III SA/Po 177/10

Dnia 13 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi Spółka komandytowa w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia .... r. nr .... w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego. o d d a l a s k a r g ę /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka /-/B. Sokołowska Postanowieniem z dnia 23 listopada 2009 r. Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 17 i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. – Dz. U. Nr 10 z 2002 r., poz. 968 ze zm.), nie uznał zarzutów Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych sp. k. z siedzibą w P. na postępowanie egzekucyjne za zasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że w dniu 19 listopada 2009 r. wniesiono zarzuty w sprawie tytułu wykonawczego z dnia 30 października 2009 r. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. u. Nr 19 z 2007 r., poz. 115 ze zm.) korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Obowiązek ponoszenia opłat wynika z mocy samego prawa, bez obowiązku jego konkretyzowania w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Opłata za korzystanie z dróg publicznych i ewentualna opłata dodatkowa ciąży generalnie na podmiocie korzystającym z pojazdu, którym nie musi być jego właściciel. Organ egzekucyjny nie jest jednak zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia osoby korzystającej z samochodu i parkującej, gdyż nie pozwalają na to przepisy o postępowaniu egzekucyjnym (art. 29 § 1 ustawy). Z danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, iż właścicielem pojazdu O. o numerze rejestracyjnym .... jest S. A., który wskazał jako użytkownika zależnego przedmiotowego samochodu – Kancelarię Adwokatów i Radców Prawnych. Do podmiotu tego skierowano więc pismo z dnia 31 października 2007 r. stanowiące upomnienie wzywające do wykonania obowiązku wynikającego z ustawy o drogach publicznych (doręczone w dniu 5 listopada 2007 r. kierownikowi sekretariatu). Wobec nieuiszczenia należności oraz braku wskazania użytkownika pojazdu (osoby odpowiedzialnej za to zdarzenie) wystawiono sporny tytuł wykonawczy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych zaskarżyła je w całości, zarzucając organowi naruszenie art. 27 pkt. 1, 4, 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez: nieuznanie zarzutu nieistnienia obowiązku, błędu co do osoby zobowiązanej, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów prawa. Wniesiono o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania lub o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zażalenia Kancelaria podniosła, iż tylko osoba fizyczna faktycznie korzystająca z pojazdu może być obciążona opłatami z art. 13 – 13 f ustawy o drogach publicznych. Podmiotem tym nie może być natomiast spółka komandytowa, nie będąca osobą fizyczną. Podkreślono, że z przedmiotowego pojazdu nie korzystał w strefie ograniczonego parkowania w Kaliszu żaden z pracowników Kancelarii, ani podmiotów z nią współpracujących. Ponadto zwrócono uwagę, że w tytule wykonawczym jako osobę zobowiązaną wskazano "Kancelarię Adwokatów i Radców Prawnyc", co nie spełnia wymogów z art. 27 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (brak pełnej nazwy). Sporny obowiązek winien być zaś stwierdzony poprzez uprzednie wydanie decyzji administracyjnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia zażalenia i postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że obowiązek ponoszenia opłat za pozostawienie pojazdu w strefie płatnego parkowania wynika z przepisu prawa i nie ma potrzeby wydawania w tym przedmiocie decyzji administracyjnej. Kancelaria winna być natomiast uznana za podmiot zobowiązany, gdyż nie wskazała ona osoby faktycznego użytkownika samochodu. Nadto w toku postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów (na etapie postępowania zażaleniowego) nie można zgłaszać nowych zarzutów, gdyż stanowiłoby to obejście przepisów wyznaczających nieprzekraczalny termin do ich wniesienia (z art. 27 § 1 pkt. 9 ustawy). Organ odwoławczy nie ustosunkował się wobec tego do zarzutów podniesionych dopiero na etapie zażalenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organom rażące naruszenie art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że w tytule wykonawczym prawidłowo podano osobę zobowiązanego, art. 33 pkt. 1 ustawy – poprzez nieuwzględnienie zarzutu nieistnienia obowiązku, art. 33 pkt. 4 ustawy poprzez nieuwzględnienie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej, art. 33 pkt. 6 ustawy – poprzez nieuwzględnienie zarzutu niedopuszczalności egzekucji, art. 7 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ustalenie istnienia obowiązku zobowiązanego bez przeprowadzania postępowania dowodowego w tej kwestii oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 i art. 144 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez podanie wadliwego uzasadnienia faktycznego i prawnego. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła generalnie argumentację zawartą już wcześniej w zarzutach i zażaleniu. Podniesiono w szczególności, że zobowiązany w niniejszej sprawie nie tylko nie mógł, ale i nie korzystał z możliwości parkowania w strefie w dniu 13 stycznia 2004 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na stanowisko zaprezentowane w swoim postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona, albowiem w ocenie Sądu zaskarżone postanowienia organów obu instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podstawą dochodzenia spornej należności pieniężnej przez organ egzekucyjny był fakt parkowania w dniu 13 stycznia 2004 r. przedmiotowego pojazdu O. o numerze rejestracyjnym .... w specjalnej strefie w K., bez uiszczenia wymaganej opłaty. Ponieważ ustalono, że użytkownikiem zależnym pojazdu jest strona skarżąca – Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych, sporny tytuł wykonawczy z dnia 30 października 2009 roku został wystawiony na ten podmiot. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (t. j. – Dz. U. Nr 19 z 2007 r., poz. 115 ze zm.) podmiot korzystający z dróg publicznych jest zobowiązany do ponoszenia odpowiednich opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefach płatnego parkowania. Za nieuiszczenie tych opłat pobiera się natomiast odrębną opłatę dodatkową (art. 13 f ustawy). Egzekwowany obowiązek wynika więc bezpośrednio z przepisów ustawowych, jak również z odpowiednich przepisów prawa miejscowego. Jako podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty organ egzekucyjny oraz organy wydające zaskarżone postanowienia wskazały formalnego użytkownika pojazdu, tj. stronę skarżącą. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podmiotem korzystającym z dróg publicznych nie musi być zawsze właściciel lub użytkownik samochodu. Organ egzekucyjny nie nakłada na korzystającego z drogi publicznej obowiązku uiszczenia należnej opłaty, gdyż – jak już wskazano powyżej – jest to obowiązek wynikający bezpośrednio z mocy samego prawa. Organ ten nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia specjalnego postępowania wyjaśniającego dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej poprzez zaparkowanie samochodu w strefie, ponieważ na prowadzenie postępowania tego rodzaju nie pozwala art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. – Dz. U. Nr 110 z 2002 r., poz. 968 ze zm.), zakazujący organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z tego względu organ ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel samochodu czy jego prawny użytkownik, a ten może dochodzić swych racji (w przypadku gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu) poprzez podniesienie w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego – art. 33 pkt. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. m. in. wyrok NSA z 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 209/07, lex nr 344875). Kwestionowanie istnienia obowiązku uiszczenia opłaty przez właściciela lub użytkownika poprzez wniesienie zarzutów podlega ocenie przez wierzyciela (który może być jednocześnie organem egzekucyjnym). Powyższe stanowisko jest z kolei badane przez organ II instancji. Organ egzekucyjny jest wobec tego uprawniony do stosowania domniemania faktycznego, zgodnie z którym za zobowiązanego uważa się właściciela pojazdu lub jego użytkownika (w niniejszej sprawie na podstawie umowy leasingowej z dnia 5 grudnia 2003 r.) aż do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego kierowcę samochodu w dacie parkowania. To na właścicielu pojazdu lub jego użytkowniku spoczywa wobec tego ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne (zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 646/05; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II S.A./Sz 848/07, lex nr 501531; wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r., II FSK 591/08, lex nr 5444582; wyrok NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1513/08, lex nr 532606). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie kwestionowała swego prawa do samochodu osobowego, wskazując jednak, iż jego faktycznym użytkownikiem w dniu parkowania musiała być inna, bliżej nieustalona osoba. Nie doszło zatem do skutecznego obalenia powyższego domniemania faktycznego poprzez wskazanie rzeczywistego kierowcy pojazdu. Z tego względu za niezasadny uznać należało zarzut dotyczący błędu co do osoby zobowiązanego. Sąd nie podzielił też tezy strony skarżącej, iż obowiązkiem zapłaty może być obciążona wyłącznie konkretna osoba fizyczna korzystająca z możliwości parkowania w strefie ograniczonego postoju. Jak już bowiem wskazano wcześniej właściciel czy użytkownik pojazdu może się wprawdzie zwolnić od konieczności uiszczenia takiej opłaty, jednakże wyłącznie pod warunkiem wskazania konkretnej osoby kierowcy. W innym razie sam ponosi tą odpowiedzialność, niezależnie od tego czy jest to osoba fizyczna, osoba prawna czy też jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Podmiotem zobowiązanym mogła wobec tego zostać w takiej sytuacji Kancelaria – spółka komandytowa. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego (czyli naruszenia art. 27 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) Sąd stwierdził, iż również on nie zasługiwał na uwzględnienie. Tytuł ten zawiera bowiem ilość informacji wystarczającą dla prawidłowego prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 października 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1453/06). W tytule wykonawczym z 30 października 2009 roku wierzyciel wskazał jako podmiot zobowiązany "Kancelarię Adwokatów i Radców Prawnyc" – nie podając pełnego określenia strony skarżącej, czyli "Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych ..... ". Pomimo tego uchybienia formalnego należało w ocenie Sądu uznać, iż podmiot zobowiązany został określony w prawidłowy sposób poprzez podanie jego dokładnego adresu oraz numeru REGON (pkt. 14, 19-28 tytułu wykonawczego). Dane dotyczące dłużnika zawarte w kwestionowanym tytule wykonawczym umożliwiały zatem w pełni przeprowadzenie skutecznej egzekucji z jego majątku. Ponieważ przedmiotowy obowiązek wynikał niewątpliwie z mocy prawa (art. 13 ust. 1 pkt. 1 i art. 13 f ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych, wskazanej w pkt. 29 tytułu wykonawczego) organ administracji publicznej nie był zobowiązany do uprzedniego wydania jakiegokolwiek indywidualnego aktu administracyjnego mającego stwierdzić istnienie egzekwowanego obowiązku. Z tego względu niezasadny był zarzut strony o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Odnośnie kolejnych zarzutów podniesionych przez stronę dopiero na etapie skargi do tutejszego Sądu wskazać należy natomiast, iż w przypadku ograniczenia się przez zobowiązanego w zarzutach wniesionych w ustawowym terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego wyłącznie do jednej lub kilku wybranych podstaw wymienionych w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, traci on definitywnie możliwość późniejszego zgłaszania nowych podstaw zarzutów, w szczególności w toku postępowania zażaleniowego, czy też sądowoadministracyjnego (zob. m. in. wyrok WSA w Gliwicach z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 444/07, lex nr 521760). Niezależnie od tego uregulowania nie ulega wątpliwości, iż w omawianym postępowaniu organ nie miał obowiązku przeprowadzania z własnej inicjatywy odrębnego postępowania dowodowego polegającego na ustaleniu istnienia obowiązku uiszczenia opłaty i osoby zobowiązanego, skoro (jak już wskazano powyżej) inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa generalnie na właścicielu czy użytkowniku pojazdu. Fakt parkowania samochodu w specjalnej strefie i podmiot użytkujący pojazd były bezsporne. Nie mogło w tej sytuacji dojść do naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skoro sama strona skarżąca nie wskazała ostatecznie osoby kierującej pojazdem w dniu parkowania. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienia zawierały ponadto prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne – spełniające wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 Kpa w zw. z art. 126 Kpa. Sformułowanie organu odwoławczego, z którego treścią nie zgadza się natomiast skarżąca Kancelaria zostało wyrwane z kontekstu i oznacza jedynie tyle, iż zobowiązany nie zaprzeczał, że posiada w użytkowaniu pojazd, który został zaparkowany w dniu 13 stycznia 2004 r. w strefie płatnego parkowania w K. bez uiszczenia opłaty, ale nie uczynił tego zobowiązany i dlatego obciążona tym obowiązkiem może być wyłącznie osoba, która rzeczywiście korzystała z parkowania. W tym stanie rzeczy Sąd uznając argumenty skargi za niezasadne, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka /-/B. Sokołowska