III SA/Po 281/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: ref. staż. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 grudnia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania I. oddala skargę; II. obciąża Skarb Państwa kosztami nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i z tego tytułu nakazuje wypłacić [...] ze Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu) kwotę [...] złotych, tytułem kosztów zastępstwa procesowego. /-/ M.Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/B. Koś WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Starosta decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie wywołane wnioskiem J. W. w sprawie wypłat odszkodowania (uzupełnienia odszkodowania) za nieruchomość położoną w G. przy ulicy Ż. oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której prowadzona była w Sądzie Rejonowym księga wieczysta KW [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotową nieruchomość Skarb Państwa nabył od wnioskodawcy na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...]r. sporządzonej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym Nr rep. [...] za cenę szacunkową [...]zł. Umowa została sporządzona stosownie do postanowień ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974r., nr 10, poz. 64) i miała charakter umowy cywilnoprawnej. Starosta nie ma podstawy prawnej do zmiany jej postanowień. J. W. wniósł odwołanie z żądaniem uchylenia w całości decyzji organu I instancji. W motywach odwołania podał, że decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż nie zostały uwzględnione jego słuszne i uzasadnione racje. Organ nie uwzględnił okoliczności faktycznych sprawy. Prawidłowego wyliczenia wartości zbywanego budynku mieszkalnego dokonano po dacie sporządzenia i podpisania aktu notarialnego. Odwołujący się wskazał, że pismem z dnia [...]r. poinformowano go, że wartość budynku mieszkalnego oszacowana została na [...] starych złotych. Natomiast po zawarciu umowy sprzedaży, w dniu [...]roku, odwołujący się uzyskał informację, że budynek mieszkalny został wyceniony na kwotę [...] starych złotych. Przy czym z tej wartości potrącone zostało [...] zł tytułem kosztów kapitalnego remontu. Jednakże przeprowadzony na koszt Funduszu Gospodarki Mieszkaniowej kapitalny remont budynku miał miejsce w czasie, gdy właścicielem był S. J., poprzednik prawny wnoszącego odwołanie. Koszt tego remontu nie obciążał nieruchomości hipotecznie. Dlatego zakupując nieruchomość od S. J. odwołujący się nabył ja wolną od długów, ciężarów i hipotek. Stąd, w ocenie odwołującego się, cena nieruchomości nie powinna zostać umniejszona o koszt remontu kapitalnego, który został przeprowadzony, gdy odwołujący się nie władał przedmiotową nieruchomością. Wojewoda decyzją z dnia [...]r., po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego i zapewnieniu stronie możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego pozyskano wypis i wyrys z rejestru gruntów dla nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania oraz dane dotyczące jej stanu prawnego w dacie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił co następuje. J. W. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości zbył Skarbowi Państwa zabudowaną nieruchomość. Cena sprzedaży został ustalona w umowie na kwotę [...]zł. Na tę cenę składały się: wartość gruntu – [...]zł oraz składniki budowlane: limitowana wartość budynku (koszt budowy domu jednorodzinnego) - [...] zł, komórki - [...] zł, parkany – [...] zł. oraz brama – [...] zł. Sprzedana nieruchomość odpowiada obecnie działce numer [...] o powierzchni [...] ha, z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa. Przejęcie powyższej nieruchomości nastąpiło nie w formie władczego aktu organu administracji państwowej, lecz w formie umowy kupna-sprzedaży, a więc umowy cywilnej. Wszelkie kwestie wynikłe z tej umowy uregulowane są przez przepisy prawa cywilnego, stąd należą do kognicji sądów powszechnych. Zawarcie umowy w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości mogło dojść wyłącznie w razie zgodnego oświadczenia woli uprzedniego właściciela oraz inwestora. Po stronie organu administracyjnego brak jest uprawnienia do rozpoznania istoty wniosku dotyczącego roszczenia wynikającego z zawartej umowy sprzedaży. Dlatego postępowanie administracyjne wywołane żądaniem J. W. o wypłatę, z uwagi na brak właściwości organu, do którego zostało wniesione, czyli brak jednego z koniecznych elementów do wydania decyzji załatwiającej sprawę co do istoty, podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Na powyższą decyzję J.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zażądał jej zmiany i przyznania odszkodowania oraz uchylenia decyzji Starosty . Ponad argumenty zawarte w odwołaniu podał, że cena sprzedaży została ustalona na kwotę [...] zł. tylko z tego powodu, że został wprowadzony w błąd, co ocenił jako działanie bezprawne. W ocenie skarżącego, został on zmuszony do sprzedaży nieruchomości za powołaną powyżej kwotę. Stąd jego wniosek jest uzasadniony. Zdaniem skarżącego organy administracyjne są uprawnione do załatwienia jego żądania, ponieważ do zawarcia umowy sprzedaży doszło na podstawie przepisów ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach prawa pomocy, poparł skargę i wniósł o zasądzenia kosztów udzielonej z urzędu i nieopłaconej pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Błędne jest założenie przedstawione w argumentacji skargi, że organy administracji publicznej są upoważnione do załatwiania wszelkich spraw normowanych w ustawie z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Upoważnienie organu administracji publicznej do kształtowania praw i obowiązków jednostki musi mieć wyraźną podstawę w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Wkraczanie w sferę praw i obowiązków obywateli bez tak określonego upoważnienia stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.). Ustawowy model odjęcia prawa do nieruchomości, zarówno pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70 ze zm.) – art. 6, jak i obowiązującej w dniu złożenia wniosku ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – art. 114, nie dopuszcza wywłaszczania nieruchomości w tzw. "trybie mieszanym", administracyjno - cywilnoprawnym. Warunkiem wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości jest uprzednia bezskuteczność rokowań o nabycie nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Z kolei na skutek zawarcia umowy sprzedaży dezaktualizuje się kompetencja organów państwowych do orzekania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości; wszczęte, prowadzone w takiej sytuacji postępowanie administracyjne podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W konsekwencji forma prawna wywłaszczenia, decyzja administracyjna albo umowa cywilna, przesądza na przyszłość tryb usuwania ewentualnych wad tytułu prawnego prowadzącego do odjęcia prawa do nieruchomości. W niniejszej sprawie przejęcie na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości nastąpiło na skutek zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy stacio fisci Skarbu Państwa a właścicielem nieruchomości. W takiej sytuacji, zarówno powstanie, jak i treść stosunku prawnego prowadzącego do przejęcia prawa własności nieruchomości, normują przepisy prawa cywilnego. Stąd wszelkie żądania skierowanie przeciwko zawartej umowie mogą być realizowanie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Mając na uwadze argumentacje skargi wskazać należy, że żądanie określone jako "wypłata pozostałej do wypłaty części odszkodowania za wywłaszczony budynek mieszkalny" jest w istocie cywilnoprawnym zarzutem skierowanym przeciwko prawidłowości zawartej umowy sprzedaży. Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i nie posiadają ustawowego upoważnienia do rozstrzygania tego rodzaju spraw. Dlatego zasadność takiego zarzutu nie może być rozważana w postępowaniu administracyjnym, a postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego prawidłowo zostało umorzone jako bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało skargę oddalić. /-/M. Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/B. Koś EWd