III SA/Po 200/21

Dnia 19 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2021 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 roku J. M. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 roku wskazując na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych świadczeń pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone dotyczące płatników, którzy na dzień [...] lutego 2020 roku, zgłaszali do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Dnia [...] maja 2020 roku J. M. ponownie złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (tym razem na innym formularzu) wskazując w nim, że zwraca się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 roku, znak [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), odmówił J. M. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 roku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na koncie wnioskodawcy w Kompleksowym Systemie Informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dzień [...] lutego 2020 r. nie zgłaszał on do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. W konsekwencji na podstawie złożonego wniosku, nie przysługuje wnioskodawcy prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 roku. Pismem z dnia [...] września 2020 roku K. M. oraz J. M. zwrócili się o wyjaśnienie dlaczego właściciele Spółki A J. i K. M. nie otrzymali zawiadomienia o zwolnieniu z opłacania składek na ubezpieczenie za okres od marca do maja 2020 roku tylko zawiadomienie o zwolnieniu za pracowników, podczas gdy firma złożyła osobne wnioski za pracowników oraz za właścicieli [...] i J. M.. Jednocześnie wnieśli o rozpatrzenie ich wniosków RDZ złożonych na nazwisko J. M. i K. M. oraz o wydanie stosownych zaświadczeń. Pismem z dnia [...] listopada 2020 roku K. M. oraz J. M. złożyli wyjaśnienie, że w dniu [...] kwietnia 2020 roku złożyli wnioski o zwolnienie ze składek ZUS w imieniu Spółki A oraz osobne wnioski w imieniu K. M. oraz J. M.. Po tygodniu otrzymali telefoniczne zawiadomienie z ZUS, iż mają ponownie wysłać wnioski dla właścicieli spółki, gdyż złożone pierwotnie druki są nieczytelne. W rezultacie złożone zostały kolejne wnioski na nowych formularzach, ale nie została wydana informacja o zwolnieniu z opłacania składek. W związku z powyższym ponownie zwrócono się o pozytywne rozpatrzenie wniosków o zwolnieniu z obowiązków opłacania należności z tytułu składek. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, znak [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 roku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ze złożonego w dnia [...] maja 2020 r. wniosku oraz korekty złożonej w dniu [...] czerwca 2020 r. do wniosku wynika, że J. M. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, za siebie, jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Z analizy zapisów na koncie wnioskodawcy wynikało, że na dzień [...] lutego 2020 roku nie zgłaszał on do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. We wniosku i złożonej korekcie do wniosku J. M. nie wykazał wysokości przychodu z prowadzonej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskanego w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, co stanowiło przesłankę wykluczającą prawo do skorzystania z ulgi ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i opłacająca składki sama za siebie, nie spełnił on warunku zawartego w z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Jednocześnie organ zamieścił w uzasadnieniu zastrzeżenie, że "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął dnia [...] września 2020 r. tj. został złożony po ustawowym terminie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2020 r. została odebrana dnia [...] czerwca 2020 r. Tym samym decyzja z [...] czerwca 2020 r. została wydana zgodnie ze stanem prawnym na dzień jej wydania. Wobec powyższego nie zachodzą przesłanki do jej zmiany czy uchylenia." Pismem z dnia [...] grudnia 2020 roku J. M. wniósł do Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] wskazując, że nie zgadza się z decyzją odmawiającą zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne zgodnie ze złożonymi deklaracjami DRA za okres marca do maja 2020 roku. Według strony skarżącej spółka w której jest wspólnikiem zatrudnia pracowników, jednakże wykazywani są oni na osobnych raportach i deklaracjach niż jako wspólnicy spółki. W konsekwencji wniósł o pozytywne rozpatrzenie wniosku i zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od marca do maja 2020 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko. W ocenie organu podniesione w skardze zarzuty są bezpodstawne i nie mogły stanowić podstawy do jej uwzględnienia. Zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Skarżący na dzień [...] lutego 2020 roku nie miał osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych w związku z czym decyzją z dnia [...] czerwca 2020 roku, wobec nie spełnienia warunków z art. 31zo ust. 1 ustawy o [...], organ odmówił zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy taką decyzję z uwagi na brak podstaw prawnych do jej uchylenia. Podniesiona w skardze okoliczność, iż spółka, której wspólnikiem jest skarżący, zatrudnia pracowników nie uzasadnia żądania zmiany zaskarżonej decyzji. Spółka A jest samodzielnym płatnikiem składek, który zatrudnia pracowników, ale zaskarżona decyzja dotyczy wniosku płatnika składek o innym numerze NIP, który nie zatrudnia pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 roku, poz. 1842), dalej jako ustawa z dnia 2 marca 2020 roku. W przepisach art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 roku przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób. W rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 roku, nr [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ zamieścił zastrzeżenie, że "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął dnia [...] września 2020 r. tj. został złożony po ustawowym terminie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2020 r. została odebrana dnia [...] czerwca 2020 roku." Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej: k.p.a.) od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że w przypadku decyzji wydawanych w trybie art. 127 § 3 k.p.a. stosuje się przepis art. 138 § 1 k.p.a., a co za tym idzie decyzja taka powinna odnosić się do decyzji zaskarżonej przez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na podstawie art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie z art. 57 § 5 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru; 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, (...) albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym; 4) złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej; 5) złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku; 6) złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a., co wynika wprost z treści przepisu. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Przekroczenie terminu ustawowego nawet o jeden dzień obliguje do uznania, że dokonana czynność jest bezskuteczna, a organ ma obowiązek - stosownie do art. 134 k.p.a., wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Gdańsku z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96, LEX nr 29004). Analiza akt badanej sprawy wskazuje, że decyzja organu I instancji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 roku, nr [...] odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 roku wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania przedmiotowej decyzji została doręczona na adres: J. M. w dniu [...] czerwca 2020 roku. Ustalenie takie wynika wprost ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji przez K. M., które występowała jako pełnoletni domownik w stosunku do adresata przesyłki. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy upływał zatem z dniem [...] lipca 2020 roku. Jak wynika też z akt sprawy pismo z dnia [...] września 2020 roku, które zostało potraktowane przez organ administracji jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zostało złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. w dniu [...] września 2020 roku. Potwierdzenie tego faktu stanowi prezentata Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na wskazanym powyżej dokumencie znajdującym się w aktach sprawy. Takie ustalenie zostało poczynione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który wyraził to wprost w decyzji z dnia [...] listopada 2020 roku, w której wskazano, że złożone pismo zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Sąd dostrzega, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął działania w celu precyzyjnego ustalenia daty złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W przypadku dostrzeżenia uchybienia procesowego w postaci niedochowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia obligowało ono jednak organ do wydania stosowanego postanowienia o uchybieniu terminu do jego złożenia. Takie postanowienie uniemożliwia jednocześnie merytoryczne rozpoznanie żądania skarżącego, które wcześniej było przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji. Niekonsekwentne w takiej sytuacji pozostaje działanie organu, który dostrzegając uchybienia formalne, uniemożliwiające merytoryczne rozpoznanie sprawy, pomimo tego dokonał merytorycznej ponownej oceny złożonego wniosku o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W tym względzie z uwagi na powyższe rozważania obowiązkiem organu administracji pozostaje uwzględnić dostrzeżone uchybienia procesowe i zająć adekwatne stanowisko w odniesieniu do stwierdzonych nieprawidłowości Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej wywody prawne i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania w sposób wyżej opisany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Sąd na podstawie tego przepisu orzekł jak w sentencji wyroku.