III SA/Po 272/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Małgorzata Górecka Protokolant : st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi R. P. "[...]" na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 11 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o wydanie postanowienia w zakresie przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2008 r. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. /-/M. Górecka /-/M. Kosewska /-/M. Lorych – Olszanowska Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2008 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w Poznaniu, działając na podstawie art. 165 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz art. 26 ustawy z dnia 18 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) odmówił wszczęcia postępowania na wniosek R. P. – [...] z dnia 27 grudnia 2007 r. o wydanie postanowienia w zakresie przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji wskazał, że Sąd Rejonowy w P. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego marki [...], nr nadwozia [...], rok produkcji [...] postanowieniem z dnia 30.06.2005 r. (sygn. akt. [...]). Samochód był przechowywany na parkingu firmy [...] R. P., która określiła wynagrodzenie za przechowywanie samochodu w fakturze VAT Nr [...] z 25.11.2005 r. w kwocie [...] PLN. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wykonujący orzeczenie o przepadku przedmiotowego samochodu odmówił zapłaty wynagrodzenia w żądanej kwocie. W piśmie z dnia 27 grudnia 2007 r. R. P. - [...] wniósł o wydanie postanowienia w zakresie przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu marki [...] o nr rej. [...]. Wnioskodawca powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2007 r. (III CZP 47/07, Biuletyn Sąd. 2007/6/8), podnosząc że sprawy wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu winny być rozstrzygane w drodze administracyjnej oraz wskazał, że wniosek w tym przedmiocie został złożony już w dniu 25 listopada 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego podkreślił, że w sytuacji, w której towar wprowadzony na polski obszar celny nie może zostać zwolniony ze względu na to, że jest przedmiotem zakazu wynikającego ze środków polityki handlowej, organ celny podejmuje działania określone w art. 77 § 1 Kodeksu celnego. Jeżeli działania te nie doprowadziły do uregulowania sytuacji towaru sąd, na wniosek organu celnego, orzeka o przepadku towaru na rzecz Skarbu Państwa (art. 77§ 2 Kodeksu celnego). W niniejszej sprawie działania organu celnego dotyczyły towaru objętego zakazem wynikającym ze środków polityki handlowej. Natomiast uchwała Sądu Najwyższego III CZP 47/07 z dnia 19.06.2007 r. nie dotyczy wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu samochodowego w toku postępowania celnego, lecz na podstawie przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym, zatem nie odnosi się do niniejszej sprawy. W konsekwencji postępowanie administracyjne dotyczące przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu nie może być wszczęte (art. 165 a Ordynacji podatkowej). Zdaniem organu w niniejszej sprawie, w której sporną pozostaje kwota wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu, właściwym jest sąd. Natomiast w dniu 25 listopada 2005 r. nie został złożony wniosek o wydanie postanowienia w zakresie przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu, a jedynie pismo z prośbą o wskazanie strony zobowiązanej do pokrycia kosztów holowania i parkowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. P., działający przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wszczęcie postępowania w przedmiotowym zakresie, zarzucając naruszenie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego w zw. z art. 26 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne, polegające na niezasadnej odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania postanowienia ustalającego koszty przechowania w/w pojazdu. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2009 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 oraz art. 165a Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że w przedmiotowej sprawie przepadek samochodu marki [...] został orzeczony dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 30.06.2005 r., którego prawomocny odpis został doręczony Naczelnikowi Urzędu Celnego w Poznaniu w dniu 19.10.2005 r. Zatem dopiero po tej dacie można ewentualnie rozważać zastosowanie przepisów działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do zajęcia towaru, oddania go na przechowanie oraz orzekania o wynagrodzeniu za czynności dozorcy. Ponadto wydanie postanowienia w sprawie wynagrodzenia za dozór (w trybie art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), musiałoby zostać poprzedzone ustanowieniem tego dozoru na podstawie art. 100 § 2 tejże ustawy. Tymczasem R. P. przechowywał przedmiotowy pojazd od dnia 13.05.2001 r. do dnia 18.11.2005 r., opierając się jedynie na zabezpieczeniu dokonanym przez funkcjonariuszy Policji oraz piśmie Komendy Miejskiej Policji w P. z dnia 06.06.2001 r., przekazującym samochód marki [...] do dyspozycji Urzędu Celnego w Poznaniu. Przez cały okres parkowania nie zostało wydane jakiekolwiek postanowienie (lub decyzja) o zajęciu towaru, ani nie została zawarta z prowadzącym parking żadna umowa. Dopiero po odbiorze samochodu, w dniu 25.11.2005 r. firma [...] R. P. wystawiła fakturę proforma nr [...], według stawek, które nie zostały wcześniej uzgodnione z adresatem tego dokumentu tj. z Izbą Celną w Poznaniu. W zaistniałych okolicznościach, nawet pomimo pewnych nieprawidłowości po stronie organów celnych niedopuszczalnym byłoby wszczęcie i prowadzenie postępowania zmierzającego do wydania postanowienia w zakresie przyznania wynagrodzenia z tytułu przechowywania przedmiotowego samochodu. Ponadto Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w piśmie strony z dnia 25.11.2005 r. nie zostało sformułowane żądanie wydania postanowienia, a niezależnie od powyższego pismo to nie pozostało bez odpowiedzi. W skardze na powyższe postanowienie R. P. działający przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając: - naruszenie art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez niepełne i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz art. 121 § 2 i art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie treści i znaczenia pisma skarżącego z dnia 25 listopada 2005 r. - naruszenie interesu prawnego skarżącego polegające na: niezasadnym przyjęciu, że sprawa o wynagrodzenie za przechowanie pojazdu przez skarżącego nie podlega rozpoznaniu w trybie administracyjnym, dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, że samochód przechowywany przez skarżącego nie został zabezpieczony w jakimkolwiek trybie, niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy poprzez nieustalenie podstawy przechowania pojazdu przez skarżącego, mimo że pojazd ten znajdował się w dyspozycji Urzędu Celnego od dnia 12 czerwca 2001 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że od dnia 6 czerwca 2001 r., czyli od dnia przekazania pojazdu przez Policję, organ celny miał wiedzę, że pojazd znajduje się na parkingu skarżącego. Przejęcie pojazdu nie mogło odbyć się dowolnie, a u jego postaw winno leżeć określone orzeczenie organu celnego istotne dla ustalenia, na jakiej podstawie prawnej pojazd jest przechowywany przez skarżącego. Nieustalenie tej okoliczności, a więc podstawy prawnej przechowania pojazdu spowodowało, że organ celny bez dokonania jakichkolwiek ustaleń faktycznych autorytatywnie stwierdził, że niedopuszczalna jest droga administracyjna w tej sprawie. Niezależnie od trybu postępowania w żadnym przypadku w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalna droga sądowa. Skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za błąd organu celnego, który nie wydał odpowiedniego orzeczenia dającego podstawę do przechowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy taka dyspozycja pochodziła od Policji. Skoro skarżący pismem z dnia 25 listopada 2005 r. zwrócił się do organu z żądaniem zwrotu kosztów przechowania pojazdu, organ winien wszcząć postępowanie w celu wyjaśnienia, jaki charakter ma pismo skarżącego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 165 a) § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) w zw. z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623). Stosownie do tego unormowania organ celny wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie jego wszczęcia zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Z bezspornych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że w dniu 13 maja 2001 r. w wyniku wypadku drogowego samochód [...] został z dyspozycji Policji umieszczony na parkingu strzeżonym [...]. Pismem z dnia 6 czerwca 2001 r., złożonym w dniu 12 czerwca 2001 r., Komenda Miejska Policji w P. przekazała sprawę zabezpieczonego samochodu do Urzędu Celnego w Poznaniu z uwagi na pozostawienie tego samochodu przez obywatela Danii na terenie polskiego obszaru celnego. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005 r. (sygn. akt [...]) wydanym na wniosek Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu Sąd Rejonowy w P. orzekł przepadek powyższego samochodu na rzecz Skarbu Państwa. Do dnia odbioru samochodu przez Urząd Celny, tj. 18 listopada 2005 r. samochód pozostawał na parkingu R. P. Istota sporu sprowadzała się natomiast do tego, czy w powyższych okolicznościach kwestia wynagrodzenia z tytułu przechowywania pojazdu na parkingu skarżącego podlega rozpoznaniu w drodze administracyjnej. Zgodnie z § 3 pkt 1 a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449) przepisy działu II rozdziału 6 ustawy dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów, wydanego w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. W świetle powyższego unormowania nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organów celnych, że w niniejszej sprawie niedopuszczalne jest postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia za przechowanie pojazdu na rzecz skarżącego jako prowadzącego parking. Należy bowiem zauważyć, iż organy celne podejmowały w stosunku do przedmiotowego pojazdu czynności zmierzające do uregulowania jego sytuacji, a ostatecznie czynności te doprowadziły do prawomocnego orzeczenia przez Sąd Rejonowy w P. przepadku tego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Należy przy tym podkreślić, że wskutek przejścia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa w drodze orzeczonego przepadku nie doszło do nawiązania pomiędzy jednostką prowadzącą parking a Skarbem Państwa stosunku cywilnoprawnego o charakterze zobowiązaniowym, w szczególności nie doszło do zawarcia – choćby w sposób dorozumiany, umowy przechowania pojazdu. Ponadto podstawą przechowywania przedmiotowego samochodu, który został umieszczony na parkingu skarżącego z dyspozycji Policji w wyniku wypadku drogowego były przepisy prawa administracyjnego, a sprawa została przekazana do organu celnego z uwagi na to, że samochód ten podlegał dozorowi celnemu (art. 35 Kodeksu celnego) i jako towar niekrajowy (art. 3 § 1 pkt 19 Kodeksu celnego) mógł on zostać powrotnie wywieziony poza polski obszar celny bądź zniszczony albo też stać się przedmiotem zrzeczenia na rzecz Skarbu Państwa wyłącznie za zgodą (w przypadku zniszczenia – po uzyskaniu pozwolenia) organu celnego (art. 184 -188 Kodeksu celnego). Zachodzi tutaj sytuacja analogiczna – pod względem charakteru sprawy – jak w przypadku dochodzenia przez jednostkę prowadzącą parking należności za parkowanie pojazdu, którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w którym Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 czerwca 2007 r. stwierdził niedopuszczalność drogi sądowej ( III CZP 47/07, OSNC 2008/7-8/80 ) wyjaśniając, że przechowywanie pojazdów usuniętych na podstawie art. 130a ust. 6 ustawy – Prawo o ruchu drogowym jest typowym stosunkiem administracyjnym powstałym na skutek władczych działań organów administracyjnych, a po przejściu własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa nie dochodzi do zawarcia umowy przechowania pojazdu, lecz Skarb Państwa jako nowy właściciel pojazdu wstępuje w taki stosunek administracyjny, jaki łączył dotychczasowego właściciela z podmiotem prowadzącym parking. Przyjęta w powyższej uchwale niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi także w przypadku dochodzenia takich należności za okres poprzedzający przejście pojazdu na własność Skarbu Państwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2009 r., V CSK 332, Lex nr 490950). Należy podkreślić, że zakres kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie wyznaczony treścią zaskarżonego postanowienia ogranicza się do zbadania, czy organy celne prawidłowo stwierdziły niedopuszczalność drogi administracyjnej w kwestii wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu na parkingu skarżącego. W granicach tych nie mieści się natomiast kontrola innych kwestii, w szczególności szczegółowych kwestii związanych z ewentualnym przyznaniem tego wynagrodzenia, które nie były przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia, a tym samym nie było podstaw do ich oceny przez Sąd. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzenie przez organy celne niedopuszczalności drogi administracyjnej było wadliwe, wobec czego należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 22 stycznia 2008 r., o czym orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach oraz o wstrzymaniu zaskarżonego postanowienia orzeczono w punktach: II i III sentencji wyroku zgodnie z art. 152 oraz art. 200 powyższej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). /-/M. Górecka /-/ M. Kosewska /-/M.Lorych– Olszanowska Za nieobecnego sędziego urlop wypoczynkowy /-/M.Kosewska T.M.d