III SA/Po 242/09

Dnia 24 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi L. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – adw. K. J. Kancelaria Adwokacka ul. [...], [...] kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W dniu 22 lipca 2007 roku L. C., w toku postępowania egzekucyjnego, zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Decyzją z dnia 30 września 2008 roku, nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, odsetek od tych należności oraz kosztów upomnienia w łącznej kwocie 10.724,92zł. Zakład wyjaśnił w uzasadnieniu, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998r. - o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał na brak orzeczenia o bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko Wnioskodawcy oraz podkreślił, że jest on właścicielem nieruchomości. W odniesieniu do treść §3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365) organ stwierdził, iż zapłata należności z tytułu składek nie pozbawi, ani zobowiązanego, ani jego rodziny, możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dochód rodziny stanowią pobierany przez zobowiązanego zasiłek z MOPR w wysokości 418,00zł oraz świadczenia emerytalne żony (883,00zł). Wnioskodawca udokumentował stałe koszty utrzymania na poziomie 435zł miesięcznie. Zdaniem Zakładu dochody gospodarstwa rodzinnego pozwalają na pokrycie opłat o charakterze stałym na poziomie, który pozwala na skromne utrzymanie rodziny, nawet w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, w ocenie Zakładu, Wnioskodawca nie przedstawił dostatecznych dowodów na potwierdzenie faktu, iż stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Orzeczenie o niezdolności do pracy kwalifikuje zobowiązanego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co nie wyklucza podjęcia pracy w zakładzie pracy chronionej. L. C., zgodnie z pouczeniem, złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakwestionował w nim ustalenia faktyczne organu odnośnie jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniósł, że Sąd Okręgowy w Poznaniu w dniu 26 sierpnia 2003 roku orzekł separację małżeństwa, a wnioskodawca nie zamieszkuje wspólnie z żoną (wymeldowała się ze wspólnego mieszkania we września 2007 roku). Decyzją z dnia 06 lutego 2009r., nr [...], Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes ZUS wyjaśnił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenie mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia (art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Organ podkreślił przy tym, że nie ma prawnego obowiązku umarzania zaległych należności, lecz prawną możliwość ich umorzenia, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Nie negując, że aktualna sytuacja majątkowa zobowiązanego jest bardzo trudna, organ przyjął, że interes społeczny (stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wskazuje, że decyzja pozytywna dla Wnioskodawcy byłaby nieuzasadniona. Mając na uwadze argumentację odwołania oraz załączone do niej dowody Prezes ZUS przyjął, że Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Niemniej podkreślił, że w okolicznościach sprawy nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności zaległości, albowiem należności Zakładu zostały zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości stanowiącej współwłasność Wnioskodawcy. Wartości nieruchomości, według oświadczenia zobowiązanego, wynosi około 150 tys. zł. Prezes ZUS uznał również, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zadłużenie należy umorzyć na podstawie art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest tego rodzaju, iż wyczerpuje przesłanki zawarte w §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Przyjmując za wiarygodny poziom miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym Wnioskodawcy, organ uznał jednocześnie, że Wnioskodawca nie ujawnił wszystkich źródeł dochodu. W ocenie organu kwota pozostająca w dyspozycji Wnioskodawcy po pokryciu stałych wydatków (58,00zł) nie pozwala zabezpieczyć środków na zaspokojenie pozostałych potrzeb zobowiązanego (żywność, odzież, lekarstwa). Podstawę do takich ustaleń stanowiło oświadczenie Wnioskodawcy o tym, że poza zaległościami na rzecz ZUS nie posiada on innych przeterminowanych należności (cywilnoprawnych lub publicznoprawnych), czy trudności w regulowaniu bieżących opłat. L. C. skorzystał z prawa zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniósł, że Prezes ZUS nie zbadał dokładnie jego sytuacji majątkowej. Organ nie wziął pod rozwagę faktu pobierania zasiłku mieszkaniowego i tym samym bezpodstawnie przyjął, że Wnioskodawca posiada nieujawnione źródła przychodu. W ocenie skarżącego błędne jest także ustalenie, że odmowa umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pozbawia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący podkreślił, że egzekucyjna sprzedaż zajmowanego przez niego mieszkania jeszcze bardziej uzależni go od pomocy państwa (w szczególności z uwagi na jego wiek i stan zdrowia). W ocenie Skarżącego umorzenie zaległości nie koliduje z interesem społecznym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w §1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 §1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części , jeżeli stwierdzi : a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz.74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., IIGSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie §2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 06 lutego 2009 roku jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 30 września 2008 roku, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/B. Sokołowska /-/B. Koś /-/M. Ławniczak T.M.d