III SA/Po 271/12

Dnia 5 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi S. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 19 maja 2011r. S. N. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Podkreślił, iż wniosek składa ponownie, jego dług od rozpatrzenia poprzedniego wniosku się zwiększył, a sytuacja materialna nie uległa zmianie. Dorosły syn opuścił już gospodarstwo domowe, utrzymuje się sam i nie łoży na wspólne utrzymanie. Wnioskodawca podkreślił, iż wzrosły bieżące koszty utrzymania, ceny ubrań i żywności, wyliczył koszty utrzymania i wydatki bieżące. Zaznaczył, iż samochody osobowe, którymi dysponuje to Daewoo Matiz-uszkodzony, nie ubezpieczony i niezdatny do jazdy, a pojazd marki Fiat 126 jest w całkowitej ruinie. Wnioskodawcy nie stać na naprawę czy też ubezpieczenie któregokolwiek z tych pojazdów. Do wniosku załączył zaświadczenie o wynagrodzeniu S. N., rachunki opiewające na koszty czynszu i energii, umowę o pracę K. N., postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego Komornika Sądowego w [...] z dnia [...].08.2007 oraz z dnia [...].10.2009. Po przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2011, o Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 4 562,09 zł, ubezpieczenia zdrowotne w kwocie 3 27,54 zł oraz Fundusz Pracy w kwocie 328,92 oraz odmówił umorzenia odsetek od tych należności. W uzasadnieniu organ przyjął, iż nie zaistniała żadna z przesłanek nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r - O systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał, iż wobec dłużnika nie ma zastosowania pkt 1 i 2 cyt. wyżej artykułu, a w toku postępowania ustalono, iż w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w pkt 1 i 2 będzie można przenieść odpowiedzialność za zobowiązania członków rodziny. Dalej uzasadniono, iż Zakład nie ma podstaw do umorzenia w oparciu o pkt 3 . Płatnik bowiem pracuje uzyskując systematycznie wynagrodzenie, posiada dwa pojazdy , które wymagają naprawy, jednakże stanowią one majątek, który można spieniężyć. W stosunku do S. N. nie toczyło się postępowanie likwidacyjne, a aktualnie żaden z organów nie stwierdził braku całkowitej nieściągalności. Organ nie podzielił także stanowiska podatnika co do trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Powołując się na treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uznał, iż podatnik nie znajduje się w szczególnie ciężkiej sytuacji finansowej. Wprawdzie podatnik podał, iż jego samopoczucie uległo pogorszeniu, ale jednocześnie brak jest jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby jego stan zdrowia, bądź przewlekłą chorobę. Ponadto oboje małżonkowie oraz syn pracują uzyskując dochody pozwalające na utrzymanie domu i rodziny. W dniu 21.11.2011r S. N. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, iż organ źle policzył zarówno przychody, wliczając zarobki syna, jak i wydatki przyjmując jedynie kwotę 607,50zł. Ponadto zakwestionował fakt uznania za możliwy do spieniężanie majątek w postaci samochodów Fiat 126 p oraz Dawoo Matiz. Podkreślił, iż samochód Daewoo Matiz jest przedmiotem zastawu rejestrowego, jest zepsuty i nie nadający się do jazdy, a komornik skarbowy w [...] już w roku 2007 umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie egzekucji należności za ten pojazd. Decyzją z dnia [...].12.2011, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ w uzasadnieniu podkreślił, iż przeprowadził dogłębną analizę sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej płatnika i ocenił, że nadal nie zaistniały przesłanki do uznania całkowitej nieściągalności w rozumieniu art.28 ust.3 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych. Z przeprowadzonych wyliczeń wynika, iż kwota dochodów to 2900 zł, a kwota wydatków to 2.553,69 zł. Dalej organ uznał, iż umorzenie składek jest możliwe w sytuacji szczególnie drastycznej, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Przytaczając kolejne przesłanki z art.28 ust.3 organ przyjął, iż nie zaistniała żadna z nich, aby w konsekwencji przyjąć całkowitą nieściągalność składek. Organ przyjął także, iż nie zaistniały przesłanki z art. 28 ust.3a ustawy. Bowiem płatnik nie wykazał, aby jego sytuacja była szczególnie ciężka, nie wykazał też by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego egzystowania. Jednocześnie brak dowodów wskazujących na to, by płatnik cierpiał na przewlekłą chorobę, bądź by musiał sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby go jednocześnie możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ostatecznie organ przywołując konstrukcję tzw. uznania administracyjnego uznał, iż wobec płatnika nie skorzysta z dobrodziejstwa umorzenia składek. Skarżący skorzystał z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniósł, iż organ nie uwzględnił okoliczność, że jego sprawa trwa od 2004 roku, koszty odsetek rosną, ale rosną również ceny żywności i innych artykułów oraz drożeje ogólnie utrzymanie. Zakwestionował uwzględnienie przez organ majątku w postaci aut Fiat 126 p oraz Daewoo Matiz. Podkreślił, iż wprawdzie jest obecnie właścicielem nieruchomości, ale gdyby nie wykupił mieszkania od Nadleśnictwa to byłby obecnie osobą bezdomną, okoliczności nabycia mieszkania nie starał się w żaden sposób ukryć przed organem. Obecnie obawia się o pracę żony, która pracuje, pomimo, iż źle się czuje i posiada zwolnienie lekarskie. Uznał także ,iż nie wiedział, że jest zobowiązany płacić składki w sytuacji, gdy nie osiągał żadnego dochodu. Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t .j Dz. U. z 2012, poz.270), zwaną dalej p.p.s.a , wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W myśl art.28 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 –O systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. z 2009, Nr 205,poz.1585 ze zm),dalej u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności . Zgodnie z ust.3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy : 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003-Prawo upadłościowe i naprawcze 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku , z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej 4)nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym 4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 5)naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek ,a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Strona w toku postępowania winna także aktywnie uczestniczyć i podnosić argumenty przemawiające za umorzeniem postępowania. W niniejszym postępowaniu S. N. jako przesłankę warunkującą ewentualne umorzenie składek wskazywał fakt , iż nie posiada żadnego majątku , z którego można by prowadzić egzekucję , na dowód czego tak do wniosku o umorzenie składek, jak i do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączył postanowienie z dnia 28 lipca 2007 r w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], z którego wynika, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Od tego czasu sytuacja materialna Zobowiązanego nie tylko nie uległa zmianie, ale nawet pogorszyła się wobec faktu, iż dorosły syn wyprowadził się i nie łoży już wspólnie z rodzicami na wspólne gospodarstwo domowe. Organ nie kwestionował powyższego faktu, co nakazywałoby uznać, iż nadal aktualne pozostają przesłanki umorzenia postępowania. Twierdzenia organu, iż aktualnie żadne postępowanie egzekucyjne nie toczy się w żaden sposób nie wyjaśnia, czy w istocie sytuacja materialna Zobowiązanego nie wyczerpuje przesłanek z art.28 ust.3 pkt 5 i 6 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych. Wątpliwości Sądu wynikają także ze znajdującego się na k.15 akt sprawy stanowiska ds. rozliczeń kont płatników składek. Z dokumentu wynika, iż egzekucja wobec Zobowiązanego była nieskuteczna, organ powołał się w tym miejscu nad druk T-107, wskazano także, iż nie była prowadzona egzekucja własna ZUS. Dalej w w/w dokumencie organ zawarł informację, iż wobec S. N. sporządzono dwa protokoły nieściągalności - 31 lipca 2007 i 16 października 2007r. Na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 roku pełnomocnik organu wyjaśnił, iż nie posiada wiedzy na temat tego, czy obecnie jest prowadzona egzekucja wobec S. N. Powyższe pozwalają przyjąć, iż nie sposób jednoznacznie ocenić przesłanek z art.28 ust.3 pkt 5 i 6. Z jednej bowiem strony organ argumentuje, iż strona posiada majątek ruchomy oraz nieruchomość, a także uzyskuje wynagrodzenie za pracę, z drugiej zaś w żaden sposób nie odnosi się do faktu, iż egzekucja nie jest prowadzona , a nawet Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził nieściągalność. Twierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji, iż aktualnie żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził całkowitej nieściągalności nie jest wystarczające w świetle zebranego materiału dowodowego . Uznanie przez organy za oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych także pozostaje w sprzeczności z postanowieniem z dnia 28 lipca 2007 roku. Niewątpliwie nieściągalność zaistniała uprzednio, a skoro sytuacja materialna strony się nie zmieniła i organ temu nie przeczy to należy przyjąć ,że aktualne pozostaje orzeczenie komornika o umorzeniu postępowania. Postępowanie z wniosku S. N. toczy się już kolejny raz, organ nie wyjaśnił, czy sytuacja materialna poprawiła się na tyle, aby zmieniły się prognozy na przyszłość co do skuteczności egzekucji i celowości ponoszenia dalszych wydatków egzekucyjnych. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie miał na względzie konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych w kierunku ewentualnego zastosowania przepisu art.28 ust.3 pkt 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych. Winien rozważyć, jaki wpływ na rozstrzygnięcie ma bezskuteczność egzekucji należności stwierdzona w postępowaniu egzekucyjnym. Dopiero taka ocena przesłanki z art. 28 ust.3 pkt 5 i 6 pozwoliłaby na zastosowanie konstrukcji uznania administracyjnego. Skoro w ocenie Sądu organ nie dokonał wyczerpującego i wnikliwego zbadania przesłanek umorzenia, a przede wszystkim nie uzasadnił w sposób należyty swego stanowiska – ma to istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem a priori założyć, że ponowna ocena przesłanek umorzenia skutkować będzie odmową umorzenia składek. W ponownym postępowaniu organ ustali też aktualną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną Skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit c ) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 p.p.s.a Sąd określił , iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.