III SA/Po 250/18

Dnia 14 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi B. C. P. Spółki z ograniczona odpowiedzialnością w S. Lesie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 roku nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty tytułem realizacji zajęć wierzytelności oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia 20 lutego 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P.-W. z dnia 27 listopada 2017 roku, w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty tytułem realizacji zajęć wierzytelności, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego powadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko D. - T. Sp. z o.o. w likwidacji w [...]. Organ ujawnił i dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej należnej zobowiązanemu od B. L.. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienia o zajęciu w dniach 27 marca 2017 roku oraz 29 maja 2017 roku. Na poczet dokonanych zajęć w zakreślonym terminie nie wpłynęły żadne kwoty oraz nie zostały złożone oświadczenia w sprawie przeszkód w realizacji zajęcia. W ramach działań dotyczących kontroli prawidłowości realizacji zajęcia wierzytelności organ egzekucyjny ustalił, że B. C. P. Sp. z o.o. do końca września 2017 roku wynajmuje w miejscu wskazanym jako siedziba Spółki jedno pomieszczenie, a przedstawiciele Spółki w siedzibie pojawiają się sporadycznie. Na wezwanie skierowanie do Prezesa Zarząd B. C. P. Sp. z o.o. stawił się prokurent Spółki, który nie potrafił wyjaśnić, dlaczego dłużnik zajętej wierzytelności nie realizuje zajęć na rachunek organu egzekucyjnego. W dniu 15 września 2017 roku do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo prokurenta Spółki, z którego wynika, że od dnia otrzymania pierwszego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na rzecz zobowiązanego, jako zapłata za wystawione faktury VAT, została przekazana kwota 64.587,30 zł (część zapłaty nastąpiła w formie gotówkowej). W piśmie zawarto pisemne zobowiązanie do przekazania kwoty niesłusznie przekazanej zobowiązanemu zamiast organowi egzekucyjnemu oraz odmówiono uznania wierzytelności D. - T. Sp. z o.o. powyżej tej kwoty. Powołując się na postanowienia umowy o współpracy prokurent B. C. P. Sp. z o.o. wyjaśnił, że zobowiązana nie jest uprawniona do żądania zapłaty za dostarczone towary. Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie faktur VAT ujawnionych w Jednolitych Plikach Kontrolnych ustalił, że B. C. P. Sp. z o.o. w okresie lipiec – sierpień 2017 roku zakupiła towary od D. - T. Sp. z o.o. za kwotę 1.832.589,04 zł. Organ wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności dotyczyło również należności, które nie istniały w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Natomiast postanowienia umowy o współpracy, na mocy której B. C. P. Sp. z o.o. miała dokonywać zapłaty za sprzedane towary bezpośrednio na rzecz dostawców D. - T. Sp. z o.o., jako odbiorcom przekazu, straciły swoją moc z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności. Mając na uwadze powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że B. C. P. Sp. z o.o. bezpodstawnie uchyla się od przekazania należności z tytułu zajętej wierzytelności oraz określił, że na dzień 27 listopada 2017 roku wysokość nieprzekazanej kwoty wynosi 860.821,12 zł plus dalsze odsetki liczone od kwoty 655.488,40 zł. Strona wniosła zażalenie i zażądała uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w całości. Wnosząca zażalenie wskazała, że organ nie przeprowadził czynności kontrolnych. W ocenie B. C. P. Sp. z o.o. uchylenie się od przekazania zajętej wierzytelności nie miało charakteru bezpodstawnego. Dłużnik zajętej wierzytelności uznał przy tym, że w sposób zasadny uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności i wskazał na unormowania dotyczące potrącania wierzytelności wzajemnych (art. 489 §1 ustawy – Kodeks cywilny). W dniu 15 grudnia 2017 roku B. C. P. Sp. z o.o. wpłaciła na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego kwotę 61.745 zł. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Naczelnika Urzędu Skarbowego. B. C. P. Sp. z o.o. w [...], reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono naruszenie: - art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 81 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez: niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak zebrania pełnego materiału dowodowego, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przyjęcie błędnego ustalenia faktycznego, że skarżąca Spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności, - art. 107 §3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 1a pkt 16, art. 71a §9 art. 71b i art. 168 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn, dla których organy odmówiły ważności i wiarygodności umowie cywilnoprawnej, co skutkowało błędnym przyjęciem, że Spółka bez podstawy prawnej uchylała się o przekazania należności, - art. 10 §1 w związku z art. 81 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak uzupełniającego przesłuchania prokurenta Spółki oraz uniemożliwienie przedstawienia okoliczności świadczących o niezaistnieniu sytuacji do bezpodstawnego uchylania się od spełnienia świadczenia, - art. 107 §3 i art. 126 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art.64 §1 pkt 4 §6 oraz §8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak wskazania sposobu naliczenia odsetek oraz wskazanie nieprawidłowej kwoty głównej, czyli bez uwzględnienia kwoty uznanej i wpłaconej przez skarżącą, - art. 124 §2, art. 126 w związku z art. 107 §3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak odniesienia się do wyjaśnień strony na okoliczność ważności umowy cywilnoprawnej, a w szczególności braku obowiązku zapłaty za dostarczone towary, - art. 7, art. 77, art. 124 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez pominięcie faktu dokonania potrącenia na podstawie ważnej umowy cywilnoprawnej, - art. 15, art. 138 §1 pkt 1 i art. 144 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ograniczenia postępowania przez organem II instancji do pobieżnej kontroli zamiast ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w drugiej instancji, w tym naruszenia zasady legalizmu i praworządności poprzez brak zastosowania w sprawie przepisów ustawy – Kodeks cywilny, a w szczególności przepisów art. 498 §1 w związku z art. 504, art. 509, art. 518 oraz art. 519 §2 tej ustawy, - art. 71a §9 oraz 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na wydania kwestionowanego postanowienia w sytuacji niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, tj. braku przedmiotu zajęcia egzekucyjnego - brak respektowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku sygn. akt SK 31/14. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Sąd nie ujawnił naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.). Organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni prawa, prawidłowo wyznaczyły zakres okoliczności faktycznych istotnych dla załatwienia sprawy, a ponadto bez naruszenia przepisów postępowania przyjęły ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy i prawidłowo zastosowały prawo materialne. Całkowicie bezpodstawne są zarzuty skargi wskazujące na naruszenie przepisów postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego kontrolowanej sprawy. Organy podejmowały zgodne z prawem działania w zakresie gromadzenia materiału dowodowego (rejestry sprzedaży zobowiązanej, faktury sprzedaży, umowa o współpracy, protokół majątkowy dotyczący zobowiązanej, protokół z czynności w siedzibie dłużnika zajętej wierzytelności, wyjaśnienia trzeciodłużnika złożone przez prokurenta, zestawienie faktur w Jednolitych Plikach Kontrolnych za czerwiec, lipiec i sierpień 2017 roku). Zgromadzone dowody w sposób wyczerpujący obrazują okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zbędne w konsekwencji było uzupełniające przesłuchanie prokurenta Spółki. Przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2017, poz. 1257 ze zm.) jedynie w sposób odpowiedni winny być stosowane przy załatwianiu kontrolowanej sprawy. Dłużnik zajętej wierzytelności, po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu, ma obowiązek złożenia oświadczenia dotyczącego tego, czy: uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, przekazania organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub oświadczenia z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność – art. 89 §1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2017, poz. 1201 ze zm.). Skarżąca Spółka nie zachowała się w sposób wymagany prawem. Z tego względu bezpodstawne są zarzuty skargi wskazujące, że organy uniemożliwiły stronie przedstawienie okoliczności świadczących o niezaistnieniu sytuacji bezpodstawnego uchylania się od spełnienia świadczenia. Po przeprowadzeniu zgodnego z prawem postępowania wyjaśniającego, organy obu instancji przyjęły ustalenia faktyczne z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego i poparły je przekonującą argumentacją. Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej co do tego, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy zrealizowana została przesłanka kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 71a §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dowody zgromadzone w aktach administracyjnych w sposób jednoznaczny potwierdzają, że D. - T. Sp. z o.o. w likwidacji w [...] dokonywała dostawy wyrobów farmaceutycznych i medycznych na rzecz B. C. P. Sp. z o.o. w [...] po zastosowaniu (zajęcie z 17 marca 2017 rok, zajęcie 9 maja 2017 rok) środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Analiza treści dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych jednoznacznie wskazuje, że z tytułu zrealizowanej sprzedaży towarów skarżąca Spółka zobowiązana była do uiszczenia ceny w łącznej wysokości 806.835,10 zł za dostawy z czerwca 2017 roku oraz miała obowiązek uiszczenia ceny w łącznej wysokości 1.832.589,04 zł za dostawy z lipca i sierpnia 2017 roku. Wskazane ustalenia nie są kwestionowane przez skarżąca Spółkę i znajdują potwierdzenie w dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, z tego względu Sąd uznaje te okoliczności za zgodne z prawdą materialną i przyjmuje jako własne. Organy egzekucyjne z poszanowaniem zasady legalizmu i praworządności uznały, że skarżąca Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności w rozumieniu art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wbrew zarzutom skargi organy egzekucyjne "nie odmówiły ważności i wiarygodności umowie cywilnoprawnej" zawartej pomiędzy zobowiązanym i dłużnikiem zajętej wierzytelności. Sąd w całości podziela stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że realizacja zastosowanego środka egzekucyjnego nie wymagała unieważnienia umowy o współpracy z dnia 16 grudnia 2014 roku. Organ trafnie zauważą, że takie działanie byłoby działaniem ze szkodą dla wierzyciela. Organy egzekucyjne z poszanowaniem treści stosunków cywilnoprawnych nawiązywanych w ramach umowy o współpracy zobowiązanego z dłużnikiem zajętej wierzytelności wyjaśniły, że umowa o współpracy nie stanowiła uzasadnionej, zgodnej z prawem, przeszkody do realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Skutkiem prawnym zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego jest to, że organ egzekucyjny może wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji – art. 67a §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z dniem otrzymania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, skarżąca Spółka miała obowiązek zachować się zgodnie z żądaniem organu egzekucyjnego i przekazywać Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wszelkie należności wykreowane w ramach współpracy dłużnika zajętej wierzytelność z zobowiązanym. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wszelkie kwoty z faktur dokumentujących sprzedaż na rzecz skarżącej Spółki winny być przekazywane do organu egzekucyjnego, gdyż forma płatności wskazana na fakturach wystawionych przez zobowiązaną (przelew) z mocy dokonanego zajęcia była nieaktualna do wysokości egzekwowanej należności. Wskazać należy, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy - art. 58 §1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U. 2017, poz. 459 ze zm.). Organy egzekucyjne miały obowiązek dokonać ustalenia treści stosunków prawnych wynikających z umowy o współpracy i kreowanych na tym gruncie umów kupna-sprzedaży w zgodzie z treścią art. 58 §1 ustawy – Kodeks cywilny. W konsekwencji organy słusznie przyjęły, że nawet zgodny zamiar stron umowy cywilnoprawnej nie może kreować skutków prawnych sprzecznych z ustawą lub mających na celu obejście ustawy. Z tych względów intencje skarżącej Spółki wyrażane brakiem obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu należności z tytułu ceny za dostarczone wyroby farmaceutyczne po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, zgodnie z zasadą legalizmu i praworządności, nie mogą korzystać z ochrony prawnej. Sąd w całości podziela stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że cywilnoprawna umowa o współpracy dłużnika zajętej wierzytelności z zobowiązanym nie ma mocy neutralizowana przepisów rangi ustawowej i nie wyłącza ich stosowania. Analiza akt kontrolowanej sprawy w sposób jednoznaczny wskazuje, że wyjaśnienie sprawy w aspekcie bezpodstawnego uchylania się od realizacji środka egzekucyjnego nie wymagało oceny prawnej w aspekcie treści przepisów art. art. 498 §1 w związku z art. 504, art. 509, art. 518 oraz art. 519 §2 ustawy – Kodeks cywilny. Dowody zgromadzone w aktach sprawy nie wskazują, aby D. - T. Sp. z o.o. w likwidacji w [...] oraz B. C. P. Sp. z o.o. w [...] były jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, a przedmiotem obu wierzytelności były pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a do tego obie wierzytelności były wymagalne i mogły być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. W sprawie nie występują okoliczności faktyczne uzasadniające przeprowadzenie oceny, co do tego czy któraś ze Spółek nabyła prawo, aby potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. W konsekwencji bezprzedmiotowe są zarzuty skargi, co do braku uwzględnienia w sprawie treści art. 504 ustawy – Kodeks cywilny. W sprawie nie występowały okoliczności faktyczne uzasadniające ocenę uchylenia się od realizacji zajęcia z uwagi na to, że D. - T. Sp. z o.o. w likwidacji w [...] bez zgody skarżącej Spółki przeniosła wierzytelność na osobę trzecią w rozumieniu art. 509 §1 ustawy – Kodeks cywilny. Nawet, gdyby taka sytuacja miała miejsce, to rozporządzenie wierzytelnością nie może być sprzeczne z ustawą, a zatem jest bezskuteczne z uwagi na jej zajęcie do wysokości egzekwowanej należności. Całkowicie chybione są zarzuty dotyczące braku oceny odmowy realizacji środka egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności w aspekcie treści art. 518 oraz art. 519 §2 ustawy – Kodeks cywilny. Dowody zgromadzone w aktach sprawy wskazują, że w ramach umowy o współpracy strony korzystały z instytucji przekazu. Przekaz dotyczy świadczenia, a nie wierzytelności przyszłych. Sytuacja dla przyjęcia przekazu powstawała przez konsumpcję umowy o współpracy, czyli z chwilą realizacji dostawy. Ten proces dokumentuje wystawianie kolejnych faktur VAT. Bezpodstawne uchylanie się od realizacji środka egzekucyjnego dotyczyło świadczeń, które nie były określone w dniu doręczenia skarżącej Spółce zawiadomienia o zajęciu. Wierzytelności egzekwowanej Spółki, co do otrzymania ceny z tytułu dostawy wyrobów farmaceutycznych powstały na przełomie czerwca, lipca i sierpnia 2017 roku. Środek egzekucyjny został zastosowany w marcu i maju 2017 roku. Z uwagi na powyższe całkowicie niezrozumiałe i nieprzystające do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy jest stanowisko skarżącej Spółki, która argumentuje, że na gruncie umowy o współpracy o treści ujawnionej w sprawie oraz faktur VAT dokumentujących obrót pomiędzy skarżącą a zobowiązaną, unicestwienie obowiązku w zakresie realizacji środka egzekucyjnego ma być uzasadnione tym, że osoba trzecia spłaciła wierzyciela i nabyła spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty (art. 518 ustawy – Kodeks cywilny) lub tym, że osoba trzecia wstąpiła na miejsce dłużnika, który został z długu zwolniony (art. 519 ustawy – Kodeks cywilny). Na dzień wydania postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (27 listopada 2017 roku) zastosowany środek egzekucyjny nie był zrealizowany w żadnej części. W konsekwencji organy I instancji trafnie przyjął, że kwota nieprzekazanej należności winna odpowiadać wysokości egzekwowanej należności. Zmiany tego rozstrzygnięcia nie uzasadnia wpłata 61.745 zł dokonana przed rozpoznaniem zażalenia. Kwota uiszczona w dniu 15 grudnia 2017 roku przez B. C. P. Sp. z o.o. na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego podlega zaliczeniu na poczet kwoty wskazanej w postanowieniu o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty. Organ słusznie wskazał, że kwota nieprzekazanej należności winna obejmować także dalsze odsetki narastające z egzekwowanego długu D. - T. Sp. z o.o. w likwidacji w [...] liczone od dnia wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty. Łączna kwota dostaw na rzecz skarżącej Spółki z obowiązkiem uiszczenia ceny za dostarczone towary wyniosła prawie dwa miliony złotych, co pozwala także na zaspokojenie egzekwowanego długu w części przyszłych odsetek. Z treści uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego jednoznacznie wynika, co składa się na wysokość nieprzekazanej należności. Jednocześnie organ wskazał, że dalsze odsetki będą liczone od kwoty należności głównej, czyli kwoty 655.488,40 zł. Skarżąca Spółka otrzymała także zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, z których jednoznacznie wynika, że dalsze odsetki są naliczane w terminie późniejszym według stopy wskazanej przez organ egzekucyjny. Kwestionowane rozstrzygnięcie nie nakłada na skarżąca Spółkę obowiązku obliczania odsetek od egzekwowanego długu. Do usunięcia z obrotu prawnego kwestionowanego orzeczenia nie prowadzi także argumentacja dotycząca wysokości kosztów egzekucyjnych. Wbrew twierdzeniom skargi uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wskazuje, że przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych organy uwzględniły treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 roku sygn. akt SK 31/14. Sąd stwierdza, że koszty egzekucyjne zostały ustalone w prawidłowej wysokości. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak sentencji wyroku.