III SA/Po 181/25

Dnia 4 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia 8 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 listopada 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] na rzecz skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W dniu 10 stycznia 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wpłynął wniosek H. K. (dalej także jako wnioskodawczyni, skarżąca) o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z 07 listopada 2024 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Inspektorat w [...], na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako K.p.a.), art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497 dalej jako u.s.u.s.) odmówił wszczęcia postępowania. Wniosek o umorzenie dotyczy składek na koncie pracowniczym [...] powstałych w przedsiębiorstwie – Zakład [...] s.c., za które wnioskodawczyni odpowiadała jako wspólnik ww. spółki. Wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej w okresie od 14 listopada 1991 r. do 31 grudnia 2000 r. wraz z G. N.. Spółka zatrudniała pracowników. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, konto pracownicze płatnika składek wykazuje zadłużenie za okres sierpień – grudzień 1998 r. Spółka zakończyła działalność 01 grudnia 2000 r. Wraz z rozwiązaniem umowy spółki cywilnej traci ona możliwość występowania w obrocie prawnym. Osoby będące uprzednio jej wspólnikami nie posiadają już legitymacji do dokonywania czynności prawnych w jej imieniu. Wspólnicy zlikwidowanej spółki cywilnej w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej zaliczeni do kategorii osób trzecich, nie mogą być natomiast traktowani jako następcy prawni. Konsekwencją tego jest nieskuteczność złożenia przez wspólnika wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z działalności spółki. Po rozwiązaniu spółki w dniu 10 kwietnia 2002 r. została wydana decyzja o odpowiedzialności wnioskodawczyni jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki. W wyniku wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na wnioskodawczynię jako wspólnika za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek, określony został jej zakres podmiotowy i przedmiotowy. Na należności wynikające z tej decyzji wnioskodawczyni wniosła 09 lutego 2023 r. wniosek o umorzenie należności. Decyzją z 5 lipca 2023 r. nr [...] ZUS odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. Szczegółowo powód odmowy wszczęcia postępowania został opisany w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W myśl art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Na podstawie art. 83b u.s.u.s., że w przypadkach, gdy przepis K.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, oceniła, że pozostaje stroną postępowania o umorzenie składek, za które odpowiada jako wspólnik spółki cywilnej i podmiot wydanej przez organ decyzji. Skoro nie ma wątpliwości, że na skarżącej spoczywa obowiązek zapłaty należności składek wskazanych na koncie pracowniczym [...], na podstawie decyzji organu, to nie sposób więc, w świetle art. 28 K.p.a. odmówić jej przymiotu strony w każdym postępowaniu obejmującym tenże obowiązek. Decyzją z 08 stycznia 2025 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 61a § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podał, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej z G. N.. Spółka nie opłacała składek , w związku z powyższym konto pracownicze płatnika wykazuje zadłużenie za okres od 08/1998r. do 12/1998r. Spółka zakończyła działalność 1 grudnia 2000r. Po rozwiązaniu spółki 10 kwietnia 2002r. organ wydał decyzję o odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki. Na podstawie decyzji przenoszącej odpowiedzialność dochodzenie należności wskazanych w decyzji z 10 kwietnia 2002r. uległo przedawnieniu, nie podjęto żadnych czynności umożliwiających dochodzenie należności. Po ponownej analizie sprawy organ podał, , że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa, a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. K., zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrot kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 61a § 1 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez ich błędne zastosowanie, niewłaściwe rozpatrzenie i ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające w szczególności na pominięciu faktu wydania przez ZUS wobec skarżącej decyzji z 10 kwietnia 2002 r. o odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zobowiązania [...] s.c., co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionej odmowy przyznania statusu strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącej o umorzenie składek na koncie pracowniczym powstałych w ww. przedsiębiorstwie, 2. art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 11 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez ich błędne zastosowanie i sporządzenie niedostatecznie rozwiniętego uzasadnienia decyzji, naruszającego podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i zasadę przekonywania oraz nie wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy podczas załatwiania sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Po rozwiązaniu spółki w dniu 10 kwietnia 2002 r. została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą za zobowiązania spółki. Na podstawie tej decyzji nie została jednak wszczęta egzekucja i na jej podstawie brak jest możliwości dochodzenia należności obciążających spółkę. Wraz z rozwiązaniem umowy spółki cywilnej traci ona możliwość występowania w obrocie prawnym. Osoby będące uprzednio jej wspólnikami nie posiadają już legitymacji do dokonywania czynności prawnych w jej imieniu. Wspólnicy spółki cywilnej w rozumieniu Ordynacji podatkowej zaliczani są do kategorii osób trzecich, nie są natomiast traktowania jako następcy prawni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Obie decyzje wydane w sprawie podlegają uchyleniu. W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu. Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 10 stycznia 2024r. o umorzenie składek na koncie pracowniczym [...] powstałych w przedsiębiorstwie [...] s.c. za które skarżąca odpowiadała jako wspólnik spółki. Zdaniem Sądu z uzasadnień obu decyzji organu a także zgromadzonych w aktach dokumentów nie wynika na jakiej podstawie organ odmówił wszczęcia postępowania a tym samym decyzje tak uzasadnione wymykają się spod kontroli sądu administracyjnego i winny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 61 a k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania następuje gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Organ jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania wskazywał brak możliwości uznania skarżącej za stronę postępowania. Nie wyjaśnił jednak przyczyny takiego stanowiska. Skarżąca w dniu 10 stycznia 2024r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek znajdujących się na jej koncie osobistym [...] (za okres od 07/1998 – 12/1998, w tym odsetek i kosztów upomnienia) i z tytułu składek na koncie Zakładu [...] s.c. [...] (za okres od 04/1998 – 12/1998r., w tym odsetek. Skarżąca podała, że egzekucja tych składek jest prowadzona wobec niej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w sprawach: Km – [...] (składki na koncie osobistym) i Km – [...] (składki na koncie pracowniczym spółki cywilnej, której była wspólnikiem. Jak wynika z akt dołączonych przez organ prowadził on osobno postępowanie z wniosku skarżącej odnośnie składek na koncie osobistym i na koncie pracowniczym. Okoliczność ta została potwierdzona przez pełnomocnika organu na rozprawie. Pełnomocnik podał, że składki na koncie indywidualnym skarżącej zostały umorzone. Przedmiotowe decyzje dotyczyły składek na koncie pracowniczym [...]. Z akt administracyjnych i zaskarżonych decyzji nie wynika, czy organ rozpatrując wniosek dotyczący składek i odsetek na koncie pracowniczym objął rozstrzygnięciem same składki, czy też odsetki, o co wnioskowała skarżąca. Nie wynika z nich również czy składki na koncie pracowniczym były wyłącznie składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek czy również w części finansowanej przez płatnika. Ustalenie to mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i uzasadniać odmowę wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. Zgodnie bowiem z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025.350, dalej u.s.u.s.) jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c, co skutkowałoby odmową wszczęcia postepowania w tym zakresie. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s należności z tytułu składek obejmują składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, przepis art. 30 us.u.s. dotyczy jednak tylko samych składek a nie należności z tytułu składek. W związku z czym poza składkami, które finansują sami ubezpieczeni pozostałe należności z tytułu składek w części finansowanych przez zatrudnionych pracowników (tzn. odsetki, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, dodatkową opłatę) mogą stanowić przedmiot postępowania administracyjnego dotyczącego ich umorzenia. Przepis ten z mocy art. 127 pkt 1 u.s.u.s obejmuje należności za okres od 25 listopada 1998r. W przedmiotowej sprawie organ uznając, że skarżąca nie ma przymiotu strony w składaniu wniosku o umorzenie należność pracowniczych rozwiązanej ponad 20 lat temu spółki cywilnej nie wyjaśnił, czy i na jakiej podstawie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne prowadzone, jak podała skarżąca we wniosku, przez komornika sądowego w sprawie KM [...]. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skoro wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne prawdopodobnie za wskazane we wniosku zaległości błędne jest uznanie, iż jako osoba trzecia nie wykazała interesu prawnego do złożenia przedmiotowego wniosku. Tym bardziej, że organ podał, iż wydana została decyzja z 10 kwietnia 2002r. o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności za zobowiązanie spółki, co daje jej przymiot strony uprawnionej do złożenia wniosku o umorzenie należności w dopuszczalnym zakresie (por. wyrok NSA z 24.09.2021r., sygn. I GSK 312/21). Zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 115 § 2, 4 i 5 i art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej były wspólnik spółki cywilnej odpowiada za zaległości składkowe spółki z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem na podstawie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Przepisy te weszły w życie 25 listopada 1998r., czyli dotyczyły części zaległości składkowych objętych wnioskiem. Organ nie dołączył decyzji z 10 kwietnia 2002r. do akt sprawy, nie można więc było ustalić jaki okres obejmowała. W zaskarżonej decyzji z dnia 8 stycznia 2025r. wprawdzie podał, że na podstawie decyzji z 10 kwietnia 2002r. nie podjęto żadnych czynności umożliwiających dochodzenie należności wobec czego uległy one przedawnieniu to jednak egzekucja wobec skarżącej, czemu organ nie zaprzeczył, jest za zaległości spółki prowadzona. Tym samym nie można uznać, że nie przysługuje jej przymiot strony. Brak przymiotu strony w niniejszej sprawie uzasadniałaby jedynie sytuacja gdyby skarżąca wnosiła o umorzenie składek do których uiszczenia nie byłaby zobowiązana. Takiej okoliczności organ w zaskarżonych decyzjach nie podniósł. W ocenie Sądu sprawa nie została należycie wyjaśniona. Organ odmawiając wszczęcia postępowania z uwagi na brak interesu prawnego skarżącej wobec której toczy się postępowanie egzekucyjne za zaległości składkowe spółki naruszył treść art. 61 a § 1 , art. 28, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni postępowanie przez dołączenie decyzji z 10 kwietnia 2002r., ustalenie czy i na jakiej podstawie toczy się egzekucja składek pracowniczych spółki z majątku skarżącej, wyjaśni jakiej części wniosku skarżącej z 10 stycznia 2024r. dotyczy rozstrzygnięcie. W zależności od dokonanych ustaleń, uwzględniając stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu wyda stosowne rozstrzygnięcie. Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzająca ją decyzję organów (pkt I wyroku). O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono jak w pkt II wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1964).