III SA/Po 276/17

Dnia 4 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] kwietnia 2016 roku nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Dyrektor Izby Celnej decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: "strona") od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...].10.2015 r. funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w L. przeprowadzili kontrolę, w wyniku której ustalili, że w [...], mieszczącym się w [...], znajdują się urządzenia o nazwie Black Horse nr [...], Super Bank [...] oraz Black Horse b/n przypominające swoim wyglądem automaty, na którym urządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Funkcjonariusze celni stwierdzili, że gry oferowane na powyższym urządzeniu są grami na automatach w rozumieniu przywołanej ustawy, urządzanymi z naruszeniem jej przepisów. Naczelnik Urzędu Celnego w L. wszczął z urzędu postępowanie wobec strony w sprawie urządzania gier na wskazanym powyżej automacie poza kasynem gry, aby następnie, decyzją z [...] kwietnia 2016 r. wymierzyć stronie z tego tytułu karę pieniężną w wysokości [...] zł. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania Dyrektor Izby Celnej utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że gry urządzane na automatach były grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, a ich urządzanie odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy. Organ odwoławczy powołał się na wyniki przeprowadzonej kontroli oraz eksperymentu procesowego z [...].10.2015r. W ocenie organu nie ma wątpliwości, że gry na rzeczonych automatach nie mają charakteru zręcznościowego, lecz mają charakter losowy. Gracz nie ma wpływu na końcowy układ symboli na bębnach. Zatrzymanie obracających się bębnów następuje samoczynnie bez jakiegokolwiek udziału gracza. Ponadto, gry na tym automacie mają charakter komercyjny, gdyż w celu ich przeprowadzenia niezbędne jest zasilenie automatu za pośrednictwem akceptatora monet lub banknotów. Wreszcie, gry na spornym automacie toczyły się o wygrane zarówno rzeczowe, jak i pieniężne. Zdaniem organu celnego odwołująca spółka była także urządzającą gry na automacie poza kasynem gry, gdyż urządzającego gry z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie należy utożsamiać tylko i wyłącznie z właścicielem automatu. Urządzanie gier na automacie to nie tylko udostępnianie swojego urządzenia ale także umożliwianie grającym korzystanie z niego, nawet jeżeli stanowi ono cudzą własność. Organ celny podkreślił, że spółka podjęła się urządzania gier na przedmiotowym automatach w świetle umowy najmu z [...] września 2015r. Wynika z niej bowiem oświadczenie spółki, że najętą powierzchnię będzie użytkowała w celu "eksploatowania urządzeń elektronicznych służących uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu". Spółka zapewniła sobie także dostęp energii elektrycznej jak tez dostęp do urządzeń. W okresie eksploatacji urządzeń najemca zobowiązał się płacić wynajmującemu czynsz kwartalny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie: art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na objęciu skarżącej spółki dyspozycją tego przepisu w sytuacji, gdy nie była ona "osobą urządzająca gry" oraz art. 122 w zw. z 120 Ustawy Ordynacja Podatkowa poprzez zaniechanie przeprowadzenia postepowania w sposób zgodny z przepisami i budzący zaufanie obywateli poprzez wybiórcze i subiektywne przyjęcie, że spółka podejmowała się czynności aktywnych, które uzasadniały przypisanie jej statusu "urządzającego gry". Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania prawne w poddanej sądowej kontroli sprawie należy zauważyć, że skarga została oparta na zarzucie naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: "u.g.h."), oraz przepisów dotyczących reguł obowiązujących organ w zakresie obowiązku zebrania materiału dowodowego. Stosownie do tego przepisu karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w takim przypadku, co wynika już z ust. 2 pkt 2 tego artykułu, wynosi 12.000 zł od każdego automatu. Natomiast, zgodnie z art. 14 ust. 1 u.g.h., urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Odnosząc się do pojęcia "urządzającego gry", wyjaśnić trzeba, że posłużenie się przez ustawodawcę tym pojęciem w celu identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt polegający na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy podmiot ten legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne o koncesję taką mogą się ubiegać. Z powyższego wynika, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Stwierdzić więc trzeba, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia – od 14 lipca 2011 r. także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry – podlegać będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., nie zaś karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Sięgając do wykładni językowej wskazać przyjdzie, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15, wyrok WSA w Szczecinie z 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA). Zdaniem Sądu aby o takim zachowaniu należy mówić w przypadku skarżącej spółki, należy powyższe okoliczności wykazać w rezultacie przeprowadzonego postępowania i zgromadzenia materiału dowodowego. W badanej sprawie doszło do uchybienia ustawowym regułom prowadzenia postępowania, a organ zgromadził niewystarczający materiał dowodowy, niepozwalający na wydanie rozstrzygnięcia. W sprawie doszło także w rezultacie do naruszenia reguł oceny dowodów, bowiem ocena ta wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów. Przede wszystkim należy podkreślić, że organ nie przedstawił umowy łączącej skarżącą spółkę ze spółką [...] - podmiotem zarządzającym wstawionymi do sklepu [...] w [...] automatami do gier. Z akt sprawy i stanowiska organu nie wynika, aby zakwestionował on stanowisko skarżącej spółki, że faktycznie działalność w zakresie funkcjonowania automatów do gier prowadziła tam spółka [...]. Ze stanowiska organu wynika jedynie, że spółka [...] uznana została za "kolejnego" urządzającego gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych w tym samym punkcie. Tymczasem w ocenie sądu wyłącznie analiza wszystkich umów podmiotów w tej sprawie oraz ewentualnie przesłuchania ich przedstawicieli umożliwiłaby wykazanie rzeczywistego zaangażowania poszczególnych podmiotów w urządzanie gier w sklepie [...] w [...]. Z zawartej w aktach administracyjnych umowy łączącej spółkę [...] z [...] (sklep [...]) bezspornie wynikają obowiązki wynajmującego – [...] – których charakter nie podlega ocenie sądu w tej sprawie. Natomiast umowa ta co do obowiązków spółki [...] określa jedynie wysokość czynszu za eksploatację urządzeń elektronicznych (służących uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu). Umowa ta bez uzupełnienia o inny materiał dowodowy jest w ocenie sądu niewystarczająca do przyjęcia, że działania spółki [...] mieszczą się w definicji urządzania gier w rozumieniu u.g.h. Z umowy tej nie można bowiem wywnioskować charakteru urządzeń elektronicznych (służących hazardowi), jak też jakichkolwiek obowiązków dotyczących organizacji tego typu gier. Jak wskazano wyżej w orzecznictwie akceptowane jest stanowisko, że "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Nie oznacza to w opinii składu orzekającego w tej sprawie, że za urządzającego uznać należy wszystkie podmioty mające – choćby pośrednio – związek z automatami i ich funkcjonowaniem. W ocenie sądu do obowiązków organu należy dowodowe wykazanie takiego zaangażowania i takiej aktywności danego podmiotu w danej sprawie, które pozwolą na przypisanie temu podmiotowi "urządzania" gier; i to gier hazardowych. W niniejszej sprawie dowodów takich zabrakło. Organ zobowiązany będzie uzupełnić materiał dowodowy – w szczególności o brakujące warunki umowy łączącej spółkę [...] ze spółką [...], jak też wykazać zakres działania (aktywność) skarżącej spółki w organizacji gier na ujawnionych w sprawie automatach. W zależności od ustaleń – ponownie rozstrzygnąć o nałożeniu kary bądź umorzyć postępowanie. Wobec powyższego należy stwierdzić, że przeprowadzone przez organy administracji celnej postępowanie pozwoliło jedynie na ustalenie, że na ujawnionym w trakcie kontroli i zatrzymanym urządzeniu, prowadzone były gry zawierające element losowości, a więc spełniające przesłankę z art. 2 ust. 3 ustawy, pozwalające zakwalifikować te urządzenia do gry, jako automaty do gier hazardowych. Nie ma też wątpliwości także, że automaty znajdowały się poza kasynem gry. Jednakże zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający dla uznania, że skarżąca spółka była urządzającym gry na spornym automacie czego wymaga art. 89 ugh. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, o kosztach orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.