III SA/Po 226/18

Dnia 29 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi A. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2-3 i ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 21 738,55 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w wysokościach określonych w sentencji decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje. A. J. 29 grudnia 2017 r. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną. Pismem z 10 stycznia 2018 r. (k. 52 akt adm.) organ poinformował wnioskodawczynię o konieczności złożenia dokumentów dotyczących F. sp. j. w P., potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie należności wnioskodawczyni: 1. sprawozdań finansowych (bilansu, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych) za lata 2014-2017, 2. informacji o aktualnej kondycji spółki, 3. kserokopii postanowienia o umorzenia postępowania upadłościowego spółki. Organ pouczył, że jeśli te dokumenty nie zostaną mu przedłożone w terminie 14 dni, rozpatrzy wniosek wyłącznie na podstawie posiadanych informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na powyższe pismo wnioskodawczyni nadesłała kopie bilansów i rachunków zysków i strat za lata 2014-2017, informację o aktualnej kondycji spółki, dotyczącą spółki kopię informację odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Przedsiębiorców, kopię postanowienia o wpisaniu w tym rejestrze informacji o postępowaniu upadłościowym i zaświadczenia o dokonaniu tego wpisu (k. 56-79 akt adm.). Wnioskodawczyni nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jest ona wspólnikiem F. sp. j. w P., wobec której prowadzono postępowanie upadłościowe, umorzone postanowieniem z [...] maja 2015 r. Z dokumentacji nadesłanej przez wnioskodawczynię wynika, że spółka ta za rok 2017 poniosła stratę. Niemniej jednak rachunek zysków i strat wskazuje na osiąganie przez spółkę przychodów, a w bilansie zawarto informację o posiadanych przez spółkę aktywach obrotowych (towarach o wartości 399 006,23 zł), co do których to aktywów wnioskodawczyni oświadczyła, że są one własnością banku i nie mogą być sprzedane. Wnioskodawczyni nie uzyskuje dochodu. Gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, mając na utrzymaniu dwie córki. Miesięczny dochód męża wnioskodawczyni wynosi 1 459 zł netto. Według oświadczenia wnioskodawczyni stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 950 zł (w tym 250 zł czynsz, 250 zł opłaty eksploatacyjne, 150 zł leczenie i inne 300 zł). Wnioskodawczyni posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli w łącznej wysokości 6 498 000 zł, które nie są spłacane, a egzekucję co do nich prowadzi komornik sądowy. Nie występują przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. uzasadniające umorzenie zaległości wnioskodawczyni, w szczególności przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., z uwagi na prowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, a także posiadanie przez spółkę aktywów obrotowych (towarów o wartości 399 006,23 zł). Nie zachodzą też przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 rozporządzenia. W skardze na powyższą decyzję A. J. zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4b u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że spełnione są poniższe przesłanki umorzenia należności: 1. z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., gdyż co do spółki nastąpiło umorzenie postępowania upadłościowego; 2. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż co do spółki nastąpiło faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego realnie organ mógłby egzekwować należności, gdyż: a) spółka istnieje jedynie dlatego, że jest właścicielem nieruchomości, w stosunku do których toczą się postępowania egzekucyjne; dopóki się one nie zakończą, nie ma możliwości zakończenia działalności przez spółkę, gdyż to ona, a nie jej wspólnicy (skarżąca i jej mąż) jest właścicielem nieruchomości; b) aktywa obrotowe, na które powołał się organ, nie są wolne, ponieważ przewłaszczono je na zabezpieczenie umów kredytowych; 3. z art. 28 ust. 3 pkt 4b u.s.u.s., gdyż nie nastąpiło zaspokojenie należności organu w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Skarżąca podniosła, że również wspólnicy spółki (ona i jej mąż) nie posiadają majątku umożliwiającego spłatę należności. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innej przyczyny niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Prawodawca, pozostawiając organom administracji publicznej uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż - w przypadku stwierdzenia ustawowej przesłanki - organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia: może wniosek uwzględnić albo odmówić jego uwzględnienia. Dopiero więc w przypadku stwierdzenia przynajmniej jednej przesłanki umorzenia organ ma wybór: udzielić ulgi czy odmówić jej udzielenia. Jednocześnie rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego. Musi być ono wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.", wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. W niniejszej sprawie organ stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności. W ocenie Sądu stwierdzenie to jest co najmniej przedwczesne. Organ uznał, że stroną postępowania jest A. J. Niemniej jednak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jako argumenty przemawiające za odmową umorzenia należności, powołał kwestie związane nie tylko z jej statusem materialnym, lecz również z sytuacją F. sp. j. w P., w której A. J. jest wspólnikiem (ze swym mężem). Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono przyczyny uwzględnienia majątku tej spółki w kontekście oceny zasadności umorzenia należności A. J. Okoliczność ta jest istotna dla rozstrzygnięcia, gdyż jako przyczynę odmowy umorzenia należności A. J. przyjęto prowadzenie działalności przez spółkę, osiąganie przez spółkę przychodów wykazanych przez rachunek zysków i strat oraz posiadanie przez spółkę aktywów obrotowych o łącznej wartości 399 006,23 zł. Tymczasem, jeżeli stroną postępowania jest A. J., organ rozpatrując jej wniosek nie może brać pod uwagę majątku spółki. Nie należy on bowiem do A. J., lecz do spółki (art. 28 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) i to niezależnie od tego, że A. J. jest wspólnikiem spółki. Naruszono tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali, kto złożył wniosek o umorzenie należności: A. J. we własnym imieniu czy A. J. jako uprawniony do reprezentowania F. sp. j. w P. wspólnik tej spółki. Po ustaleniu tej okoliczności organ rozpatrzy wniosek, uwzględniając uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł, jak w sentencji wyroku.