III SA/Po 186/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 listopada 2021 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. i umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżaną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] września 2020r. nr [...], 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] Inspektorat w [...], wskazując na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., dalej jako ustawa o COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.), odmówił Z. K. (dalej także jako skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia [...], za okres marzec – maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jedyny wniosek o zwolnienie z opłacania składek wnioskodawca przekazał [...] sierpnia 2020 r. to jest po terminie. Nie odnotowano wpływu wniosku w tej sprawie w terminie wcześniejszym, który umożliwiałby pozytywne rozpatrzenie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że wniosek o zwolnienie złożył w formie papierowej do skrzynki podawczej ZUS, w terminie. Zaznaczył, że otrzymał na konto PUE informację o zwolnieniu z opłacania składek za powyższy okres. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID 19 – uchylił w całości decyzję z [...] września 2020 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji, w całości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że do ZUS nie wpłynął w ustawowym terminie, to jest do [...] czerwca 2020 r., wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Dopiero [...] sierpnia 2020 r. taki wniosek został złożony, za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych, zatem z uchybieniem terminu. ZUS ocenił, że należało uchylić decyzję z [...] września 2020 r. i uznać, że postępowanie wywołane wnioskiem strony z [...] sierpnia 2020 r. stało się bezprzedmiotowe. Z. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie z opłacania składek, dopuszczenie dowodu z zeznań wskazanego świadka celem wykazania faktu – złożenia wniosku w dniu [...] kwietnia 2020 r. do skrzynki podawczej wystawionej przed siedzibą ZUS w [...] zobowiązania ZUS do udzielenia informacji na jakiej podstawie umożliwiono składanie korespondencji do zewnętrznej skrzynki na dokumenty, jak często opróżniano skrzynkę podawczą, w jaki sposób dokonywano rejestracji wpływających dokumentów, czy był monitoring bądź chroniono skrzynkę oddawczą w inny sposób, przedłożenia rejestru pism przychodzących za okres od 02 do [...] kwietnia 2020 r, przeprowadzenia dowodu z akt sprawy wskazanych w skardze i z przesłuchania skarżącego na okoliczność złożenia wniosku. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając podkreślił, że wniosek złożył [...] kwietnia 2020 r., a więc w terminie. Należy domniemywać, że gdyby taki wniosek nie wpłynął do organu, to organ powinien wezwać skarżącego do zapłaty zaległych składek, czego nie zrobił. W sierpniu 2020 r. skarżący ubiegał się o uzyskanie środków finansowych z tarczy antykryzysowej i zwrócił się do ZUS o numer decyzji o zwolnieniu z opłacania składek. Zdaniem skarżącego, gdyby zalegał ze składkami to nie zwróciłby się z wnioskiem o zaświadczenie o niezaleganiu i nie ubiegałby się o grant. Jako że ZUS stwierdził, że nie ma pierwotnego wniosku o zwolnienie ze składek, skarżący w dniu [...] sierpnia 2020 r. złożył ponownie wniosek, datowany tak jak poprzednio na [...] kwietnia 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór między stronami koncentruje się na kwestii, czy skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. – przed [...] czerwca 2020 r. (skarżący wywodzi, że wniosek złożył [...] kwietnia 2020 r. do skrzynki oddawczej, wystawionej przed siedzibą ZUS, zaś [...] sierpnia 2020 r. przesłał kopię wcześniej złożonego wniosku). Z kolei organ konsekwentnie twierdzi, że przed [...] czerwca 2020 r. wniosek nie został przez skarżącego złożony. Złożenie wniosku w terminie do [...] czerwca 2020 r. warunkowało uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Sąd stwierdza, że skoro zdaniem ZUS przed [...] czerwca 2020 r. skarżący nie złożył wniosku, to organ powinien był wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, z uwagi na art. 61a K.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 i art. 123 u.s.u.s. oraz art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19. Tymczasem w niniejszej sprawie ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności, a więc wydał rozstrzygnięcie merytoryczne, wskazując jednak w uzasadnieniu decyzji, że jedyny wniosek o zwolnienie z opłacania składki skarżący przekazał [...] sierpnia 2020 r. Jak wynika z akt dołączonych do skargi, dopiero na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS przeprowadził wewnętrzne postępowanie wyjaśniające tzn. pozyskał wyjaśnienia z Inspektoratu w [...], gdzie była wystawiona skrzynka na dokumenty, do której skarżący – jak twierdzi – w dniu [...] kwietnia 2020 r. wrzucił wniosek. Z uzyskanych wyjaśnień wynika, że w teczce płatnika nie ma wniosku, a jeśli w systemie informatycznym ZUS nie ma odnotowanej rejestracji takiego dokumentu to przypuszczalnie nie był złożony. W konsekwencji ZUS uchylił w całości decyzję z [...] września 2020 r. i umorzył postępowanie organu I instancji w całości, wskazując, że wniosek nie wpłynął w ustawowym terminie. Sąd wskazuje, że ZUS nie wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia, że wniosek został złożony we wskazanej przez skarżącego dacie: [...] kwietnia 2020 r., ograniczając się do przeprowadzenia wewnętrznego postępowania wyjaśniającego, będącego w istocie sprawdzeniem, czy taki wniosek znajduje się w teczce płatnika. Przede wszystkim jednak w zaskarżonej decyzji nie zostało wyjaśnione, w żaden sposób, dlaczego ZUS wytworzył pisma z [...] września 2020 r. informujące skarżącego o zwolnieniu z opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 roku. W aktach sprawy jest tylko pismo ZUS do skarżącego z [...] września 2020 r., że pisma informujące o zwolnieniu ze składek zostały "wygenerowane przez system nieprawidłowo" i zostały "anulowane". Co więcej, pismami z [...] września 2020 r. ZUS drugi raz poinformował skarżącego o zwolnieniu z opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 roku, ale pismem z [...] września 2020 r. ponownie poinformował skarżącego, że pisma informujące o zwolnieniu ze składek zostały "wygenerowane przez system nieprawidłowo" i zostały "anulowane". Zdaniem Sądu powyższe stanowi naruszenie przepisów proceduralnych. Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni poczynione powyżej uwagi dotyczące konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotowy wniosek został złożony w ustawowym terminie. W szczególności należy ocenić, czy pisma dwukrotnie informujące skarżącego o zwolnieniu z opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. zostały wygenerowane na skutek wniosku złożonego w terminie. Sąd zawraca także uwagę na obowiązujący od [...] grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn2 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd pomijane. Trzeba uznać, że przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej bardzo korzystnej, z punktu widzenia interesów płatników, regulacji prawnej. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a., jak w punkcie drugim sentencji.