III SA/Po 262/21

Dnia 8 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2021 roku sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2020r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] października 2020 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego A. T. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lipca 2020 r. wystawionych przez wierzyciela - Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w [...], obejmujących należności w podatku akcyzowym od paliw silnikowych za lata 2015 i 2016. Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia powołano: - art. 61a, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a.", - art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej: "p.e.a.", - art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), dalej: "nowela". W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, co następuje. Zgodnie z art. 13 ust. 1 noweli do postępowań wszczętych na podstawie p.e.a. i niezakończonych przed 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie art. 26 § 5 pkt 2 p.e.a. w dniu [...] września 2020 r., gdy doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności (Bankowi Spółdzielczemu [...] w [...]) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu [...] września 2020 r. W dniu [...] września 2020 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę wynikającą z tytułów wykonawczych i tym samym zakończono egzekucję administracyjną. W dniu [...] września 2020 r. uzyskane z egzekucji środki rozliczono i przekazano wierzycielowi (Naczelnikowi Trzeciego Urzędu Skarbowego w [...]) i tym samym zakończono postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] września 2020 r. do organu egzekucyjnego wpłynęły zarzuty zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (pismo z zarzutami nadano w urzędzie pocztowym [...] września 2020 r.), które przekazano wierzycielowi w trybie art. 34 § 1 p.e.a. W dniu [...] września 2020 r. zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 i 3 p.e.a. Zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony (tu: postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) jest dzień doręczenia żądania organowi. Nastąpiło to, jak i nadanie wniosku, już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, stąd wniosek jest bezprzedmiotowy. W skardze na postanowienie organu odwoławczego zarzucono naruszenie: 1. art. 61a § 1, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a.; 2. art. 17 § 1, art. 18, art. 35 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 1 i 3 p.e.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, że: 1. organ wbrew art. 35 § 1 p.e.a. mimo wniesienia zarzutów nie tylko nie zawiesił postępowania egzekucyjnego, ale uznał, że jest ono zakończone; 2. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja (będąca stosowaniem środków przymusu przez organy egzekucyjne w celu wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków), a zakończenie tego postępowania nie musi nastąpić z zakończeniem egzekucji; zrealizowanie środka egzekucyjnego (np. zajęcia rachunku bankowego) nie powoduje zatem automatycznie zakończenia postępowania egzekucyjnego, gdy organ egzekucyjny powinien podjąć inne czynności procesowe związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym; w niniejszym przypadku czynnością taką jest rozpatrzenie wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący uiścił kwotę [...]zł tytułem wpisu od skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej" "p.p.s.a.". Postępowanie egzekucyjne wszczęto przed dniem wejścia w życie noweli (przed 30 lipca 2020 r.) - z dniem doręczenia organowi egzekucyjnemu wniosku wierzyciela o wszczęcie tego postępowania (art. 61 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a.) - i nie zakończyło się ono przed tym dniem, stąd zgodnie z art. 13 ust. 1 noweli do postępowania tego stosuje się przepisy dotychczasowe (tzn. przepisy p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.). Zaskarżonym postanowieniem organ na podstawie art. 61a § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 61a § 1 K.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten w ogóle nie ma w kontrolowanej sprawie zastosowania, gdyż wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wszczyna nowego postępowania w trybie art. 61 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. (por.: wyrok o sygn. akt II FSK 2513/14 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wniosek ten, o ile postępowanie egzekucyjne trwa, powinien być rozpatrzony w ramach tego postępowania przez wydanie stosownego postanowienia (art. 17 § 1 p.e.a.). Z akt sprawy nie wynika, aby w dniu wydania zaskarżonego postanowienia postępowanie egzekucyjne zakończyło się. Z pewnością skutku takiego nie powoduje samo w sobie przekazanie [...] września 2020 r. wierzycielowi środków uzyskanych z egzekucji rachunku bankowego, gdyż z akt sprawy wynika, że zobowiązany tego samego dnia (11 września 2020 r.) w trybie art. 33 § 1 p.e.a. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji. Zarzuty te organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela (art. 34 § 1 p.e.a.), o które to stanowisko organ egzekucyjny do wierzyciela zresztą wystąpił. Niezrozumiałe jest zatem, że występując o to stanowisko do wierzyciela i będąc zobowiązany po jego uzyskaniu do wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów (albo umorzenia postępowania bądź zastosowania mniej uciążliwego środka egzekucyjnego - art. 34 § 4 p.e.a.), organ egzekucyjny - bez uzyskania wspomnianego stanowiska wierzyciela (nie ma go w aktach sprawy) - uznaje, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się. Ponadto, zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 p.e.a. zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego (art. 35 § 1 p.e.a.). Zawieszone zaś nie może być postępowanie, które zakończyło się. Kwestia rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji pozostaje sama w sobie poza granicami sprawy, ale to, że zgłoszono zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji wniesiono, a organ nie przedstawił ostatecznego postanowienia w ich przedmiocie oznacza, że brak jest podstaw do uznania, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się. Niezależnie od braku dowodu na wydanie ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów należy podnieść, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy p.e.a. nie stanowią inaczej (art. 60 § 1 p.e.a.). Czynnościami egzekucyjnymi są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 p.e.a.). Przez środek egzekucyjny rozumie się m. in. egzekucję z rachunków bakowych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte p.e.a.). Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 i 3 p.e.a. W świetle art. 60 § 1 p.e.a. dokonana czynność egzekucyjna sama w sobie nie oznacza zatem, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się, gdyż po jej dokonaniu organ może stwierdzić zajście przesłanki do umorzenia postępowania z art. 59 § 1 p.e.a., które na mocy art. 60 § 1 p.e.a. następuje ze skutkiem uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. Samo w sobie zatem dokonanie czynności egzekucyjnej zmierzającej do zrealizowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego i przekazanie wierzycielowi kwoty wynikającej z tytułów wykonawczych nie oznacza zakończenia postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji nie było podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny powinien był rozpatrzyć wniosek o umorzenie tego postępowania. Organy naruszyły zatem powołane z zarzutach skargi przepisy postępowania i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), wobec czego Sąd orzekł, jak w pkt 1. sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł uiszczona tytułem wpisu od skargi.