III SA/Po 257/11

Dnia 13 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi x od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] W prowadził działalność gospodarczą od dnia 01.03.1999 r. do 31.12.2007 r. na podstawie wpisu do ewidencji Prezydenta z dnia [...]. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, i Fundusz Pracy na koncie płatnika powstało zadłużenie za okres: 06/1999 -12/2007 Wnioskiem z dnia [...] r. płatnik wystąpił do ZUS o umorzenie należności. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. Ponosi wysokie koszty obsługi kredytów, utrzymania mieszkania oraz leczenia członków rodziny, posiada na utrzymaniu bezrobotnego syna (w wieku 25 lat), który ma problemy zdrowotne. Zainteresowany utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego i nie może znaleźć dodatkowego zatrudnienia. We wniosku podniesiono także, że część należności z tytułu składek uległa przedawnieniu. W trakcie postępowania ustalono, że przedawnieniu uległy obciążające płatnika należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od 06/1999 r. do 07/2000 r. i zostały one odpisane z jego konta. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie decyzją z dnia [...] r. W dniu [...] r. płatnik skorzystał z przysługujących mu uprawnień i zapoznał się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Strona wniosła do protokołu zastrzeżenia w sprawie zgromadzonych odpisów z ksiąg wieczystych otrzymanych z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych na nazwisko W. Płatnik poinformował, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości i zamieszkuje w zasobach mieszkaniowych - posiada lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał za udowodnione, że wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, których odpisy zupełne znajdują się w aktach sprawy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że płatnik nie prowadzi już działalności gospodarczej i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł (brutto) tj. [...] zł (netto). Żona jego, zatrudniona jest w C z siedzibą K. gdzie otrzymuje miesięczne wynagrodzenie (zasadnicze + prowizja ) w wysokości [...] ( brutto ) tj. ok.[...] ( netto ). Wysokość ww. wynagrodzenia ustalono na podstawie imiennych raportów miesięcznych - druków ZUS RCA złożonych za okres 06-08/2010, przez pracodawcę żony. Posiada zainteresowany na utrzymaniu syna Ł (w wieku 25 lat). Syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku - ustalono na podstawie decyzji nr [...] Powiatowego Urzędu [...] z dnia [...]. W związku z powyższym średniomiesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi – [...] zł (netto). Ponadto ponosi zainteresowany miesięczne koszty związane z ratami opłacanych kredytów bankowych i ich obsługą [...] zł. Z umów kredytowych wywiązuje się terminowo. ZUS na podstawie zgromadzonego materiału decyzją z dnia [...] i następnie decyzją z [...] r. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w stosunku do strony może być prowadzone postępowanie egzekucyjnego w administracji z otrzymywanego świadczenia emerytalnego, dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że brak jest w przedmiotowej sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia należności z tytułu składek w myśl przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm. ). Jednocześnie z oceny zebranych w sprawie dowodów wynikało zdaniem ZUS, że na dzień wydania decyzji z dnia [...] r. nie zachodzą również uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy, określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Płatnik nie korzysta ze świadczeń finansowanych z pomocy społecznej. Nic przedstawił dokumentów, że choruje przewlekle i choroba uniemożliwia mu osiąganie dochodów, nie legitymował się orzeczeniami o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności. Nie wykazał również, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i sprawowana opieka pozbawiałaby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Nie wykazał także, że poniósł jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia za które nie ponosi odpowiedzialności. Ponadto, opłacał należności z tytułu zaciągniętych kredytów, które należą, do zobowiązań cywilnoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia należą do zobowiązań publicznoprawnych i mają pierwszeństwo przed cywilnoprawnymi. W związku z powyższym w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spłata zaległości z tytułu składek w oparciu o pobierane świadczenie emerytalne nie pozbawiłaby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skargę na decyzję ZUS z dnia [...] r. złożył płatnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu. Z obszernej skargi i załączonych do niej załączników wynika, że skarżący domaga się umorzenia należności wobec ZUS z uwagi na wysokie koszty obsługi kredytów, utrzymania mieszkania oraz leczenia członków rodziny, posiadania na utrzymaniu bezrobotnego syna (w wieku 25 lat), który ma problemy zdrowotne. Skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego i jego zdaniem nie może znaleźć dodatkowego zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r Nr 205., poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3): - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w cytowanym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w sytuacji stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. W rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany uzyskuje dochód z tytułu emerytury. W ocenie Sądu wobec powyższych okoliczności prawidłowo organ stwierdził, iż brak jest możliwości stwierdzenia bezskuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych. Uzasadnione jest w związku z tym twierdzenie Zakładu, że w sprawie nie zostały spełnione zatem przesłanki całkowitej nieściągalności i istnieją realne szanse na odzyskanie należności. Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 cytowanego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z niekwestionowanymi przez skarżącego ustaleniami Zakładu posiada on stały dochód, nie korzysta ze świadczeń finansowanych z pomocy społecznej. Z załączonych akt wynika, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, że choruje przewlekle i choroba uniemożliwia mu osiąganie dochodów, nie legitymował się również orzeczeniami o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności. Skarżący nie wykazał także, iż sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i sprawowana opieka pozbawiałaby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Nie wykazał, że poniósł jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia za które nie ponosi odpowiedzialności. Poza zobowiązaniem wobec Zakładu ubezpieczony posiada również zobowiązanie wobec banku z tytułu kredytu. Niewątpliwie konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż te ostatnie jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. W tej sytuacji skarżący winien zatem dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów (odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby mu uiszczanie należności z tytułu zaległych składek. Niezależnie od powyższego należy też wskazać, że zobowiązany może również ubiegać się o ewentualne rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności należności z tytułu zaległych składek. W związku z powyższym zasadnie, zdaniem Sądu, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Słusznie Zakład przyjął, iż skarżący w dostateczny sposób nie wykazał, że spłata należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak trafnie wskazał organ z dokumentacji nie wynika również, aby zobowiązany był chory lub miał obowiązek sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, tym samym brak jest podstaw do umorzenia należność wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia. Wymaga ponownego podkreślenia, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny. W tym stanie rzeczy, w sytuacji braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia. Należy również wskazać, że w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładne wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.