III SA/Po 252/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę R. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok. Skarżący nie uiścił wpisu. Przy skardze kasacyjnej R. P. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata (k. 50-51 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku podał, że jest samotny, bezdomny, nie ma dochodów i został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. W rubryce wysokość dochodu wpisał, że utrzymuje się z żebractwa. Dochód miesięczny z datków określił na około [...] zł. Zarządzeniem z dnia 5 listopada 2013 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, poprzez przedłożenie szeregu wymienionych w wezwaniu dokumentów, a także podanie szczegółowych informacji odnoszących się do jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie, pismem procesowym z dnia 1 grudnia 2013 r., wnioskodawca wyjaśnił, że nie uzyskuje żadnych dochodów i nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej, przez co nie może nic udokumentować w kwestiach wskazanych w wezwaniu. Ponadto podał, że nie jest mu nic wiadome na temat stanu prawnego i faktycznego nieruchomości wskazanych w wezwaniu. W dniu 19 grudnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 17 stycznia 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, podnosząc iż jest ono niezgodne z prawem i stanem faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Co istotne, z przepisu tego wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Należy również zaznaczyć, że powołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 P.p.s.a. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał ani wysokości przychodu, ani kosztów utrzymania koniecznego. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jego niekorzystną sytuację finansową. Wyjaśnienia strony nie pozwalają przez to na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania. W tym miejscu trzeba dodać, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.