III SA/Po 221/13

Dnia 10 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi S D na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2012 r. S D zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O Inspektorat w K o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz o zmianę warunków umowy ratalnej z dnia 12 marca 2010 r. nr ..., powołując się na trudną sytuację finansową firmy oraz na problemy zdrowotne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O Inspektorat w K, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie, decyzją z dnia ... 2012 r. nr ... , działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1-3 a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. – Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za okres od 05/2001 do 05/2009 naliczonych do dnia 22 stycznia 2010 r. (data złożenia wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w kwocie 17.155 zł). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i posiada majątek mogący stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie umorzył postępowania ze względu na brak składników majątkowych. Nie stwierdzono też istnienia przesłanek umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Dłużnik za okres 01/2012 r. do 04/2012 r. uzyskał z prowadzonej działalności 405.660,04 zł przy poniesionych kosztach 419.443,54 zł. Jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 30 października 2013 r. i pobiera z tego tytułu rentę w kwocie 542,18 zł. Dłużnik utrzymuje niepracującą żonę i syna, na którego pobiera świadczenie rodzinne w kwocie 91 zł miesięcznie. Ponosi koszty leczenia 100 zł miesięcznie. Strona spłaca zobowiązania wobec ZUS (4600 zł miesięcznie plus opłata prolongacyjna), zaległe zobowiązania podatkowe (1000 zł miesięcznie), zobowiązania podatkowe żony (1000 zł) oraz zobowiązania firmowe z tytułu umów leasingu (łącznie około 25.600 zł). Wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jest właścicielem pojazdu ciężarowego M z 1996 r. i lekkiej przyczepy ciężarowej rocznik 2001. Nie posiada nieruchomości. Małoletni syn jest współwłaścicielem 2 nieruchomości. Zakład podkreślił dalej, że umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, z uwagi na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne. W ocenie organu strona nie wykazała zaś, że uiszczenie zaległości z tytułu odsetek od nieuiszczonych składek pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany prowadzi firmę i zatrudnia pracowników, spłaca co miesiąc wysokie zobowiązania podatkowe i cywilnoprawne. S D wnioskował o obniżenie raty wynikającej z umowy ratalnej z 12 marca 2010r., ale organ wskazał, że już po zawarciu umowy strona zawarła nowe umowy leasingowe powodujące powstanie nowych wysokich zobowiązań. Żona wnioskodawcy nie pracuje, ale nie jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie ma orzeczonej niezdolności do pracy. Problemy zdrowotne zobowiązanego nie uniemożliwiają mu prowadzenia działalności gospodarczej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik S D – żona J D stwierdziła, że ponosi on negatywne konsekwencje udzielenia mu przez pracowników ZUS błędnych informacji. Wnioskodawca nie prowadzi osobiście firmy, co przypisał mu organ w swojej decyzji. Wniesiono o uchylenie decyzji z dnia ... 2012r., gdyż organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku ZUS Oddział w O Inspektorat w K decyzją z dnia ... 2012r. nr ... utrzymał w mocy decyzję z dnia ... 2012 r. Organ ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i tak jak we wcześniejszej decyzji wskazał, że nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę. Brak całkowitej nieściągalności zadłużenia (istnieją składniki majątkowe mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji – świadczenie rentowe). W kwestii oceny możliwości zarobkowych strony organ stwierdził, że dysponuje ona środkami finansowymi na comiesięczne opłacanie wysokich zobowiązań publiczno i cywilnoprawnych. Wnioskodawca nie dowiódł, że w sytuacji ewentualnej odmowy umorzenia zadłużenia będzie zmuszony korzystać z pomocy Państwa. Zakład powołał się na obowiązek regulowania świadczeń publicznoprawnych, zaś po swojej stronie na konieczność pozyskiwania od płatników należności z tytułu składek, zarządzania nimi i wypłacania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz uznanie wniosku o umorzenie odsetek za zasadny, zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zadłużenie wynika z winy pracowników ZUS, a organ nie przedstawił prawidłowego stanu faktycznego sprawy. Zobowiązany przebył udar mózgu i stan jego zdrowia jest zły. Nie prowadzi on osobiście działalności gospodarczej. Zakład nie skorzystał z możliwości umorzenia składek i odsetek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych Sąd stwierdził bowiem, że w sprawie doszło do naruszenia prawa procesowego, dającego podstawę do wznowienia postępowania – art. 24 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 kpa. Decyzję z dnia 24 sierpnia 2012 r. wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Kierownika Inspektoratu ZUS w K G W. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę A M i kierownika referatu G G. Natomiast zaskarżoną decyzję z dnia 5 grudnia 2012 r. wydał – działający z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor ZUS Oddziału w O E J. Została ona podpisana również przez Zastępcę Kierownika Inspektoratu ZUS w K G W, specjalistę A M, Kierownika Wydziału Realizacji Dochodów S P oraz przez radcę prawnego P U. Z art. 24 § 3 kpa wynika, że bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie, na żądnie strony lub z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1 art. 24 kpa, mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Nie jest przy tym konieczne uprawdopodobnienie, że pracownik będzie stronniczy w załatwieniu sprawy ze względu na daną okoliczność, lecz wystarczy, że okoliczność ta powoduje powstanie wątpliwości co do jego bezstronności. Zgodnie z poglądami orzecznictwa i doktryny powodem wyłączenia pracownika mogą być również wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania art. 24 § 1 kpa (zob. m. in. A. Wróbel, komentarz do art. 24 kpa, lex 26/2010; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. II GSK 431/11, baza orzeczeń NSA). Fakt wydania przez pracownika decyzji w I instancji może stanowić samodzielną podstawę z art. 24 § 3 kpa do jego wyłączenia w postępowaniu z art. 127 § 3 kpa, gdyż oznacza to, że wskutek wydania decyzji dotychczasowej jego bezstronność może być wątpliwa przy uczestniczeniu przy wydaniu decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 24 § 3 kpa ma prowadzić do uniknięcia sytuacji, w której pracownik biorący udział w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd (na stan faktyczny lub sposób rozstrzygnięcia sprawy) byłby zdeterminowany przez swoje wcześniejsze doświadczenie związane z udziałem w tym postępowaniu. Prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest generalnie wyjątkiem od klasycznego dwuinstancyjnego postępowania odwoławczego. Postępowanie takie jest zbliżone do postępowania odwoławczego (za wyjątkiem zasady dewolutywności), wobec czego należy również brać pod uwagę istnienie przesłanki wyłączenia pracownika wskazanej w art. 24 §1 pkt. 5 kpa (zob. uchwała NSA z 22 lutego 2007 r., II GPS 2/2206, ONSAiWSA 2007/5/202). Z tego względu bezpośredni przełożony pracownika wydającego decyzję w pierwszej instancji jest zobowiązany do wyłączenia go od udziału w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż okoliczność ta mogłaby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. W niniejszej sprawie w wydaniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją brali udział ci sami pracownicy organu – G W (zastępca Kierownika Inspektoratu ZUS w K) i A M (specjalista). Podpisy obu kobiet widnieją pod obiema decyzjami, co oznacza że osoby te brały udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie obu orzeczeń. Jest to jednocześnie wystarczającą podstawą do uznania, że brały one udział w wydaniu obu decyzji, mając realny wpływ na ich ostateczne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. Ze względu na naruszenie przepisów prawa (art. 24 § 3 kpa i art. 145 § 1 pkt 3 kpa) dające podstawę do wznowienia postępowania należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z powodu naruszeń przepisów o charakterze procesowym Sąd nie dokonywał oceny merytorycznej decyzji. Wskazać należy, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien dokonać nowej oceny istnienia przesłanek do umorzenia odsetek, wskazanych w art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) z uwzględnieniem aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. W szczególności, czy strona jest nadal niezdolna do pracy (częściowo, czy całkowicie), czy przyznano jej świadczenie na dalszy okres i w jakiej wysokości. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł w pkt. I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.). O wykonalności skarżonej decyzji Sąd postanowił w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy.