III SA/Po 200/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: przyznać J. K. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. /-/ B. Koś J. K. wniósł za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skargę na decyzję tego organu z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich na rok 2007. Wraz ze skargą J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 2-6 w zw. z k. 19-20, 24 i 26-42). We wniosku skarżący oświadczył, że jest wdowcem samotnie wychowującym dwoje pełnoletnich uczących się dzieci, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Według oświadczenia jedynym dochodem skarżącego jest dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, który wynosi około [...]zł rocznie, tj. około [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest chory na białaczkę i wymaga drogich leków oraz kosztownej opieki lekarskiej. Z uwagi na chorobę skarżący nie ma możliwości podjęcia dodatkowej pracy. Skarżący posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Skarżący nie posiada oszczędności, lokat, ani przedmiotów, których wartość przekraczałaby kwotę 3.000 zł. Dzieci skarżącego nie posiadają odrębnych majątków i pozostają na utrzymaniu skarżącego, przy czym otrzymują dochód w wysokości po [...] zł miesięcznie z tytułu renty rodzinnej. Miesięczne koszty związane z zamieszkaniem skarżący określił na łączną kwotę ok. [...] zł, w tym: energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, telefon [...] zł, ogrzewanie [...] zł, koszty dojazdów [...] zł, ubezpieczenie [...] zł. Według oświadczenia skarżącego pozostała część dochodów pozostaje na wyżywienie, zakup środków higieny, odzież oraz leki i nie wystarcza na zaspokojenie innych potrzeb życiowych, ani też nie pozwala zaoszczędzić jakiejkolwiek kwoty, która mogłaby być przeznaczona na koszty sądowe. Ponadto skarżący wskazał na znaczne koszty związane z nauką, podręcznikami i zajęciami dodatkowymi dzieci. W uzupełnieniu wniosku skarżący oświadczył, że w 2006 roku uzyskał kwotę [...] zł, a w 2007 roku - [...] zł z tytułu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Jednocześnie skarżący przesłał decyzję Burmistrza ustalającą łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku rolnego na rok 2008 w kwocie [...] zł, (płatne w czterech równych ratach: w marcu, maju, wrześniu i listopadzie 2008 roku), a ponadto wypełniony drukiem blankiet wpłaty, z którego wynika, że skarżący jest zobowiązany do zapłaty kwoty [...] zł z tytułu składek na rolnicze ubezpieczenia społeczne za II kwartał 2008 roku, a także dowód uiszczenia w dniu 26.02.2008 r. kwoty [...] zł na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w Z. z tytułu składki za 2008 rok. Z przesłanych zestawień operacji dotyczących karty kredytowej wynika, że w ramach posiadanego limitu kredytowego na dzień 17 marca 2008 r. dostępne środki wynosiły [...] zł. Skarżący przesłał również spis maszyn urządzeń i samochodów, wskazując, że posiada ciągnik Ursus 902 – rok produkcji 1982, sprzęt rolniczy: dwa pługi, dwie brony, dwie przyczepy rolnicze, kultywator, samochód osobowy Żuk – rok prod. 1987, samochód osobowy Fiat 170 – rok prod. 1995. Postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, kwestionując dokonaną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych i wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że otrzymane przez niego dotacje nie powinny być zaliczane do dochodów, gdyż są one przeznaczane na środki ochrony roślin, nawozy i środki produkcji rolniczej. Ponadto oprócz kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości skarżący ponosi koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, nauki i leczenia, które powodują, że uzyskiwany przez niego dochód jest niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Posiadany przez skarżącego sprzęt rolniczy jest przestarzały, a skarżącego nie stać na zakup nowego. Skarżący podniósł także, iż dochód z gospodarstwa rolnego jest uzyskiwany po sprzedaży płodów rolnych, a więc na jesieni każdego roku. Skarżący wskazał także na znaczne potrzeby uczących się dzieci oraz konieczność stosowania przez skarżącego kosztownych leków. W tej sytuacji posiadane przez skarżącego dochody są jego zdaniem niewystarczające dla dokonania oszczędności na pokrycie opłat sądowych, natomiast odmowa przyznania prawa pomocy może spowodować pozbawienie skarżącego prawa do sądu. W uzupełnieniu wniosku o prawo pomocy, stanowiącym odpowiedź na zarządzenie z dnia 05 czerwca 2008 r. (k. 59-63), skarżący określił koszty związane z nauką dzieci, w tym: bilety sieciowe MPK – 2 x [...] zł rocznie, podręczniki, skrypty i materiały piśmiennicze – 2 x [...] zł rocznie, dodatkowa nauka języka angielskiego – 2 x [...] zł rocznie, a nadto ubezpieczenia, składki szkolne, wycieczki itp. Miesięczne koszty leków skarżący określił na kwotę [...] zł, wskazując że ponosi także koszty konsultacji u lekarzy specjalistów, specjalnej diety i odżywiania, przy czym wysokość tych ostatnich trudno określić, a jednorazowa wizyta u specjalisty wynosi [...] zł. Skarżący oświadczył również, że posiada zaciągnięty na 25 lat kredyt bankowy, którego miesięczna rata spłaty wynosi [...] zł, a także polisę ubezpieczeniową, z którą wiąże się konieczność uiszczania miesięcznej opłaty w wysokości [...] zł. Z przesłanych kserokopii zestawień operacji dotyczących karty kredytowej wynika, że w ramach posiadanego limitu kredytowego na dzień 16 czerwca 2008 r. dostępne środki wynosiły [...] zł. Natomiast z załączonej kserokopii zawiadomienia z dnia 23 czerwca 2008 r. o najbliższej spłacie kredytu w Banku [...] wynika, iż rata kapitałowo – odsetkowa zaciągniętego kredytu wynosi [...] CHF. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 maja 2008 r., postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podlegał rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części zwanej p.p.s.a. Wniosek ten zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanych przepisach stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W przedmiotowej sprawie analiza oświadczeń oraz dokumentów źródłowych złożonych przez skarżącego uzasadnia wniosek, iż sytuacja materialna nie pozwala skarżącemu na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego, ani innych ewentualnych kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż skarżący utrzymuje się z dochodów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wynoszą ok. [...] zł rocznie, tj. ok. [...] zł miesięcznie, przy czym w związku ze specyfiką prowadzonej działalności rolniczej dochody te są nieregularne, uzyskiwane po dokonanych zbiorach. Skarżący jest wdowcem i posiada na utrzymaniu dwoje pełnoletnich uczących się dzieci, z których każde otrzymuje jedynie rentę rodzinną w wysokości po [...] zł miesięcznie. Poza tym skarżący nie posiada żadnych innych źródeł dochodu, a uzyskiwane dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych jako środki celowe są przeznaczane przez skarżącego na środki produkcji rolniczej, a nie na bieżące utrzymanie rodziny. Z uwagi na chorobę skarżący nie ma też możliwości podjęcia dodatkowej pracy zarobkowej, a jednocześnie ponosi wysokie koszty leczenia. Skarżący nie posiada też żadnych oszczędności, ani przedmiotów o znacznej wartości. Natomiast stałe miesięczne koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny wynoszą ok. [...] zł (w tym telefon – [...], zł, woda – [...] zł, gaz – [...] zł, prąd – [...] zł, opał – [...] zł, koszty dojazdów – [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł) oraz [...] zł – koszty leków. Pozostałą część dochodów skarżący przeznacza na koszty związane z wyżywieniem, zakupem środków higieny itp. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż skarżący oprócz kosztów bieżącego utrzymania ponosi również szereg innych obciążeń związanych z nauką dzieci (koszty dojazdów – [...] zł rocznie, materiały dydaktyczne - [...] zł rocznie, koszty nauki języka angielskiego – [...] zł rocznie), koszty z tytułu składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne ([...] zł za kwartał), składkę na rzecz Gminnej Spółki Wodnej ([...] zł za rok 2008), koszty konsultacji lekarskich ([...] zł jednorazowa wizyta). Skarżący posiada także stałe obciążenia z tytułu kredytu bankowego, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. [...] zł ([...] CHF), a także – według oświadczenia skarżącego, miesięczne koszty polisy ubezpieczeniowej w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu, powyżej przedstawiona sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia wygospodarowanie środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych przy ograniczeniu wydatków do granic koniecznych wydatków służących zaspokojeniu niezbędnych i uzasadnionych potrzeb życiowych. Ponadto należy podkreślić, iż przy dokonywaniu oceny zdolności płatniczych uwzględniana jest aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy, a jak wynika z oświadczenia skarżącego spodziewane dochody z działalności rolniczej uzyska on dopiero na jesieni po dokonaniu zbiorów i sprzedaży płodów rolnych. W ocenie Sądu skarżący w dostatecznym stopniu wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co czyni zasadnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. /-/ B. Koś D.W.d