III SA/Po 246/12

Dnia 8 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę W dniu 19 października 20111 r. PB zwrócił się do Zakładu ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku (k. 2 akt administracyjnych) strona wskazała, że zadłużenie wobec organu rentowego powstało ponieważ nieznana osoba uniemożliwiała skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej, ponadto choć wnioskodawca pracuje, to jednak uzyskuje najniższe wynagrodzenie, a zatem nie posiada środków na uregulowanie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 105 § 1 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] r. ZUS wydał decyzję, którą przedmiotowe należności zostały umorzone. W zawiązku z tym dalsze prowadzenie postępowania, zdaniem organu rentowego, było bezprzedmiotowe. Wnioskodawca w przepisanym przez prawo terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z jego uzasadnienia oraz protokołu z dnia 1 grudnia 2011 r. (k. 39 i 41 akt administracyjnych) wynika, że strona oczekuje od organu nie tylko umorzenia odsetek, ale również całej należności z powodu braku środków do ich uregulowania. Mając na uwadze złożony przez stronę wniosek w dniu 1 grudnia 2011 r. (do protokołu) o umorzenie należności głównej wobec ZUS, Zakład wszczął w tej sprawie odrębne postępowanie i wydał w dniach [...] r. decyzje umarzające postępowanie tej w sprawie. Natomiast w dniu [...] r. ZUS po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia odsetek, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 listopada 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na wcześniejszą argumentacje. Pismem z dnia [...] r. wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż należności wobec Zakładu powinny zostać umorzone, bowiem skarżący nie ma środków na ich uiszczenie. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej w skrócie "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji administracyjnej przez Sąd następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a., naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 ust. 1 lit. b p.p.s.a. i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 22 listopada 2011 r. nie naruszają przepisów prawa, co powoduje że skarga nie została uwzględniona. Na wstępie należy zauważyć, że kontrolowane przez Sąd w niniejszej sprawie decyzje, dotyczyły jedynie umorzenia postępowania w przedmiocie odsetek za zwłokę od należności wobec ZUS, bowiem sprawa samych należności należy już do innego postępowania, wobec wydanych przez Zakład w dniach [...] decyzji administracyjnych. Zgodnie z treścią § 1 art. 105 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis powyższy określa obowiązek organu prowadzącego postępowanie, a więc w sytuacji, gdy pozostaje ono już w toku, orzeczenia decyzją administracyjną o umorzeniu postępowania, wówczas gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne ma bowiem na celu doprowadzenie do takiego rozstrzygnięcia sprawy decyzją administracyjną, która skonkretyzuje podmiotowo i przedmiotowo, a więc w odniesieniu do konkretnej osoby (podmiotu – np. wnioskodawcy o umorzenie odsetek za zaległości), jak też w sprawie konkretnej przedmiotowo (np. o umorzenie odsetek od należności) uprawnienia i obowiązki wyprowadzone z przepisów obowiązującego w dacie orzekania prawa materialnego. W przypadku gdy zachodzą przeszkody do tego, aby takie prawa i obowiązki określić w odniesieniu do konkretnego podmiotu, należy mówić o bezprzedmiotowości postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania, kończy do chwili jej wydania toczącą się sprawę administracyjną w ten sposób, iż nie dochodzi już do rozstrzygnięcia tzw. merytorycznego. Przepis art. 104 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, przez którą rozumie się właśnie rozstrzygnięcie merytoryczne o prawach i obowiązkach strony, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. I właśnie art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że tę inaczej załatwiającą sprawę decyzję wydaje się, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, skoro organ rentowy wszczął postępowanie w sprawie umorzenia odsetek od zaległych należności wobec ZUS, a następnie ustalił, że owe odsetki zostały już wcześniej umorzone ([...] r.), to prowadzone postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość wynika z tego, że w niniejszej sprawie zaistniał brak sprawy administracyjne mogącej być przedmiotem postępowania (por. wyrok SN z dnia 20 stycznia 2011 r., III SK 20/10, LEX nr 794506, w którym stwierdzono, że: "Ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją art. 105 § 1 k.p.a. nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Oznacza to, że postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się z zbędne"). Innymi słowy, nie ma przedmiotu postępowania – odsetek, bowiem zostały one już wcześniej umorzone. To z kolei oznacza, że w świetle cytowanego powyżej § 1 art. 105 k.p.a. postępowanie, które stało się bezprzedmiotowe należy umorzyć, co organ właściwie uczynił. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 200 2r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r., Nr 153 poz. 1270 ze zm.).