III SA/Po 247/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Protokolant: ref. staż. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi L. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania oddala skargę. /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Starosta odmówił ustalenia na rzecz L. N. odszkodowania za nieruchomość powstałą w wyniku podziału – położoną w M., gm Cz., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i [...] ( KW nr [...] Sądu Rejonowego w P. ). W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż Wójt Gminy Cz. decyzją nr [...] z [...]r. orzekł o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości – działki nr [...], pod warunkiem ustanowienia na niej służebności drogowej. Przeznaczenie działki pod tereny komunikacji miało przy tym wynikać z Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Cz. ( zatwierdzonego uchwałą nr 246/XLII/94 Rady Gminy z 26.05.1994r. ). Jednocześnie wskazano, iż w stosunku do projektowanej działki nr [...] nie zastosowano regulacji prawnych wynikających z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przebieg tej działki – jako planowanej drogi - nie został ustalony w powyższym planie. Wójt Gminy decyzją nr [...] z [...]r. zatwierdził projekt podziału nieruchomości – działki nr [...], pod warunkiem ustanowienia dla działki nr [...] w razie jej zbycia służebności drogowej na działce [...] stanowiącej drogę wewnętrzną, albo sprzedaży udziału w prawie do działki stanowiącej drogę wewnętrzną. Projektowane działki nr [...] i [...] przeznaczone zostały zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego terenów budownictwa mieszkaniowego w M. ( zatwierdzonym uchwałą nr 112/XVII/99 Rady Gminy z 24.11.1999r. ) pod drogę wewnętrzną. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze – decyzją nr [...] z [...]r. Na skutek uwzględnienia skargi wniesionej przez L. N. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kolegium uchyliło decyzją nr [...] z [...]r. powyższą decyzję i orzeczenie organu I instancji z [...]r. oraz zatwierdziło projekt podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Odmówiono jednocześnie zastosowania art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, albowiem nie dotyczy on działek drogowych, a jedynie podziału nieruchomości na których projektowane są działki, których obsługa komunikacyjna wymaga wydzielenia dróg publicznych. Podział działki nr [...] nie mógł zatem skutkować równoczesnym przeniesieniem jej własności na gminę na tej podstawie prawnej. Chodziło przy tym o drogę wewnętrzną, a nie drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. Starosta rozpatrując wniosek L. N. o odszkodowanie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie w związku z podziałem działek nie doszło do przejścia prawa własności nowo utworzonych dróg na gminę. Z tego względu Wójt Gminy odmówił rozpoczęcia negocjacji w kwestii odszkodowania za utratę prawa własności. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania z 1999r. działki nr [...] i [...] były przeznaczone pod drogę dojazdową "KD" włączającą się w drogę powiatową i przechodzącą w ciąg pieszo – jezdny z utwardzonym pasem szerokości 4,5 m. Droga ta nie została jednak zaliczona w planie do kategorii dróg publicznych. Nie wynika to również z decyzji podziałowej Kolegium z [...]r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji L. N. wniósł o jej uchylenie z powodu naruszenia art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ( poprzez przyjęcie, iż na skutek decyzji podziałowej nie doszło do przejścia prawa własności działek na gminę ) oraz 8, 11 i 107 § 3 kpa. Wojewoda decyzją nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tego orzeczenia podniesiono, iż organ odwoławczy zlecił w trybie art. 136 kpa organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w tym rozprawy administracyjnej. Zgodnie z planem z 1999r. działce nr [...] wyznaczono funkcję drogi publicznej. Wprawdzie na podstawie ostatecznej decyzji podziałowej SKO z dnia [...]r. sporne działki nr [...] i [...] pełnią tą samą funkcję drogową i są zaliczone do dróg publicznych w rozumieniu przepisów prawa, jednakże zdaniem organu II instancji nie można było w stosunku do nich zastosować uregulowań zawartych w art. 98 ust. 1 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż nie stały się one z mocy prawa własnością gminy. W skardze na decyzję organu II instancji L. N. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jego zdaniem organ odwoławczy trafnie zaliczył sporne działki do kategorii dróg publicznych, natomiast dokonał błędnej wykładni art. 98 ust. 1 cytowanej ustawy. Znajdował on bowiem jego zdaniem zastosowanie także w przypadku wyodrębniania w ramach podziału danej nieruchomości również działek przeznaczonych wyłącznie pod drogi publiczne. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się nieuzasadniona. Bezsporne w sprawie jest, że zarówno będąca przedmiotem podziału działka nr [...], jak i powstałe na skutek tego podziału działki nr [...] i [...], w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zostały przeznaczone pod drogi publiczne. Sporną jest natomiast kwestia, czy działki nr [...] i [...], powstałe na skutek podziału działki [...], będącej własnością skarżącego L. N., przeszły z mocy prawa na własność Gminy Cz., w trybie przepisu art. 98 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami. ( tekst jednolity - Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), co skutkowałoby powstaniem po stronie Gminy obowiązku wypłaty odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 cytowanej ustawy. Przepis art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Z ust. 3 art. 98 ustawy wynika zaś, iż za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że w sytuacji, w której podział nieruchomości skarżącego, tj. działki [...] przeznaczonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w całości pod drogę publiczną, polegał jedynie na jej podzieleniu, na dwie mniejsze działki o nr [...] i [...] stanowiące również drogę publiczną, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Rację ma organ II instancji, iż w takiej sytuacji nie można uznać, że podział ten spowodował wydzielenie gruntów pod drogi publiczne. Sąd w niniejszym składzie podziela bowiem pogląd, że sformułowanie zawarte w przepisie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami " wydzielone pod drogi publiczne" wskazuje, iż dyspozycją cytowanego przepisu objęte jest wydzielenie gruntów pod budowę nowych dróg przeznaczonych do obsługi działek powstałych w wyniku podziału lub poszerzenie dróg istniejących. Taki wniosek można też wysnuć z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego ( wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10.11.2005r w sprawie IISA/Po 918/05 niepublikowany, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 13. 07.2000 w sprawie II SA/Gd 1024/99 LEX nr 44203 ). Niewątpliwie, wniosek L. N. o dokonanie podziału nieruchomości stanowiącej działkę [...] zmierzał do obejścia przepisów o wywłaszczeniu, a także przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ( Dz.U z dnia 10.05.2003) . Zaznaczyć bowiem należy, iż - wbrew twierdzeniu skarżącego - wniosek o podział nieruchomości, na której planowane są inwestycje publiczne nie jest drogą do uzyskania odszkodowania za ograniczenie w możliwości swobodnego wykonywania prawa własności nieruchomości. Choć rację ma skarżący, iż właściciel nieruchomości nie może zainicjować postępowania wywłaszczeniowego, do uzyskania odszkodowania służą mu inne instrumenty prawne. Przepis art. 36 ust. 1 powyższej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowi bowiem, że jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może, z zastrzeżeniem ust. 2, żądać od gminy: 1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo 2) wykupienia nieruchomości lub jej części. Z ust. 2. wynika zaś, że realizacja roszczeń, o których mowa w ust. 1, może nastąpić również w drodze zaoferowania przez gminę właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości zamiennej. Z dniem zawarcia umowy zamiany roszczenia wygasają. Podobnie stanowił art. 36 ust. 1 pkt. 1, 2, 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym ( tekst jedn. Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm. ) obowiązującej na dzień uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz na dzień wydania decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości skarżącego. ( Jeżeli, w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części, w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać od gminy: odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo wykupienia nieruchomości lub jej części, albo zamiany nieruchomości na inną ). Mimo, więc że Gmina do tej pory nie zaproponowała skarżącemu kupna nieruchomości przeznaczonej w planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną, ani nie wszczęła postępowania wywłaszczeniowego, choć droga publiczna nie może stanowić własności osoby fizycznej należało uznać, iż wniosek skarżącego o odszkodowanie zgłoszony w trybie art. 98 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zasługiwał na uwzględnienie. Uznając wobec tego, iż zaskarżone decyzje Wojewody i Starosty zostały wydane zgodnie z przepisami prawa, Sąd orzekł o oddaleniu skargi – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). /-/ K. Wolna - Kubicka /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka