III SA/Po 181/20

Dnia 30 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2020r. przy udziale sprawy ze skargi H. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2020 roku nr [...] w przedmiocie uznanie zarzutów na postepowanie egzekucyjne za nieuzasadnione oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: "DIAS") postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia H. P. (dalej: "strona", "zobowiązany") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "NUS") z [...] listopada 2019 r., nr [...], uznające za nieuzasadniony zarzut złożony w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. NUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec strony na podstawie tytułu wykonawczego z [...] maja 2019 r., nr [...], wystawionego przez Wójta Gminy M. (dalej: "Wójt", "wierzyciel") w związku z nieuregulowaniem należności pieniężnych określonych w decyzji z [...] grudnia 2018 r., nr [...], która utrzymana została w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej: "SKO") z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Zobowiązanemu w dniu [...] września 2019 r. doręczono zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wraz z odpisem tytułu wykonawczego. W dniu [...] września 2019 r. zobowiązany wniósł zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji, kwestionując wystawienie tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy decyzja będąca jego podstawą nie była prawomocna. Wierzyciel postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], uznał zarzut za nieuzasadniony. Postanowienie wobec jego niezaskarżenia stało się ostateczne. NUS postanowieniem z [...] listopada 2019 r., nr [...], uznał zgłoszony zarzut za nieuzasadniony. Na skutek złożonego zażalenia DIAS – utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji – wskazał na związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela. Wierzyciel wskazał zaś, że obowiązek strony jest wymagalny. SKO decyzją z [...] kwietnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] grudnia 2018 r. ustalającą wysokość łącznego zobowiązania podatkowego za 2018 rok. Powyższa decyzja jest ostateczna i podlega wykonaniu. Wobec braku informacji o wstrzymaniu jej wykonania, dopuszczalne i zgodne z prawem było wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji administracyjnej. Jak podkreślił DIAS kwestia prawomocności decyzji pozostaje bez znaczenia dla wymagalności wskazanego w niej obowiązku. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący wskazał, że Wójt Gminy M. wydał dnia [...] lutego 2019 r. upomnienie nr [...], choć wiedział, że toczy się w sprawie postępowanie odwoławcze, czyli brak jest prawomocnej decyzji. Nie jest zatem prawdą twierdzenie wierzyciela jakoby decyzja stała się ostateczna, dlatego skarżący w obecnym postępowaniu zaskarżył brak ustalenia daty prawomocności. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. DIAS zwrócił jednocześnie uwagę, że kwestia wystawienia upomnienia nie była objęta zarzutem i nie podlegała analizie organu. W piśmie procesowym z [...] czerwca 2020 r. skarżący zwrócił się do tut. Sądu o uzyskanie prawomocnego orzeczenia zapatrzonego w klauzule wykonalności dla zobowiązania podatkowego za rok 2018. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zaszła podstawa, aby niniejszą sprawę rozpoznać w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, m.in. jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym wiąże się z tym, że w sprawie nie jest przeprowadzana – celem jej merytorycznego rozpoznania – rozprawa, bowiem sąd rozpoznaje tę sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 120 P.p.s.a.). Zaskarżone postanowienie DIAS wydane zostało w przedmiocie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu w sprawie prowadzonej wobec niego egzekucji administracyjnej. Problematyka zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji uregulowana została – w głównej mierze – w art. 33 oraz art. 34 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Zarzut, jaki podniesiony został przez skarżącego, odnosi się ogólnie rzecz biorąc – co słusznie zostało zidentyfikowane przez organ egzekucyjny, pomimo że spotkało się z przypisaniem błędnej podstawy prawnej, a więc art. 33 § 1 pkt 1 zamiast pkt 2 u.p.e.a. – do wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stosownie do art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej. Wymagalność, o której stanowi art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oznacza taką cechę obowiązku, która pozwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego jego wykonania, a w przypadku odmowy tego wykonania ze strony zobowiązanego, także wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak rozumianą wymagalność, na gruncie prawa podatkowego, wiązać trzeba z upływem terminu płatności oznaczonego podatku. Upływ tego terminu prowadzi do powstania zaległości podatkowej, co wprost wynika z art. 51 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.). Kwestia upływu tego terminu nie była przez skarżącego na żadnym etapie postępowania kwestionowana, przez co nie stała się także przedmiotem rozważań wierzyciela, czy organu egzekucyjnego. Dla porządku zauważyć jednak trzeba, że w przypadku decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej) – a taki charakter mają decyzje wydawane wobec osób fizycznych w podatku od nieruchomości, podatku rolnym, czy leśnym – termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej). O tym terminie skarżący został zresztą pouczony w treści sentencji decyzji Wójta Gminy M. z [...] grudnia 2018 r., nr [...], która to decyzja przedłożona została na etapie postępowania przed tut. Sądem. Sam upływ terminu płatności podatku jest niewystarczający dla przyjęcia, że wynikający stąd obowiązek był wymagalny. Chociaż zgodnie z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej podatnik powinien zapłacić podatek w terminie 14 dni od dnia doręczenia ustalającej decyzji organu I instancji, tym niemniej dopóki decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie stanie się ostateczna, nie można przymusowo wyegzekwować od podatnika realizacji obowiązku zapłaty podatku (zob. wyrok NSA z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 2965/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W poddanej kontroli tut. Sądu sprawie decyzja ustalająca wysokość łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2018 stała się ostateczna ze względu na utrzymanie jej w mocy decyzją SKO z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Podkreślić przy tym trzeba, że zgodnie z art. 239e Ordynacji podatkowej decyzja ostateczna podlega wykonaniu, chyba że wstrzymano jej wykonanie. Jak zaś wykazano w rozpatrywanej sprawie nie wstrzymano wykonania powyższych decyzji. Skutku tego nie mogło odnieść samo złożenie przez zobowiązanego skargi do sądu administracyjnego na decyzję SKO (skarga ta została odrzucona prawomocnym postanowieniem WSA w Poznaniu z 1 października 2019 r., sygn. akt I SA/Po 615/19). Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Wobec powyższego niezasadny okazał się zgłoszony przez skarżącego zarzut, w którym starał się on wykazać, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym wystawionym przez Wójta Gminy M. [...] maja 2019 r. nie jest wymagalny (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). O braku zasadności tego zarzutu orzekł także wierzyciel Wójt Gminy M. postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], które to stanowisko było wiążące dla organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Warte uwagi jest przy tym to, że pomimo zaskarżalności ostatnio wskazanego postanowienia Wójta Gminy M. i pouczeniu co do tej zaskarżalności, jakie zawarte zostało w tym postanowieniu, nie było ono przez skarżącego na tej drodze kwestionowane. Tymczasem brak jest możliwości merytorycznej weryfikacji tego stanowiska przez organ egzekucyjny, co wynika nie tylko z art. 34 § 1 u.p.e.a., lecz i z art. 29 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Odnosząc się natomiast do podniesionej w skardze kwestii wydanego przez wierzyciela upomnienia (art. 15 § 1 u.p.e.a.), wskazać trzeba, że kwestia ta nie była ujęta w zgłoszonym przez skarżącego zarzucie, na co słusznie zwrócił uwagę DIAS w odpowiedzi na skargę. W przypadku skargi, której przedmiot stanowi zgłoszony przez zobowiązanego zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, granice sprawy poddanej osądowi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) określa treść zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego, którym w rozpatrywanym przypadku był zarzut z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a nie z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., jaki mógłby się odnosić do prawidłowości doręczenia upomnienia. Kwestia prawidłowości doręczenia skarżącemu rzeczonego upomnienia wykracza poza granice niniejszej sprawy. Na koniec odnieść się jeszcze trzeba do zawartego w piśmie procesowym z [...] czerwca 2020 r. wniosku o wystąpienie przez tut. Sąd o prawomocne orzeczenie zaopatrzone w klauzulę wykonalności. Wniosek ten jest bezpodstawny. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 48 § 1 P.p.s.a. strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie sądu złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą. Zgodnie z art. 48 § 2 P.p.s.a., jeżeli dokument znajduje się w aktach organu, o którym mowa w art. 76 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz w art. 194 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ odpis lub wyciąg z dokumentu. Sąd zażąda udzielenia odpisu lub wyciągu, jeżeli strona sama uzyskać ich nie może. Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może wystąpić o jego dostarczenie. Z ostatnio przywołanych regulacji P.p.s.a. wynika zatem, że to na stronie spoczywa co do zasady obowiązek okazania dokumentu, na który powołuje się w piśmie. Nie jest rolą sądu zastępowanie w tym strony i działanie za stronę celem pozyskania ewentualnego korzystnego dla niej materiału dowodowego, zwłaszcza jeśli zważy się, że postępowanie sądowoadministracyjne oparte jest na zasadzie sporności. Jedynie w przypadkach, w których strona sama nie może uzyskać odpisu lub wyciągu oznaczonego dokumentu – nie zaś gdy strona nie może ich odnaleźć – sąd może zażądać ich udzielenia. Niezależnie od ostatniego wskazać należy, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających m.in. z decyzji administracyjnych, czy podatkowych (por. art. 3 § 1 u.p.e.a.), jednak to nie decyzja jest bezpośrednią podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej, a dopiero sporządzony przez wierzyciela – w oparciu o tę decyzję – tytuł wykonawczy. Tytuł wykonawczy – innymi słowy – jest nowym względem decyzji dokumentem. Niezbędne elementy tytułu wykonawczego określone zostały przy tym w art. 27 § 1 u.p.e.a. i należy do nich m.in. klauzula organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej (pkt 10). Jest to niewątpliwie odmienne rozwiązanie niż to, jakie przyjęte zostało w egzekucji sądowej, w której podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy będący co do zasady tytułem egzekucyjnym (np. prawomocnym orzeczeniem sądu) zaopatrzonym w nadawaną przez sąd klauzulę wykonalności (art. 776 i nast. ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm.). Oczekiwanie przez skarżącego, że postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone będzie w oparciu o decyzję podatkową z nadaną klauzulą wykonalności – nie zaś sporządzony przez wierzyciela tytuł wykonawczy z nadaną przez organ egzekucyjny klauzulą skierowania do egzekucji – jest wobec tego niezasadne. Wobec powyższego, skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.