomocy) podlega merytorycznemu rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Podkreślić przy tym należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych strona nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a.). Zatem ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy warunkuje jedynie orzeczenie, co do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Regulacja prawna dotycząca kosztów postępowania nakazuje przyjąć, że zasadą jest pokrywanie przez stronę kosztów własnego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zwolnienie z tego obowiązku, przyznanie praw pomocy, następuje w sytuacjach wyjątkowych i dotyczy osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Podkreślić jednak należy, że ciężar wykazania przesłanek dla przyznania praw pomocy spoczywa na podmiocie ubiegającym się o tzw. prawo ubogich. Podstawę oceny sytuacji majątkowej strony postępowania stanowi jej oświadczenie majątkowe. Niemniej, nie oznacza to, że Sąd jest związany zapewnieniami strony postępowania. Do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy może prowadzić jedynie takie oświadczenie majątkowe, które nie budzi wątpliwości i jest wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy. Analiza dokumentów złożonych do akt administracyjnych oraz oświadczeń majątkowych złożonych przez skarżącego w postępowaniu sądowym nie daje podstaw do sformułowania niebudzących wątpliwości ustaleń w powyższym zakresie. Wątpliwości budzą sugestie, że wnioskodawca jest osobą bezdomną i zamieszkuje w piwnicach przynależnych do lokali swoich znajomych. Skarżący nie wykazał ani twierdzeń o eksmisji, ani twierdzeń o odmowie przyznania mu lokalu socjalnego. Jednocześnie argumentacja o zamieszkiwaniu w pomieszczeniach piwnicznych nie koresponduje z argumentacją, która ma usprawiedliwiać brak wykazania tytuł prawnego i sposobu korzystania z lokali, w których wnioskodawca nocuje. Adres wskazany we wniosku jako aktualny adres zamieszkania skarżącego ([...], [...]) jest, wedle dokumentów złożonych do akt administracyjnych, adresem zamieszkania wnioskodawcy od co najmniej 31 sierpnia 1988 roku (wyrok rozwodowy, k. 20 akt administracyjnych). Pod tym adresem wnioskodawca prowadził także działalność gospodarczą, której zamknięcie nastąpiło na podstawie oświadczenia skarżącego o rezygnacji z dalszego jej prowadzenia (stan na dzień 31 maja 1999 roku, k. 2 akt administracyjnych). Natomiast korespondencję kierowaną na adres wskazany we wniosku jako adres korespondencyjny ([...], [...]), w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu sądowym, czyli co najmniej od czerwca 2014 roku, odbiera albo wnioskodawca osobiście albo D. N., jako dorosły domownik wnioskodawcy. Powyższe okoliczności uzasadniają stanowisko, że wnioskodawca uchyla się od wykonania obowiązku wykazania tytułu prawnego i sposobu korzystania z lokali wskazanych jako adres zamieszkania oraz adres do korespondencji, w tym od wykazania kosztów utrzymania tych lokali, zakresu partycypowania w tych kosztach przez wnioskodawcę, a nadto od wskazania osób, u których skarżący zamieszkuje, podstaw prawnych pomocy udzielanej wnioskodawcy przez te osoby, relacji osobistej lub rodzinnej z tymi osobami, a także sytuacji majątkowej oraz finansowej tych osób. Nieznane pozostaje źródło finansowania kosztów własnego utrzymania wnioskodawcy choćby na poziomie minimum egzystencji. Przy czym wnioskodawca nie wykazał niezdolności do zarobkowania. Dokumentacja lekarska załączona do akt administracyjnych pochodzi z 2008-2009 roku i nie dowodzi braku zdolności do zarobkowania. W tym stanie rzeczy uznać należało, że wnioskodawca wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową, rodzinną oraz finansową, co uniemożliwia uzyskanie pewności, co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy i tworzy uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i 2, art. 239 pkt 1 lit. e oraz art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.