III SA/Po 262/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych – Olszanowska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek . WSA Barbara Koś (spr.) Protokolant: sekr. sąd Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi A. J. kwotę [...],- złotych ([...]), uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...],- złotych ([...]) tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu III zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R. B. kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu wydatków IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/B. Koś /-/M. Lorych – Olszanowska /-/T.M. Geremek Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi B., oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiącego własność M. B. w zamian za świadczenia emerytalne. Po rozpatrzeniu wniosku R. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SA/Po 45/07 po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. B. na powyższą decyzję uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], stwierdzając że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] stwierdziło wydanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy nr [...] z dnia [...] z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia [...], nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne położone w B. obejmujące działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami: [...]. [...], [...], [...] i [...] o powierzchni [...] ha stanowiące własność M. B. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] – wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) Naczelnik Miasta i Gminy orzekł o przejęciu przez Państwo gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi B., oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] stanowiącego własność M. B. w zamian za świadczenia emerytalne. Kolegium wskazało, iż zmiana regulacji prawnej po wydaniu pierwszej z wymienionych wyżej decyzji w przedmiocie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie spowodowała wyeliminowania tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego, a zebrane dokumenty nie wskazują, by prowadzono jakiekolwiek postępowanie w tym przedmiocie. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, iż decyzja z dnia [...] dotyczy tego samego przedmiotu i podmiotu co wcześniejsza decyzja z dnia [...], a co za tym idzie jest ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, tj. dotyczy ona sprawy poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Jednocześnie wobec ustalenia, że w księgach wieczystych dokonano wpisu Skarbu Państwa na podstawie decyzji z dnia [...], a obecnie nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa M. B. stanowią własność innych podmiotów wpisanych do ksiąg wieczystych, organ stwierdził, że kwestionowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie jej nieważności. Po rozpatrzeniu wniosku R. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. B. podniosła, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca dla niej jako następcy prawnego po dziadkach: M. B. i M. B. Skarżąca powołała się przy tym na przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych oraz wynikającą z Konstytucji RP ochronę własności i prawa dziedziczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ponadto podkreślił, że M. B. odziedziczyła gospodarstwo rolne po swoim mężu M. B. na mocy testamentu, a decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo została wydana na wniosek właściciela tego gospodarstwa, który w zamian uzyskał świadczenia emerytalne, w związku z czym decyzja ta nie narusza zasad dziedziczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innego powodu aniżeli podniesione w skardze. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższej regulacji wynika, iż sądowa kontrola zaskarżonego aktu administracyjnego jest dokonywana według kryterium legalności, przy czym sąd administracyjny w granicach danej sprawy bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, choćby nie były one podniesione w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie, Sąd stwierdził rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa dające podstawę do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy przy tym zaznaczyć, iż naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy jest oczywiste, dotyczy przepisu nie pozostawiającego wątpliwości co do jego wykładni oraz wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasad praworządności. Zaskarżone orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest decyzją w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zatem do art. 107 § 1 kpa powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Nie ulega przy tym wątpliwości, że podpis jest istotnym (obligatoryjnym) elementem decyzji, gdyż stanowi gwarancję, że decyzja pochodzi od określonego w niej organu i jest wyrazem jego woli. Decyzje wydawane przez organy kolegialne muszą spełniać wymogi przewidziane w art. 107 kpa z uwzględnieniem przepisów ustaw szczególnych, które określają tryb podejmowania decyzji i zasady ich podpisywania. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, 856 ze zm.) Kolegium orzeka w składzie trzyosobowym, a w myśl art. 17 ust. 3 tejże ustawy orzeczenia Kolegium zapadają większością głosów, czy czym stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy orzeczenia Kolegium podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego, nie wyłączając przegłosowanego. Decyzja wydawana przez organ kolegialny jest wyrazem woli członków składu orzekającego, którzy są nie tylko uprawnieni, ale i zobowiązani do jej podpisania. Brak podpisu członka składu orzekającego w przypadku organu kolegialnego stanowi poważne naruszenie prawa, gdyż oznacza, że decyzja została wydana w innym składzie niż ustawowy skład trzyosobowy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób oczywisty naruszyło jednoznaczną w swej treści dyspozycję przepisów art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 5 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. Zaskarżona decyzja, znajdująca się w aktach administracyjnych nie została podpisana przez S. K. wskazaną w komparycji decyzji jako członek składu orzekającego. Powyższe uchybienie z uwagi na doniosłość podpisania decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa i rodzi konieczność stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym czyni bezprzedmiotowym merytoryczne rozpoznanie zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, w punkcie I sentencji wyroku stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 kpa i art. 17 ust. 5 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. O wykonalności zaskarżonego aktu oraz o kosztach postępowania orzeczono w punktach: II, III i IV sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a., art. 200 p.p.s.a. oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 c) i w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/B. Koś /-/M. Lorych – Olszanowska /-/T. M. Geremek