III SA/Po 276/25

Dnia 15 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2025 roku sprawy ze skargi M. H. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 lutego 2025 roku nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. (znak: [...]) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 10 stycznia 2025 r. (znak: [...]) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Ze zgodnych ustaleń organów obu instancji wynikał następujący stan faktyczny: Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: PPIS) wystawił upomnienie z dnia 24 sierpnia 2023 r. adresowane do M. H. (dalej: skarżącego), wzywając go do wykonania ustawowego obowiązku poddania swojego dziecka – S. H. – szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, WZW B, Haemophilus influenzae b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, pneumokokom, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, jednocześnie informując, że w razie niewykonania tego obowiązku sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji. Następnie PPIS pismem z dnia 30 października 2023 r. jako wierzyciel skierował do Wojewody [...] tytuł wykonawczy wystawiony w związku z uchylaniem się od obowiązku szczepień małoletniej. Wojewoda [...] zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania. Kolejno, Wojewoda skierował do PPIS w [...] pismo, przekazujące zarzuty wniesione przez skarżącego, reprezentowanego przez ad A.T., w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego w związku z brakiem realizacji obowiązku poddania małoletniej S. H. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. (znak: [...]) PPIS oddalił zgłoszone przez skarżącego zarzuty. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zarzucając organowi m.in. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniej nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a także zastosowanie w sprawie § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją, jak również rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. Wymienionym we wstępie zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. (znak: [...]) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej również: [...]PWIS) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie WPWIS wykonanie obowiązku szczepień ochronnych wynikającego z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2024 r. poz. 924), z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2023 r. poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wskazano także, że odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu oznacza odmowę wykonania szczepienia obowiązkowego. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na brak wymagalności obowiązku, nie przedstawił zaświadczenia o przeciwwskazaniach do obowiązkowych szczepień stwierdzonych u małoletniej S. H., brak również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego odbycie konsultacji specjalistycznej z podstawą do odroczenia w czasie szczepień ochronnych ani o ustaleniu indywidualnego kalendarza szczepień. Indywidualny kalendarz szczepień jest programem szczepień ochronnych ustalanym przez lekarza dla dziecka, w sytuacji kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień. Kwalifikacja do szczepienia każdorazowo należy do zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), który sprawuje opiekę profilaktyczną nad pacjentem. Rola lekarza specjalisty to zdiagnozowanie i ustalenie rozpoznania, podjęcie decyzji o dalszym ewentualnym leczeniu czy rehabilitacji. Lekarz specjalista przekazuje informację o stanie dziecka i na tej podstawie lekarz podstawowej opieki podejmuje decyzję o przesunięciu szczepień. Skarżący jednak nie stawił się z małoletnim dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne, czym pozbawił się możliwości ustalenia odpowiedniego programu szczepień dla swojego dziecka. [...]PWIS nadmienił również, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ww. ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku. Organ II instancji wskazał też, że rozpoznał całokształt materiału zebranego w sprawie, z którego wynika iż obowiązek szczepień ochronnych objęty przedmiotowym postępowaniem jest wymagalny. Stwierdził, że postępowanie przed organem I instancji toczyło się z poszanowaniem zasad sformułowanych w art. 8 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 752 ze zm., dalej: k.p.a.). Finalnie [...]PWIS podkreślił, że przytoczony przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt: 81/19, został wykonany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Podstawę wystawionego w sprawie tytułu wykonawczego stanowiły m.in. przepisy ww. rozporządzenia. Przepisy prawa materialnego, które zostały uznane ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za zakresowo niezgodne z Konstytucją RP nie miały zastosowania w przedmiotowej sprawie. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu II instancji, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając: - naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r., poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej; - naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągniecie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej; - naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej; - naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, mimo iż wprowadzone ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy. Ponadto, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy nie naruszyły przepisów prawa. Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej: ustawa o zapobieganiu). Skarżący swój zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym wywodził m.in. z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), stwierdzonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. Jakkolwiek w przytoczonym wyroku Trybunału podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy – a w konsekwencji – niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2025 r., sygn. II GSK 1374/24, wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też Trybunał Konstytucyjny wskazał na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co poskutkowało określeniem innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzono, co motywowane było z kolei nadrzędną potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Powyższe jednak nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że upomnienie oraz tytuł wykonawczy zostały wystawione po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, ale w okresie biegu 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r., poz. 909), który upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. Natomiast postanowienia organów obu instancji zostały podjęte już po upływie powyższego 6-miesięcznego terminu, w czasie, gdy obowiązywało już obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Upomnienie zostało wystawione w dniu 24 sierpnia 2023 r. (k. 80-82 akt administracyjnych), a nie jak wskazywał skarżący – w dniu 31 maja 2023 r. Ponadto, skarżący wywodził, że w treści upomnienia organ powołał się na przepisy, które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznano za niezgodne z Konstytucją. Ten zarzut okazał się jednak całkowicie bezzasadny, bowiem w rzeczonym upomnieniu organ nie powołał przepisów żadnego rozporządzenia, a przywołał jedynie przepisy ustaw: ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338), ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.) oraz ustawy o zapobieganiu. Powyższy zarzut okazał się zatem chybiony. Natomiast w tytule wykonawczym z dnia 23 października 2023 r. (k. 137-138 akt administracyjnych) powołano się na przepisy "nowego" rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.), które w załączniku nr 1 precyzuje dawki i terminy poszczególnych szczepień. Powyższe rozporządzenie – zgodnie z § 21 – weszło w życie z dniem 1 października 2023 r. Tym samym powołanie się na jego przepisy przez PPIS w tytule wykonawczym nie budzi żadnych zastrzeżeń. Odpowiadając na zarzut skarżącego dotyczący już samej wymagalności szczepień, wskazać należy, że jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień. Nie ma racji zatem skarżący twierdząc, że obowiązek szczepień jest niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał stwierdził jedynie niekonstytucyjność formy, w jakiej określany jest termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, a nie samej wymagalności czy obowiązkowości szczepień. Na marginesie należy dodać, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych, chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP. Dlatego też jako całkowicie nieuzasadniony jawi się zarzut skarżącego naruszenia przez organy art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, czy tym bardziej zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, o których to zarzutach skarżący szeroko rozpisywał się w uzasadnieniu skargi. Trybunał bowiem w przywołanym przez skarżącego wyroku potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień. Dlatego też w ocenie Sądu – mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku Trybunały Konstytucyjnego potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych – uznać należało, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny, a organy nie naruszyły przepisów prawa. Niezasadne okazały się przy tym sformułowane przez skarżącego zarzuty naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniemu dziecku poszczególnych szczepionek. Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.