III SA/Po 193/11

Dnia 26 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 po wznowieniu postępowania o d d a l a s k a r g ę Decyzją z dnia 19 lutego 2008 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm. ) oraz § 2, § 3 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm. ), przyznał K. R. płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, ( ONW Nizinne strefa I – 2007 ). Po wznowieniu, postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2010 r., z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 1 lipca 2010 r., na podstawie art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm. ) oraz § 2, § 3 ust. 1, 2, 3, § 5 ust. 1, 2 i 7, § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW )", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 ( Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm. ) oraz art. 16 ust. 1, ust. 3 akapit 2 i ust. 6 rozporządzenia Komisji ( WE ) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., art. 50 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. uchylił z urzędu swoją decyzję z dnia 19 lutego 2008 r. w całości i odmówił K. R. przyznania płatności ONW na rok 2007 oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z przyznanej płatności w ciągu trzech lat kalendarzowych. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż we wniosku o dopłaty strona zadeklarowała działki ewidencyjne o łącznej powierzchni [...] ha i dla takiej powierzchni przyznano wnioskowane płatności ONW. W dniu 22 stycznia 2009 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. informujące o nieużytkowaniu przez stronę spornych gruntów w latach 2006 – 2008 w związku z pobieraniem świadczeń rolniczych z KRUS od 10.05.2006 r.. Do pisma tego dołączono umowę z dnia 25 kwietnia 2006 r. o wydzierżawieniu gruntów A. H. na okres 10 lat oraz oświadczenia małżeństwa R., A. H. i K. R. potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW )", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, płatności ONW przyznawane są wyłącznie producentowi rolnemu, prowadzącemu działalność rolniczą na obszarze górskim lub innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - minimum 1 ha, przy czym chodzi o działalność rolniczą prowadzoną zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, wobec czego uchylono decyzję z dnia 19 lutego 2008 r. i odmówiono przyznania płatności ONW na rok 2007 oraz nałożono sankcje wieloletnie. W odwołaniu od tej decyzji K. R. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i niepełne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż przeciwko stronie prowadzono postępowanie karne dotyczące wyłudzenia przedmiotowych dopłat ( art. 286 § 1 KK ), które zostało umorzone m. in. dlatego, iż uzyskane dopłaty były przekazywane posiadaczowi gruntów – A. H. Wnioskodawca został poinformowany przez pracownika organu, iż może on składać ( obok samego posiadacza ) wnioski o dopłaty. Cel dopłat został w niniejszej sprawie zrealizowany, gdyż ostatecznie fundusze dotarły do podmiotu faktycznie użytkującego sporne działki. Spełniona została ponadto przesłanka dotycząca utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej. Decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kryterium decydującym o przyznaniu spornych płatności było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych, a przesłanka posiadania winna być spełniona w chwili wydawania decyzji administracyjnej. Po dokonaniu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności ONW na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. W momencie uzyskania dowodów świadczących o tym, iż producent rolny składający wniosek o dopłaty nie był faktycznym posiadaczem działek rolnych nie jest zatem możliwe przyznanie na jego rzecz płatności ONW. Strona potwierdziła, iż w roku 2007 obowiązywała umowa dzierżawy z 2006 r., wobec czego faktycznym użytkownikiem gruntów był podmiot inny niż wnioskodawca. Do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek, a nie bycie ich posiadaczem czy właścicielem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. R. wniósł o uchylenie decyzji organów II i I instancji, zarzucając naruszenie art. 7 pkt 1 i art. 7 pkt 6 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (poprzez błędną wykładnię i pominięcie faktu przekazania płatności faktycznemu posiadaczowi gruntów), art. 18 pkt 1 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (poprzez brak pouczenia ze strony organu, iż wniosek mógł złożyć wyłącznie dzierżawca gruntów), art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 7 pkt 1 i 6 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, art. 7 kpa oraz art. 77 i art. 80 kpa. W uzasadnieniu skargi powołano się generalnie na argumenty podniesione wcześniej w odwołaniu, dotyczące przekazania uzyskanych płatności na rzecz podmiotu wyłącznie uprawnionego. Podkreślono brak wystarczającego pouczenia w instrukcji wypełniania wniosku o kręgu podmiotów wyłącznie uprawnionych do otrzymania płatności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534 ). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu. W niniejszej sprawie organ I instancji wydał w dniu 19 lutego 2008 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatność ONW na rok 2007. Powodem przyznania płatności było ustalenie przez organ, iż wnioskodawca spełniał przesłanki wskazane w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW )", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 ( Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm. ), zgodnie z którym płatności ONW przyznawane są wyłącznie producentowi rolnemu, prowadzącemu działalność rolniczą na obszarze minimum 1 ha. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego ( lub nie ) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego ( zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049 ). Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji wznowił z urzędu postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2010 r. na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia organ powołał się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wskazując, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję nie posiadał wiedzy o wydzierżawieniu przez wnioskodawcę gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Następnie, postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2010 r. powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym: pismo Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. informujące o nieużytkowaniu przez stronę spornych gruntów w latach 2006 – 2008 w związku z pobieraniem przez żonę wnioskodawcy świadczenia z KRUS, umowę o wydzierżawieniu gruntów z 25 kwietnia 2006 r. oraz oświadczenia stron potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. W ocenie organu powyższe dokumenty mają dowodzić, iż wnioskodawca w momencie wydawania decyzji z dnia 19 lutego 2008 r. nie był użytkownikiem spornego gospodarstwa, ani nie prowadził w nim działalności rolniczej. Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, iż fakt oddania w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 25 kwietnia 2006 r. w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów w 2007 r. mogą być uznane ( odpowiednio ) za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkujące bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności), z tym że w tym miejscu należy wskazać, że oświadczenie strony o nieużytkowaniu gruntów nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, podobnie jak i pozostałe powołane przez organ dowody, poza przedmiotową umową dzierżawy, która ma jednak podstawowe znaczenie dowodowe w przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym . Postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. Wszystkie złożone wnioski podlegają szczegółowej kontroli – dane w nich zawarte dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych i działek rolnych są m. in. porównywane z bazami danych, w tym m. in. z bazą ewidencji gruntów i budynków. W przypadku niezgodności we wniosku strona jest wzywana o ich wyjaśnienie lub dokonanie odpowiedniej korekty wniosku. W pkt VIII ust. 2 złożonego wniosku skarżący oświadczył, iż znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. W sytuacji gdy strona dąży do uzyskania określonego przywileju finansowego ( środków unijnych ) winna dołożyć wszelkiej należytej staranności w celu jednoznacznego i pełnego wykazania, iż spełnia ona wszelkie ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. Jakiekolwiek zaniechania w tym zakresie obciążają natomiast ujemnie danego wnioskodawcę. W niniejszej sprawie zarzut uzyskania od pracownika organu błędnej informacji dotyczącej możliwości złożenia wniosku przez obie strony umowy dzierżawy nie znalazł potwierdzenia w aktach administracyjnych. Bez znaczenia jest fakt umorzenia postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu w zakresie przestępstwa oszustwa mającego polegać na świadomym wyłudzeniu dopłat. Wbrew tezom skarżącego bez znaczenia dla wyniku sprawy była ponadto okoliczność przekazywania przez skarżącego uzyskanych środków na rzecz rolnika faktycznie użytkującego sporne grunty. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż jedyną przesłanką decydującą o zasadności przyznania dopłat było faktyczne posiadanie i użytkowanie ziemi w 2007 r., a warunek ten nie został spełniony przez skarżącego, co było w zasadzie okolicznością bezsporną. Z tego też względu organy obu instancji zasadnie wznowiły przedmiotowe postępowanie, odmawiając ostatecznie skarżącemu wnioskowanych przez niego dopłat. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.