III SA/Po 207/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] września 2009r. nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/ M. Ławniczak /-/ T. M. Geremek /-/ M. Lorych-Olszanowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W dniu 16 lipca 2007 roku R. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] o umorzenie należności składkowych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Po przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] września 2009 roku, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.413,62 zł. Organ ustalił, iż R. B. prowadził działalność gospodarczą w zakresie m.in. sprzedaży detalicznej pojazdów samochodowych w okresie od 1.04.1999 roku do dnia 29.06.2007 roku. W wyniku nieopłaconych składek powstała zaległość podatkowa w kwocie 28.413,62 zł, obejmująca także koszty upomnienia, opłatę dodatkową oraz odsetki. Określając wysokość zadłużenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] lipca 2007 roku wydał decyzję, od której R. B. złożył odwołanie do sądu powszechnego tj. Sądu Okręgowego w Poznaniu Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Po rozpoznaniu sprawy przez Sąd Okręgowy decyzją z dnia [...] stycznia 2008 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną odwołaniem decyzję w zakresie określenia wysokości nieopłaconych składek. R. B. także od tej decyzji złożył odwołanie. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] grudnia 2008 roku, sygn. [...] oddalił odwołanie. Wyrok uprawomocnił się w dniu 5 lutego 2009 roku. Już po powstaniu zaległości, 11 września 2002 roku została zawarta pomiędzy ZUS a Skarżącym umowa nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres 01/2001 do 07/2002. Pismem z dnia 20 kwietnia 2004 roku ZUS poinformował, iż umowa została zerwana z uwagi na nie dokonanie wpłat. Organ ustalił dalej, iż R. B. nie posiada zaległości podatkowych, figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel nieruchomości położonej w R., zapisanej w Księdze wieczystej Nr [...], jest także współwłaścicielem Gospodarstwa Rolnego o pow.0,70 ha. Ustalono także, iż Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, żona nie pracuje, na utrzymaniu posiada także troje dzieci, korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, nie korzysta z pomocy publicznej, otrzymuje zasiłek okresowy z Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przeprowadzając kontrole stanu majątkowego ustalono, iż R. B. figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel samochodów: VW Polo rok prod. 1990, Mercedes Benz rok prod. 1992, Opel Vectra rok prod. 1997, VW Golf rok prod.1991, Opel Kadett rok prod. 1991. Uwzględniając powyższe oraz dokonując analizy stanu majątkowego R. B. organ uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności i istnieją realne szanse na odzyskanie należności. Organ uwzględniając jednakże uregulowania z art. 28 ust. 3a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007, Nr 11 ,poz.74 ze zm.) przeanalizował określoną w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej i uznał, iż także w świetle tego artykułu brak podstaw do umorzenia zaległości. R. B. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim, iż zaistniały nieprawidłowości zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i całym postępowaniu toczącym się przed organem ZUS. Podkreślił, iż nie uwzględniono faktu nie odprowadzania składek przez biuro rachunkowe, co spowodowało zerwanie układu ratalnego, podkreślił, iż nie przeanalizowano dokładnie jego sytuacji majątkowej, a jedynie rozpatrywano stan majątku z uwagi na ewentualną egzekucję administracyjną. Wskazał, iż gospodarstwo w G. G. jest niezbędne po to, aby być płatnikiem KRUS, poza tym jest to niewielki obszar ziemi bez większej wartości. Wykaz aut widniejący w decyzji jest nieaktualny, gdyż dwa auta są rozbite i nie ma możliwości ich wyrejestrowania, dwa zostały sprzedane, nadto ma na utrzymaniu 5 osób, a sam figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Bezskutecznie próbował znaleźć pracę, ale nadal jej poszukuje i próbuje zdobyć środki na pomoc rodzinie. Jedynie otrzymywany z Pomocy Społecznej zasiłek celowy pozwala mu egzystować. Do wniosku załączył m. innymi rachunki za energię, decyzję o wyrejestrowaniu pojazdu Ford Fiesta, umowę kupna – sprzedaży pojazdu Opel Vectra, umowę kupna –sprzedaży pojazdu Ford Escort. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uzyskał jeszcze informację z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przekazano także Skarżącemu tabelę z rozliczenia wszystkich dokumentów rozliczeniowych i wpłat znajdujących się w Kompleksowym Systemie Informatycznym. Decyzją z dnia [...].02.2010 roku, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 roku o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej oraz odsetek za zwłokę. Uzasadniając decyzję organ przywołał ustalenia organu I instancji i uznał, iż rozstrzygnięcie było zasadne oraz zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zauważył, iż stan faktyczny uległ zmianie z uwagi na stan i ilość posiadanych pojazdów. Dalej organ uznał popierając stanowisko organu I instancji, iż w sprawie nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności. Podkreślono, iż ciężar dowodu w zakresie udowodnienia okoliczności skutkujących umorzeniem leży po stronie zobowiązanego, który musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ odniósł się także do zarzutu nieprawidłowości wynikających z księgowania wpłat oraz zerwanego układu ratalnego, odniesiono się także do podnoszonych zarzutów odnośnie decyzji określającej wysokość zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. B. podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sformułował szereg zarzutów dotyczących przebiegu postępowania, nadto podkreślił, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w żaden sposób nie wyjaśnił jego złej sytuacji majątkowej, ponownie podkreślił, iż ma na utrzymaniu 5 osób i nie posiada pracy, oświadczył, iż posiada dwa auta i to rozbite, a w nowym i nie wykończonym domu mieszka od niedawna i ponosi koszty jego utrzymania. Zarzucił organowi, iż niezasadnie odmówił mu zawarcia układu ratalnego, odnośnie którego złożył wniosek jeszcze przed wnioskiem o umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art.145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty Skarżącego są zasadne. W sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. W związku z tym zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zgodnie z ust.1 art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Na podstawie ust.2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust.1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ w zaskarżonej decyzji wskazywał na poszczególne pisma i wnioski wpływające do sprawy od momentu wszczęcia postępowania. Przywoływał je jako poszczególne dowody, uwzględnił je wszystkie, jednakże nie dokonał ich oceny. Jedynym rzeczywistym ustaleniem jest fakt braku całkowitej nieściągalności. Natomiast w zakresie indywidualnej sytuacji życiowej Sąd nie dopatrzył się szczegółowych, samodzielnych ustaleń organu. O ile łatwo dostrzec fragment decyzji dotyczący przebiegu postępowania, o tyle nie sposób wskazać – jakie w istocie ustalenia zostały dokonane. Zwłaszcza, iż w zaskarżonej decyzji wskazano, iż Zakład nie odmówił żadnemu z zebranych dowodów wiarygodności oraz mocy dowodowej. Wszystkie dowody złożone przez Skarżącego i zebrane przez Zakład z urzędu uznane zostały za wiarygodne, a mimo to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonał analizy sytuacji Skarżącego, w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, pozostawił poza rozważaniami podnoszone przez Skarżącego w toku postępowania argumenty o ciężkiej sytuacji materialnej jego rodziny. Skarżący wyraźnie wskazywał, iż nie ma pracy, ma na utrzymaniu 5 osób, korzysta z pomocy opieki społecznej. Organ z jednej strony nakazuje Skarżącemu wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, z drugiej zaś przywołując wszystkie zebrane dowody, w tym te dołączone przez Skarżącego żadnych ustaleń w tym zakresie nie czyni. To przecież Skarżący dołączył do akt informacje o ponoszonych kosztach utrzymania domu i rodziny, dochodach, wreszcie wykazał, że nie może znaleźć pracy i nie ma nawet zasiłku, a organ pomimo licznych dowodów w tym zakresie w zasadzie tej sytuacji majątkowej nie rozpatrzył. Wskazał jedynie, że Skarżący mieszka z rodziną u ojca, który pobiera świadczenie emerytalne. Podkreślić należy, iż wbrew twierdzeniom organu skarżący wykazywał swoją ciężką sytuację materialną, a obowiązki organu w zakresie postępowania dowodowego są większe niż przy ustawowym skrępowaniu i nie można ich przerzucać na stronę w zakresie większym niż może ona je wypełnić. W przypadku decyzji uznaniowych organ winien najwszechstronniej zbadać stan faktyczny oraz szczegółowo odnieść się do faktów istotnych dla sprawy i okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ naruszył zatem przepisy art. 7, 77 i 80 Kpa. Nie dokonano bowiem ustaleń dotyczących faktycznych kosztów ponoszonych na utrzymanie rodziny zobowiązanego, nie przeanalizowano dochodów tej rodziny. Skarżący w toku postępowania wskazywał na te okoliczności, ale nie stały się one przedmiotem rozważań organu. Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego należało wyeliminować zaskarżoną decyzję z obrotu. Z kolei w uzasadnieniu decyzji brak odniesienia do rzeczywistej sytuacji Skarżącego, zestawienia wszystkich dochodów z wszystkimi wydatkami, które to pozwoliłyby na jednoznaczne ustalenia związane z sytuacją majątkową Skarżącego i jego rodziny. Jak wyżej wskazano – w przypadku uznania administracyjnego uzasadnienie winno być wnikliwe i zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie; strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę, organ dokona prawidłowych ustaleń faktycznych co do sytuacji materialnej, rodzinnej, a następnie w sposób wyczerpujący rozważy cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 1 i § 3 kpa. Sąd nie podziela natomiast zarzutów skargi odnośnie kwoty opłaty dodatkowej oraz określenia wysokości zobowiązania. Te sprawy były bowiem przedmiotem rozstrzygnięć sądu powszechnego i w tym zakresie nie podlegają ocenie przez sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz.1417 ze zm.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami, zwaną dalej p.p.s.a). Sąd podziela stanowisko organu, iż prawomocny wyrok sądu oddalający odwołanie od decyzji określającej wysokość zadłużenia jest wiążący dla sądu. Także, w ocenie Sądu nie znajdują usprawiedliwienia zarzuty przedłużającego się postępowania wyjaśniającego, bowiem z uwagi na wnoszone przez Skarżącego środki odwoławcze do sądu powszechnego wydłużeniu uległ czas trwania postępowania w tej sprawie. Z akt administracyjnych wynika nadto, iż organy administracyjne zawiadamiały stronę postępowania o niedotrzymaniu terminu załatwienia sprawy i wyznaczały kolejne terminy jej załatwienia. Poza oceną Sądu pozostaje także kwestia prawidłowości dokonywanych czynności egzekucyjnych, bowiem środki służące kwestionowaniu tych czynności podlegają odrębnemu rozpoznaniu, zgodnie z ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z dnia 2 listopada 2005 r. – Dz. U. Nr 229, poz. 1954). Prawidłowo także zakwalifikowano wniosek zobowiązanego z dnia 16 lipca 2007 roku jako wniosek o umorzenie zaległości, jednoznacznie wynika bowiem z jego treści, iż wobec utraty dochodu z tytułu umowy zlecenia zobowiązany zwraca się o umorzenie zaległości. Organ właściwie rozpoznał zakres żądania uznając, iż wniosek o umorzenie należności jest dalej idący, bowiem rozstrzygnięcie zwalnia stronę od obowiązku zapłaty. Do wydania decyzji przez organ I instancji strona aktywnie podnosiła przesłanki umorzenia należności, które są odrębne od przesłanek udzielenia układu ratalnego określonych w art. 29 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uwzględniając powyższe, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Lorych – Olszanowska /-/ T. M. Geremek /-/ M. Ławniczak