III SA/Po 269/25

Dnia 2 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2025 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z 17 lutego 2025 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, drugi raz rozpoznając wniosek M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję ZUS z 08 grudnia 2023 r. nr [...]. Decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia oraz akt sprawy, została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Prawomocnym wyrokiem z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę M. M. na decyzję ZUS z 04 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek - uchylił zaskarżoną decyzję Sąd napisał, że 02 listopada 2023 r. M. M. (dalej: skarżący) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Powołał się na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Od stycznia 2023 r. leczy się z powodu wykrycia choroby nowotworowej, przez co też jest niezdolny do pracy i czeka na przyznanie renty. Żona skarżącego pracuje na 3/4 etatu. Razem mają trójkę dzieci w wieku 12, 13 i 14 lat. Skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką, która mieszka wraz z nim. Uzupełniając wniosek skarżący przesłał dokumentację zawierającą m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, z której wynika, że skarżący posiada liczne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz pożyczek. W skład majątku wchodzi samochód ciężarowy marki [...] (rocznik 2007), a także 4 laptopy o przybliżonej wartości 4.000 zł. Skarżący przedłożył także nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, mocą którego nakazano mu wraz z J. M. oraz I. M. zapłacić solidarnie kwotę 10.126,20 zł. ZUS decyzją z 08 grudnia 2023 r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Rozpoznając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z 04 marca 2024 r. utrzymał w mocy decyzję odmowną. WSA w Poznaniu, uchylając decyzję z 04 marca 2024 r. – opisanym na wstępie prawomocnym wyrokiem z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24 – stwierdził, że ZUS nie dokonał wszechstronnej i rzetelnej oceny dowodów w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie). Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonaną przez organ ocenę Sąd określił jako stronniczą i zupełnie nieuwzględniającą doświadczenia życiowego, przez co Sąd przyjął, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości 1.455,48 zł netto. Oprócz tego żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.228,76 zł netto. Rodzina pobiera również świadczenie wychowawcze "800+" w łącznej wysokości 2.400 zł. Skarżący przyjmuje także, że otrzymuje co miesiąc 500 zł od swojej siostry, która dysponuje emeryturą matki. Suma wszystkich powyższych kwot wynosi 6.584,24 zł. Sąd ocenił, że biorąc pod uwagę konieczność pokrycia kosztów utrzymania sześciu osób (skarżącego, jego żony, matki oraz trójki małoletnich dzieci) trudno przyjąć, że skarżący może spłacić zadłużenie wysokości ponad 21 000 zł. Zdaniem Sądu punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji zobowiązanego, powinna być szczegółowa analiza określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Sąd wskazał, że minimum socjalne w III kwartale 2023 r. (organ wydał decyzję w dniu 4 marca 2024 r. i mógł dysponować tymi danymi) ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla pięcioosobowego gospodarstwa wynosi 6.906,45 zł, przy czym kwota ta dotyczy gospodarstwa pięcioosobowego, a nie sześcioosobowego, a zatem nie w pełni odpowiada realiom rozpatrywanej sprawy. Sąd ocenił, że biorąc pod uwagę, że skarżący ma na utrzymaniu także schorowaną niepełnosprawną matkę, należałoby zawyżyć kwotę 6.906,45 zł o co najmniej 1.000 zł (zob. Poziom i struktura minimum socjalnego w cenach z III kwartału 2023 r., 1-osobowe gospodarstwa emeryckie). Nadto, przy obliczaniu minimum socjalnego znaczenie ma wiek dzieci wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Zgodnie z obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych "dzieci starsze", czyli dzieci w wieku 13-15 lat wymagają wyższych wydatków niż młodsze dzieci. Sąd wytknął, że organ, oceniając iż zobowiązany nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej – nie wziął pod uwagę, że skarżący musi zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe swojej rodziny, w tym m.in. wydatki na żywność, mieszkanie, edukację swoich dzieci czy odzież oraz obuwie. Zaniechano podjęcia próby zestawienia strony dochodowej ze stroną wydatkową, a następnie odniesienia jej do ustalonej kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji. Organ błędnie uznał świadczenie 800+ za dochód skarżącego (rodziny). Dochód ten, jako systematyczny, uznać należy jako dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych, lecz nie można go zakwalifikować jako dodatkowe środki finansowe pozwalające na spłatę zobowiązań rodzica (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 17 kwietnia 2024 r. sygn. III SA/Wr 381/23, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Organ ustalając sytuację majątkową dłużnika winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Powinnością organu było zatem ustalenie, czy w ramach aktualnego budżetu, możliwe jest realne wywiązanie się przez skarżącego z zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny, co ma kluczowe znaczenie z perspektywy spełnienia się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Ustalenia w zakresie wyceny majątku ruchomego skarżącego Sąd uznał za wadliwe. Nie można uznać laptopów o łącznej wartości 4.000 zł za przedmioty, które potencjalnie mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań skarżącego, skoro skarżący posiada troje uczących się dzieci. Ponadto, za arbitralne należy uznać ustalenia organu o wartości pojazdów, których właścicielem jest skarżący. ZUS wskazał, że pojazdy te mają szacunkową wartość 28.400 zł oraz 24.300 zł, a zatem wartość każdego z nich przekracza wysokość zadłużenia. Nie doprecyzowano który z pojazdów ma wartość 28 400 zł, a który 24 300 zł. W żaden sposób nie uzasadniono także wyceny – organ powinien był, chociażby pobieżnie – uargumentować powyższe szacunkowe wartości. Tym bardziej, że zgodnie z fakturami przedłożonymi przez skarżącego, pojazdy te zostały zakupione za znacznie niższe kwoty. [...] (rocznik 2007) skarżący zakupił w 2017 roku za 18.500 zł, natomiast [...] (rocznik 2007) w 2020 roku za 10.000 zł. Sąd stwierdził, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku – o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia może przybrać charakter wyłącznie iluzoryczny i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Sąd wskazał, że zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku przez ZUS z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Drugi raz rozpoznając wniosek M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS wskazaną na wstępie decyzją z 17 lutego 2025 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), utrzymał w mocy decyzję własną z 08 grudnia 2023 r. nr [...]. Skarżący do akt przedłożył dodatkową dokumentację. Z oświadczenia z 19 grudnia 2024 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę w kwocie 1 780,96 zł brutto, tj. 1 262,00 zł netto, po potrąceniach egzekucyjnych, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz – 1 000 zł, opłaty eksploatacyjne -1 500 zł. Stałe miesięczne koszty leczenia wynoszą 600 zł plus 500 zł koszty leczenia dzieci. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, osiągającą dochód w kwocie 3 300 zł netto, dziećmi w wieku 16, 15 i 14 lat i swoją matką, która osiąga dochód w kwocie 600,00 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 600 zł z miesięczną ratą 50 zł, w bankach w kwocie 36 000 zł z miesięczną ratą 650 zł, inne za 2023 r. w kwocie 5 000 zł. Nie posiada nieruchomości. Posiada samochód marki [...] z 2007 r. jest współwłaścicielem [...] z 2007 r., inne składniki mienia ruchomego (3 laptopy) o łącznej wartości 3 000 zł. Nie posiada wierzytelności. Skarżący od 2023 r. leczy się onkologicznie (nowotwór złośliwy 4 stopnia), sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która sama nie funkcjonuje. Utrata samochodu [...] pozbawi możliwości dojazdu do lekarza we [...] z dwójką dzieci, gdzie są leczone z powodu stłuszczenia wątroby, otyłości i cukrzycy. Organ ustalił, że skarżący zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, od 1 września 2023 r. do 31 lipca 2025 r. ma przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, w wysokości od 1 marca 2024 r. 1 780, 96 zł brutto, tj. 1 620,67 zł netto, już po potrąceniach egzekucyjnych. Żona skarżącego od 4 maja 2023 r. jest zatrudniona w [...] sp. z o.o. i z tego tytułu osiągnęła dochód za listopad 2024 r. w kwocie 4 799,36 zł brutto, tj. 3 601,65 zł netto i grudzień 2024 r. w kwocie 4 778,76 zł brutto, tj. 3 587,47 zł netto. Skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego [...] z 2007 r. na którym ZUS 27 czerwca 2024 r. dokonał zastawu skarbowego w kwocie 18 506,82 zł oraz właścicielem samochodu osobowego [...] z 2007 r. Skarżący nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości. Z uwagi na wszczęte 07 listopada 2012 r. postępowanie egzekucyjne i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu. Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone i przynosi wymierne efekty w postaci sukcesywnych wpłat na poczet zadłużenia. Organ ocenił, że nie zaszły okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4 c u.s.u.s. nie zachodzą ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że było prowadzone postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku; skarżący pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, której wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Skarżący jest właścicielem samochodów, posiada następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, które przynosi wymierne efekty w postaci sukcesywnych wpłat na poczet zadłużenia; nadto skarżący jest właścicielem samochodu na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego za okres od 3/2012 r. do 7/2013 r. Organ ocenił, że toczące się postępowanie egzekucyjne wyklucza przesłankę całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ustalił, że średniomiesięczny dochód rodziny, już po potrąceniach, wynosi 3 594,56 zł netto. Rodzina pobiera na troje dzieci świadczenie 800+. Co do uznania świadczenia 800+ jako dochodu organ wyjaśnił, że świadczenia tego oficjalnie nie wlicza się do dochodu rodziny, ale tylko dlatego, że jest to świadczenie zaliczane do grona źródeł zwolnionych z podatku od osób fizycznych lub niepodlegających opodatkowaniu. Organ uznał świadczenie jako systematyczny dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Nadto skarżący oświadczył, że z tytułu sprawowania opieki nad matką otrzymuje comiesięcznie 600 zł od siostry, która dysponuje rachunkiem bankowym matki i wypłaca skarżącemu na jej utrzymanie. Organ ustalił, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego, na który składają się wynagrodzenie żony z tytułu zatrudnienia, renta, świadczenie 800+ i 600 zł na utrzymanie matki wynosi łącznie 7 856,20 zł. Organ przyjął minimum socjalne ustalone na podstawie danych GUS z 19 grudnia 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2024 r. dla 6 - osobowego gospodarstwa pracowniczego w wysokości 8 802,08 zł. Typ 6-osobowego gospodarstwa domowego nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu, dlatego ZUS ustalając minimum socjalne dla 6 - osobowego gospodarstwa przyjął kwotę 1 467,01 zł na osobę, tj. kwotę przypadającą wg GUS na 1 osobę w 5-osobowym gospodarstwie pracowniczym. Zaznaczył przy tym, że ani przepisy u.s.u.s., ani unormowania Rozporządzenia nie odwołują się do tych pojęć, a minimum socjalne i minimum egzystencji są wartościami o charakterze stricte statystycznymi. Z przedłożonych rachunków wynika, że stały miesięczny koszt czynszu wynosi 1 000 zł. Rachunki za prąd opłacane są co dwa miesiące, za wodę i odpady co kwartał. Organ zauważył że skarżący nie przedłożył do akt sprawy aktualnych rachunków za 2024 r. za prąd, czynsz czy inne opłaty. Nadto skarżący, oświadczając że ponosi miesięcznie koszty leczenia (swoje i dzieci) w kwocie 1 100 zł, nie przedłożył żadnych faktur za leczenie, rachunków z apteki itp. potwierdzających ponoszenie ww. wydatków. Organ ustalił, że po opłaceniu comiesięcznych opłat za czynsz i media do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 6 856,20 zł lub 5 356,20 zł tj. w miesiącu gdy opłaca się rachunki za prąd i odpady. Organ zaznaczył, że skarżący reguluje zobowiązania w miesięcznej racie 700 zł. Nadto skarżący posiada zadłużenie wobec wspólnoty mieszkaniowej, które spłaca. Dalej organ zarzucił, że skarżący pomimo wiedzy o zadłużeniu z tytułu składek i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, jak wynika z faktur zakupił 15 lipca 2017 r. samochód [...] z 2007 r. za kwotę 18 500 zł oraz 14 września 2020 r. samochód [...] z 2007 r. za kwotę 10 000 zł. Za oba pojazdy zapłacił gotówką. W ocenie organu, mając trudną sytuację finansową, zły stan zdrowia oraz na wychowaniu troje dzieci, w tym dwoje chorych, ogranicza się wydatki do niezbędnych. ZUS nie neguje, że samochód jest potrzebny rodzinie, ale może to być jeden samochód. Utrzymywanie dwóch samochodów, potwierdza, że w posiadaniu rodziny są środki finansowe, których część może zostać przeznaczona na stopniową spłatę zadłużenia w ZUS. Organ ocenił, że sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa jak również nie ma charakteru trwałego i pogłębiającego się. Umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej skarżący nie korzysta z pomocy państwa, co prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. ZUS zaznaczył, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Z uwagi na skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne zobowiązania z tytułu składek mogą zostać spłacone w ramach prowadzonej egzekucji. Nadto ZUS zaznaczył, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego i dzieci, uznał, że z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią podstawy do umorzenia należności. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Źródłem utrzymania skarżącego jest natomiast renta. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. M. wniósł o uchylenie decyzji z 17 lutego 2025 r. i umorzenie należności. Zarzucił naruszenie: 1. art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dowolną a nie swobodną jego ocenę i przyjęcie, że przy nowotworze złośliwym, mając na utrzymaniu wielodzietną rodzinę oraz leżącą matkę jest w stanie spłacić należności z tytułu nieopłaconych składek; 2. błędy w ustaleniach faktycznych polegające na: a. uznaniu, że pierwszą rentę otrzymał 01 września 2023 r., podczas gdy do wypłaty środków doszło dopiero 12 lutego 2024 r., b. zawyżenie wartości samochodów należących do skarżącego: za [...] skarżący zgodnie z fakturą zapłacił 18 500 zł w 2017 r. natomiast za samochód ciężarowy zapłacił 10 000 zł w 2020 r.; organ przyjął kwoty przewyższające koszty zakupu nie znając stanu technicznego aut; c. przyjęciu, że dochód matki skarżącego liczy się do gospodarstwa domowego; d. pominięcie, że koszty wyżywienia 6-osobowej rodzinny w obecnej sytuacji gospodarczej są ogromne; przyjmując chociażby 500 zł miesięcznie na osobę wychodzi ok. 3 000 zł na całą rodzinę. Uzasadniając ocenił, że spełnia warunek wskazany w przepisie § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Organ źle zrozumiał skarżącego w kwestii rozporządzenia emeryturą matki. To siostra skarżącego sprawuje nadzór nad finansami mamy i co miesiąc wypłaca skarżącemu 500 zł na rzecz utrzymania mamy. Zatem środki z emerytury mamy nie są w posiadaniu skarżącego i nie wchodzą do dochodu rodziny. Obecny koszt leków onkologicznych to ok. 600 zł miesięcznie. Do tego dochodzą koszty dojazdu do szpitala we [...] na leczenie i wizyty lekarskie. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia żony oraz ze świadczeń rodzinnych. Często korzystają z pomocy materialnej od rodziny, żyją na poziomie minimum egzystencji, w przypadku kolejnej spłaty nie będzie starczało na pokrycie kosztów żywności i będą musieli zwrócić się o pomoc do instytucji państwowych i samorządowych. Drugim właścicielem [...] jest szwagierka skarżącego, która używa go do dojazdu do pracy. Samochód ze względu na zamieszkanie na wsi jest koniecznie potrzebny w celu dojazdu do lekarzy, zaspokajanie podstawowych potrzeb, rozwożenia dzieci, transportu chorej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wartość obu pojazdów nie przekracza 10 000 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Znaczenie dla kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie ma okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24. Zastosowanie znajduje zatem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) w którym ustawodawca określił, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Należy wskazać, że przez "ocenę prawną" ...rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, uw. 3 i 5 do art. 153). Organy administracji jak i Sąd pozostają zatem związani tym, że: 1. ZUS wydając wcześniej kontrolowaną decyzję nie dokonał wszechstronnej i rzetelnej oceny dowodów w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia; 2. materiał dowodowy dotąd zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo trudna; 3. punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji zobowiązanego, powinna być szczegółowa analiza określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone; 4. przy obliczaniu minimum socjalnego znaczenie ma wiek dzieci wchodzących w skład gospodarstwa domowego skoro zgodnie z obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych "dzieci starsze", czyli dzieci w wieku 13-15 lat wymagają wyższych wydatków niż młodsze dzieci; 5. we wcześniej prowadzonym postępowaniu zaniechano podjęcia próby zestawienia strony dochodowej ze stroną wydatkową, a następnie odniesienia jej do ustalonej kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji; 6. organ błędnie uznał świadczenie 800+ za dochód skarżącego (rodziny), dochód ten, jako systematyczny, uznać należy jako dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych, lecz nie można go zakwalifikować jako dodatkowe środki finansowe pozwalające na spłatę zobowiązań rodzica; 7. organ ustalając sytuację majątkową dłużnika winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia; 8. trzeba zestawić wysokość dochodu strony z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, czy w ramach aktualnego budżetu, którym dysponuje skarżący, możliwe jest realne wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny, co ma kluczowe znaczenie z perspektywy spełnienia się przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia; 9. nie można uznać laptopów za przedmioty, które potencjalnie mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań skarżącego, szczególnie w świetle informacji, że skarżący posiada troje uczących się dzieci; 10. należy uargumentować wartość obu pojazdów, chociażby pobieżnie; 11. uznaniowość umorzenia należnych składek nie oznacza sytuacji, w której ta instytucja przybiera charakter wyłącznie iluzoryczny i nie znajduje żadnego zastosowania w praktyce zaś odmowa umorzenia nie może być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw; 12. zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań w prawomocnym wyroku sygn. akt III SA/Po 247/24 i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku przez ZUS z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej. Przechodząc do oceny obecnie zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ nie spełnił należycie wskazań co do dalszego postępowania, przez co decyzja musiała zostać uchylona. Organ obliczył, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego, składającego się z sześciu osób (skarżący i żona skarżącego, troje nastoletnich dzieci oraz matka skarżącego) wynosi łącznie 7 856,20 zł. Sąd zarzuca, że organ, mimo jednoznacznego zalecenia, wliczył do dochodu wspólnego gospodarstwa domowego świadczenia 800+ otrzymywane na troje dzieci (s. 9 decyzji). Tymczasem Sąd wyjaśnił w prawomocnym wyroku z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24, że dochód ten, jako systematyczny, uznać należy jako dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych, lecz nie można go zakwalifikować jako dodatkowe środki finansowe pozwalające na spłatę zobowiązań rodzica. Dalej Sąd zarzuca, że organ wprawdzie rozeznał iż minimum socjalne dla 6-osobowego gospodarstwa pracowniczego na podstawie danych GUS wynosi w III kwartale 2024 r. kwotę 8 802,08 zł, to jednak zaniechał podjęcia próby zestawienia strony dochodowej ze stroną wydatkową, a następnie odniesienia jej do ustalonej kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji. Mimo że taki obowiązek został nałożony na organ w prawomocnym wyroku. W tym miejscu Sąd podkreśla, że obliczony przez organ dochód wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż bezzasadnie powiększony o kwotę 2 400 zł otrzymywaną z tytułu świadczenia 800+ i tak był niższy od minimum socjalnego dla 6-osobowego gospodarstwa pracowniczego ustalonego na podstawie danych GUS, ale organ bezpodstawnie odstąpił od przeanalizowania ustalonych przez siebie faktów. Mimo nałożonego w ww. prawomocnym wyroku obowiązku wzięcia jako punkt odniesienia, przy ocenie czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji zobowiązanego, szczegółowej analizy określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Organ poprzestał na konstatacji, że przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm., dalej także jako u.s.u.s.) nie odwołują się do pojęć minimum socjalnego i minimum egzystencji, które zdaniem organu są wartościami stricte statystycznymi, że zdaniem organu, rozpoznając wniosek o umorzenie nie może on poprzestawać jedynie na ustaleniu, że kwota dochodu na osobę w gospodarstwie domowym odpowiada co najmniej wysokości określonego minimum (s. 9-10 decyzji). Tymczasem organ miał obowiązek, którego nie wykonał, zestawienia wysokości dochodu strony z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, czy w ramach aktualnego budżetu, którym dysponuje skarżący, możliwe jest realne wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny, co ma kluczowe znaczenie z perspektywy spełnienia się przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Sąd stwierdza, że takiego zestawienia zabrakło w zaskarżonej decyzji jak i w poprzedzającym tą decyzję postępowaniu. Mimo że na organ został nałożony obowiązek szczegółowej analizy określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Sąd stwierdza, że ZUS nadal nie dokonał wszechstronnej i rzetelnej oceny dowodów w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, zaś uzupełniony materiał dowodowy wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego pozostaje bardzo trudna. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Sprzeciw Sądu budzi stanowisko ZUS, że opisana w uzasadnieniu sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa jak również nie ma charakteru trwałego i pogłębiającego się (s. 12 decyzji). Fakt, że prowadzona jest skuteczna egzekucja nie przeszkadza zakończeniu tej egzekucji i umorzeniu należności z tytułu składek. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ubezpieczyciela, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (wyrok NSA z 13 października 2017 r. II GSK 179/16; CBOSA). Tymczasem w kontrolowanej sprawie organ jako punkt wyjścia do swoich rozważań przyjął skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne. Sąd zauważa argument ZUS, że skarżący nie korzysta z pomocy państwa mimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej, podparty argumentem, że udzielenie pomocy ze środków pomocy społecznej jest poprzedzone szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym (s.12 decyzji). Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Stwierdzić zatem trzeba, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. W interesie publicznym nie jest zmuszenie jednostki do popadnięcia w sytuację skrajnego ubóstwa. W tego typu wypadku - wbrew twierdzeniom organu - nie jest dopuszczalne faworyzowanie interesu finansów ubezpieczeń społecznych. Przy czym okoliczność niekorzystania jak dotychczas z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że nie ma zagrożenia, że strona nie będzie w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, skoro kryteria udzielania pomocy społecznej wynikając wprost z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Trzeci raz prowadząc postępowanie organ ustali dochód wspólnego gospodarstwa domowego, bez wliczania pieniędzy otrzymywanych ze świadczenia 800+ po czym zrealizuje zalecenia zawarte w ww. prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24. Podkreślić trzeba, że realizacja zaleceń obejmuje także wyciągnięcie wniosków zgodnych z brzmieniem tych zaleceń. Organ musi pamiętać w toku procedowania, że w granicach sprawy z wniosku M. M. o umorzenie należności z tytułu składek, uznanie administracyjne co do umorzenia zaległości zostało ukształtowane, ograniczone zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 11 września 2024 r. III SA/Po 247/24 oraz niniejszego wyroku, jeżeli stanie się prawomocny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.