III SA/Po 270/08

Dnia 20 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka ( spr.) WSA Beata Sokołowska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 maja 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia nr w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę /-/M. Górecka /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska W dniu 15 maja 2006 r. W. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2006 r. Łączna zadeklarowana we wniosku powierzchnia wynosiła 57,69 ha. Podczas weryfikacji wniosku w ramach kontroli administracyjnej oraz sprawdzenia zgodności z komputerową referencyjną bazą danych działek ewidencyjnych, organ administracyjny ustalił błędy we wniosku sprowadzające się do ustalenia, iż zgłoszone do płatności działki w części pokrywają się z działkami ewidencyjnymi zgłoszonymi przez innych beneficjentów, w szczególności – działki o nr ... zostały zgłoszone do płatności przez Z., działki nr ... zostały zgłoszone przez U. W dniu 4.09.2006r. W. jako podmiot przejmujący od Z. , złożył oświadczenie przejmującego działki rolne nr .. W dniu 26 września 2006 r. W. złożył korektę do przedmiotowego wniosku i oświadczył, iż "ubiega się o dopłatę do gruntów które użytkuje na podstawie umowy dzierżawy tj. działek o nr ewidencyjnym ...", dodając równocześnie, że w dniu 26.09.2006 dowiedział się o rozpoczęciu użytkowania ww. działek przez innego dzierżawcę. Ponadto oświadczył, że działki ... są przez niego użytkowane w ramach umowy dzierżawy, w związku z czym ubiega się również o dopłaty z tytułu użytkowania tych gruntów. W dnia 27 października 2006 r. p. W. złożył zmianę do wniosku o przyznanie płatności oraz oświadczenie, iż działki o nr ... ha zostały przez niego obsiane owsem a następnie częściowo potraktowane randapem i pozostawione do okresu żniw, ponadto 20 ha z działki ..., która została opryskana randapem w roku 2005 po zbiorach zostało skoszone. W dniach 27-28 lutego 2007 przeprowadzono kontrolę gospodarstwa rolnego wnioskodawcy. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Biuro Kontroli na Miejscu Oddziału Regionalnego ARiMR, stwierdzono nieprawidłowości będące podstawą do wydania decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o odmowie przyznania płatności obszarowych do gruntów (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). Organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2006 r. z tytułu: Jednolitej Płatności Obszarowej- 2006 i nałożył sankcję w wysokości ... zł , oraz z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej- inne- 2006 i nałożył sankcję w wysokości ... zł.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż powierzchnia co do której był rozpatrywany wniosek o przyznanie bezpośrednich płatności do gruntów rolnych w 2006 r. wynosiła 57,69 ha, powierzchnia faktycznie stwierdzona wyniosła 18,72 ha, w szczególności wykluczono z jednolitej płatności obszarowej uprawy leżące na działkach ... oraz uprawy leżące na działkach o nr ... W przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej różnica powierzchni zadeklarowanej i rzeczywistej wyniosła 208,17%, w przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej różnica zadeklarowanej powierzchni w stosunku do rzeczywistej powierzchni upraw wyniosła 774,52%. W decyzji podkreślono, iż wnioskodawcę obciąża obowiązek niezwłocznego pisemnego zgłoszenia do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa każdej zmiany powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia przyznania decyzji, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Ponadto podkreślono, że zgodnie z art. 15 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, wnioskodawca ma prawo z własnej inicjatywy złożyć formularz zmiany, o ile nie został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku, o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy taka kontrola na miejscu stwierdziła nieprawidłowości. Jednocześnie wskazano, iż korekta złożona przez W. w dniu 27.10.2006 r. została dokonana już po wystosowaniu do niego wezwania z dnia 16.09.2006 r. do złożenia wyjaśnień w sprawie. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 19.07.2007r. W odwołaniu podnosił on, iż wnioski o dopłaty złożył w terminie i jako podmiot uprawniony, gdyż w okresie składania wniosku to on uprawiał grunty rolne wskazane we wniosku, wykonywał niezbędne zabiegi agrotechniczne i był faktycznym posiadaczem ww. gruntów. Argumentował również, że wypowiedzenie umów dzierżawy dokonane w trybie zastosowanym przez Z. miało charakter bezpodstawny i bezprawny, gdyż nie zachowano rocznego terminu wypowiedzenia (dotyczy działek nr ...). Ten sam zarzut odwołujący sformułował również odnośnie sposobu rozwiązania umowy dzierżawy przez W. (dot. Działek nr ...). Odwołujący się podnosił, iż bezprawne rozwiązanie umów dzierżawy i pozbawienie go posiadania spornych gruntów powinno rodzić negatywne konsekwencje również w materii płatności obszarowych po stronie wydzierżawiającego, a nie dzierżawcy (wnioskodawcy). Ponadto wskazywał, iż utrzymywał grunty w wysokiej kulturze rolnej i faktycznie gospodarował na tych gruntach, dokonał niezbędnych zasiewów i zebrał plony. Decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji o odmowie przyznania płatności obszarowych do gruntów (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). W uzasadnieniu wskazano iż beneficjentem płatności z tytułu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 o płatnościach bezpośrednich i oddzielnej płatności z tytułu cukru, zgodnie z art.2 ust.1 i 2 może być posiadacz gospodarstwa rolnego, w którym grunty rolne utrzymywane są w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska oraz gdy łączna powierzchnia działek rolnych, które kwalifikują się do objęcia płatnościami jest nie mniejsza niż 1 ha. W uzasadnieniu podniesiono również, iż w postępowaniu o przyznanie płatności obszarowych nie bada się tytułów prawnych do deklarowanych gruntów, natomiast przesłanką konieczną jest fakt posiadania i użytkowania gruntów rolnych w chwili wydawania przez organ decyzji o przyznaniu płatności. Fakt przekazania gospodarstwa przed wydaniem stosownej decyzji wiąże się zatem z utratą posiadania gruntów a tym samym uniemożliwia przyznanie płatności obszarowych osobie nie będącej w posiadaniu zadeklarowanych gruntów rolnych. W uzasadnieniu podniesiono także, iż wnioskodawca był poinformowany o konieczności niezwłocznego informowania ARiMR o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta, co wynika bezpośrednio ze złożonego przez niego podpisu w punkcie IX wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. W dniu 15 kwietnia 2008 r W. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , a także poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji. Zarzucił im rażące naruszenie przepisów prawa w postaci art. 12 § 1 k.p.a dokonane przez prowadzenie sprawy z pogwałceniem zasady szybkości postępowania, gdyż w pierwszej instancji postępowanie trwało ponad 12 miesięcy, a w instancji odwoławczej ponad 7 miesięcy, podczas gdy organy administracyjne dokonały tylko kilku czynności. Ponadto skarżący zarzucił obu decyzjom rażące naruszenie przepisów prawa - art. 35 k.p.a na skutek opieszałych działań organów administracji wyrażających się np. w dokonaniu kontroli zasiewów zbieranych w 2006 r. dopiero w lutym 2007, co zdaniem skarżącego kłóci się z zasadami logicznego rozumowania i praktyką rolniczą, gdyż nie można wtedy na miejscu stwierdzić jak wyglądały uprawy w 2006 r. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. dokonane poprzez nie zgromadzenie w stosownym czasie kompleksowego materiału dowodowego, np. zeznań świadków, co spowodowało błędne ustalenie stanu faktycznego niezgodnie z rzeczywistością i w konsekwencji odmowę przyznania dopłat bezpośrednich. Ponadto skarżący zarzucił obu ww. decyzjom naruszenie przepisów prawa w postaci art. 2 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich i oddzielnej płatności z tytułu cukru poprzez błędne stwierdzenie, że grunty rolne położone na działkach ... nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej oraz poprzez odmowę przyznania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych rolnikowi, który rzeczywiście je użytkował. Skarżący podniósł, iż niektóre grunty były faktycznie ugorowane, lecz nie oznaczało to strukturalnego wyłączenia ich z produkcji rolnej. Ponadto skarżący argumentował, że został pozbawiony gruntów bezprawnie, wskutek zerwania przez wydzierżawiających umów dzierżawy, bez zachowania stosownych terminów, co bezpośrednio wpłynęło na fakt, iż nie był posiadaczem spornych gruntów w momencie wydania decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Sąd uznał za nieuzasadnione zarzuty skargi. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne – zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 stycznia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami (zwana dalej u.p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do zgodności z prawem materialnym jak i co do zachowania przy jej wydaniu przepisów postępowania procesowego. Ponadto przy kontroli legalności decyzji Sąd bierze pod uwagę prawo wspólnotowe. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt posiadania przez skarżącego, w chwili składania w dniu 15 maja 2006 r. wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2006 r. działek rolnych o nr ewidencyjnych ... leżących w województwie ..., oraz działek ewidencyjnych ..., położonych w województwie ... Łączna zadeklarowana przez skarżącego we wniosku powierzchnia wynosiła 57,69 ha. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy za bezsporny należy również uznać fakt, iż w dniu wydania przez Biuro Powiatowe ARiMR decyzji z dnia 19 lipca 2007 r. o odmowie przyznania płatności obszarowych do gruntów (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych) skarżący nie był w posiadaniu przedmiotowych działek rolnych. Powierzchnia faktycznie stwierdzona przez organy wyniosła 18,72 ha. W przypadku Jednolitej Płatności Obszarowej różnica powierzchni zadeklarowanej i rzeczywistej wyniosła 208,17%, w przypadku Uzupełniającej Płatności Obszarowej różnica zadeklarowanej powierzchni w stosunku do rzeczywistej powierzchni upraw wyniosła 774,52%. Wskazać należy, że podnoszony przez skarżącego zarzut bezprawnego i bezpodstawnego wypowiedzenia mu przez wydzierżawiających umów dzierżawy nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a ewentualne roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewywiązania się przez strony ze zobowiązań umownych rozstrzygane być powinny w drodze postępowania przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 2. ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r . o płatnościach obszarowych do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U.2004,Nr 6, poz.40), płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przysługują producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Jak z powyższego wynika warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest posiadanie tychże gruntów oraz utrzymanie ich w dobrej kulturze rolnej. Oba te warunki muszą być spełnione jednocześnie , a posiadanie w rozumieniu art 2 ww. ustawy dotyczy osób faktycznie władających nieruchomością. Zgodnie z art. 4. ust 1 ww. ustawy w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa na inną osobę w okresie pomiędzy dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności a dniem wydania decyzji o ich przyznaniu, uprawnionym do otrzymania płatności jest nowy posiadacz gospodarstwa, o ile spełnia pozostałe warunki przewidziane w ustawie. Przeniesienie posiadania uniemożliwia bowiem przeprowadzenie kontroli w zakresie spełnienia warunków do przyznania płatności, przewidzianej art. 6 ww. ustawy, gdyż nie sposób przeprowadzić weryfikacji nieistniejącego już stanu faktycznego, jakim jest posiadanie oraz utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej przez poprzedniego posiadacza. Tym samym należy podkreślić, że na gruncie ustawy o płatnościach obszarowych do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, obowiązującej w dniu wydania decyzji o odmowie przyznania płatności skarżącemu, dla przyznania tychże płatności decydujące znaczenie miało istnienie bądź nieistnienie stanów faktycznych sprowadzających się do posiadania gruntów rolnych oraz utrzymania ich w dobrej kulturze rolnej. Sąd podziela pogląd wyrażony m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2008 r. ( sygn. akt II S.A./Rz 525/07, Lex nr 437611 ) odnośnie momentu miarodajnego dla oceny posiadania danego gruntu przez wnioskodawcę. Zgodnie z wyrażoną w nim tezą organy orzekające w sprawie dotyczącej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach ONW uwzględniają stan faktyczny z dnia zakwalifikowania wniosku do tych płatności oraz stan istniejący pod koniec roku kalendarzowego, którego dotyczy wniosek ( w przedmiotowej sprawie – pod koniec roku 2006 ). W powyższej sprawie bezspornym jest, iż po żniwach 2006 r, skarżący nie był posiadaczem części zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności obszarowych działek tj. działek o nr ewidencyjnych .... Wskazują na to m. in. zeznanie skarżącego zamieszczone w protokole przesłuchania z dnia 5 lutego 2007 r., oświadczenie do korekty wniosku z 26 września 2006 r. oraz umowa dzierżawy z dnia 4 września 2006 r. zawarta pomiędzy Z. a W., jako nowym dzierżawcą działek nr .... Należy ponadto wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału faktycznego wynika nie spełnienie również drugiej z obligatoryjnych przesłanek tj. w zakresie utrzymania przez skarżącego zadeklarowanych gruntów w dobrej kulturze rolnej, na co wskazują wyniki przeprowadzonej kontroli na działkach ewidencyjnych o nr ..., a także oświadczenia złożone w toku postępowania przez wydzierżawiających skarżącemu działki rolne o nr .... Zgodnie z art. 51 i 53 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. (tytuł IV rozdział 1) ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. L 141 z 30.04.2004r., ze zm.), w przypadku wniosków o pomoc w ramach systemu jednolitych dopłat , jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o jednolite dopłaty przekracza obszar zatwierdzony dla danej grupy upraw, do obliczenia pomocy zostanie zastosowany obszar zatwierdzony dla tej grupy upraw. Ponadto zgodnie z art 68 ww. rozporządzenia wyjątkiem od stosowania wskazanych obniżek i wyłączeń są następujące sytuacje : - gdy rolnik dostarczył zgodne z faktami informacje, lub jeżeli może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie (art. 68 ust.1) - gdy rolnik w jakimkolwiek momencie powiadomi właściwe władze krajowe o nieprawidłowościach występujących we wniosku pomocowym, powoduje to, iż nie podlega on zmniejszeniom płatności bądź wykluczeniom bez względu na powód nieprawidłowości pod warunkiem jednakże, że rolnik ten nie został powiadomiony przez właściwe władze o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, i że władze nie poinformowały go wcześniej o wykrytych we wniosku nieprawidłowościach (art. 68 ust. 2). Sąd przychylił się do argumentacji Dyrektora Oddziału ARiMR, iż w przypadku skarżącego nie ma przesłanek do zastosowania art. 68 ww. rozporządzenia. W niniejszej sprawie wniosek złożony przez niego był nieprawidłowy pod względem faktycznym, ponadto skarżący nie wykazał, iż nie jest winien zaistniałej nieprawidłowości, w szczególności nie złożył z własnej inicjatywy korekty do wniosku. Korekta taka została złożona dopiero w dniu 27 października 2006 r, po podjęciu działań kontrolnych przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR. Należy też podkreślić, iż skarżący dobrowolnie zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wszelkich zmianach w zakresie wielkości powierzchni upraw, sposobu ich wykorzystywania, jak również o fakcie przeniesienia gospodarstwa rolnego na innego producenta rolnego. Ze zobowiązania tego skarżący się nie wywiązał, a wszelkie korekty i wyjaśnienia dokonane przez skarżącego miały miejsce dopiero w wyniku podjęcia stosownych działań przez organy ARiMR. Sąd za niezasadne uznał również zarzuty skarżącego odnośnie "rażącego naruszenia prawa w postaci art. 12 § 1 k.p.a dokonane przez prowadzenie sprawy administracyjnej z pogwałceniem zasady szybkości postępowania – w pierwszej instancji postępowanie trwało 12 miesięcy, w drugiej ponad 7 miesięcy". Zgodnie z art 28 Rozporządzania Komisji (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników(...) płatności są przekazywane raz do roku w okresie od dnia 1 grudnia do 30 czerwca kolejnego roku kalendarzowego. W powyższej sprawie decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR została wydana w dniu 19 lipca 2007 r., zatem faktycznie nastąpiło opóźnienie w jej wydaniu, nie miało ono jednak charakteru rażącego pogwałcenia zasady szybkości postępowania, gdyż przewidziany w rozporządzeniu termin do wydania decyzji upłynął w dniu 30 czerwca 2007 r. Ponadto wydanie decyzji w tym terminie nie powodowało negatywnych skutków w sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego, gdyż miała ona charakter odmowny w zakresie wniosku o przyznanie świadczeń unijnych ze względu na określony stan faktyczny zaistniały już przed końcem 2006 r. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, wobec czego podlegała ona oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ). /-/ M. Górecka /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska D.W.d