III SA/Po 281/10

Dnia 16 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi N. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/M. Ławniczak /-/M. Kosewska /-/B. Koś W dniu [...] października 2009 roku N. B. złożyła w ZUS Oddział w [...] wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż zadłużenie powstało z związku z nierentownością prowadzonej działalności gospodarczej, dłużniczka nie posiada żadnego majątku, pozostaje na utrzymaniu męża rencisty, mieszka wspólnie z mężem w mieszkaniu należącym do ojca dłużniczki, częściowo pokrywa koszty jego utrzymania, sama jest bez pracy. Podkreśliła, iż komornik Sądu Rejonowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku ZUS wobec braku majątku podlegającego egzekucji administracyjnej. W trakcie postępowania przed organem I instancji ustalono, iż N. B. działalność gospodarczą prowadziła od 01.06.2002r do 19.08.2003r, następnie od 01.01.2003r do 01.09.2007r zatrudniona była w Zespole Szkół w [...], mieszka wraz z mężem rencistą w mieszkaniu należącym do ojca dłużniczki, oboje z mężem partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Ustalono również, iż nie posiada ona żadnych nieruchomości, pojazdów, ani innych cennych ruchomości, nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przeciwko niej toczy się szereg postępowań komorniczych z tytułu odpowiedzialności cywilnoprawnej związanej z prowadzoną działalnością. Jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej pełnomocnik dłużniczki w osobie jej ojca złożył oświadczenie do akt sprawy. Wskazał w nim, iż nie jest w stanie wspomóc córki materialnie z uwagi na poważną chorobę, na dowód czego załączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego, przedtem jak przyznał wspierał ją finansowo, zwłaszcza, gdy poniosła dotkliwe straty związane z podłożeniem bomby w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przez jej męża. W dniu [...] 01.2010 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o Nr [...], którą odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Zakład przywołał całość dokumentacji zebranej w sprawie, oceniając zaś całokształt materiału dowodowego uznał, iż w ocenie organu nie zostały spełnione warunki nieściągalności. Nadto przesądził, iż także nie zaistniały warunki do umorzenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zdaniem organu Strona nie wykazała, iż zaistniały w sprawie okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie przedłożyła także dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia, nie udowodniła, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej męża możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W dniu [...] stycznia 2010 roku N. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreśliła, iż nadal pozostaje bez pracy; ze względu na stan zdrowia zmuszona była do pozostawania na urlopie bezpłatnym. Podkreśliła, iż z uwagi na chorobę ojca są z mężem zobligowani do przekazywania mu większej kwoty tytułem opłat za mieszkanie, nadto stan zdrowia psychicznego jej męża wymaga stałej nad nim opieki, na dowód czego załączyła zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 roku postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia. Także w tym rozstrzygnięciu organ stanął na stanowisku, iż w sprawie nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, nadto brak podstaw do umorzenia należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Wskazano, iż organ administracji publicznej nie może pozwolić na umorzenie należności publicznoprawnych przy równoczesnym istnieniu zobowiązań cywilnoprawnych, nadto podkreślono, iż zobowiązana nie przedłożyła dowodów pozwalających stwierdzić fakt, iż spłata zadłużenia w układzie ratalnym pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnośnie załączonych w toku ponownego rozpoznania sprawy dokumentów organ uznał, iż ich wartość dowodowa nie wpłynęła na decyzję w zakresie umorzenia należności składkowych. N. B. skorzystała z prawa do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzuciła w niej organom administracji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 7, 107 § 3 Kpa. W uzasadnieniu wskazała, iż przyjęcie przez organ okresowych trudności w spłacaniu zaległości jest błędne, gdyż jej opieka nad mężem ma charakter ciągły, bez perspektyw na zmianę tej sytuacji, tym samym podjęcie przez nią pracy z tego powodu jest niemożliwe. Błędne są też ustalenia organu odnośnie sytuacji finansowej rodziny. Z tytułu uzyskiwanej przez męża renty zobowiązana jest w stanie jedynie pokryć wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, odjęcie od tego co pozostaje kwoty raty zadłużenia oznacza już egzystencję poniżej minimum socjalnego. Skarżąca zarzuciła organowi ustalenie braku całkowitej nieściągalności, pomimo dowodów przeciwnych tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika. Dalej podkreśliła, iż analiza materiału dowodowego została przez organ dokonana powierzchownie, a dodatkowo, iż w żaden sposób w toku postępowania nie uwzględniono słusznego interesu obywatela w rozumieniu art. 7 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in.art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153,poz.1269 ) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,po.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Decyzje dotyczące umarzania zadłużenia wobec ZUS są decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłącznie kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia i poprzedzającego postępowania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i winna zostać uchylona. Zarówno organ I jak i II instancji orzekając o odmowie umorzenia zadłużenia jednoznacznie przyjął, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205,poz.1585 ze zm.). Jednakże w żadnym z orzeczeń w/w organów nie wskazano mienia, z którego nastąpić miałaby egzekucja świadczeń czy to w postaci majątku ruchomego czy też nieruchomego. Organy analizując kwestię nieściągalności jako potencjalne źródło egzekucji zdają się wskazywać jedynie rentę inwalidzką męża Skarżącej. Ponadto w sprzeczności ze stanowiskiem organu pozostaje fakt, iż już w dniu [...] października 2006 roku Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – wobec braku składników majątkowych. W aktach brak informacji, iż egzekucję podjęto i z jakim skutkiem, czy nadal nie jest ono prowadzone i dlaczego, wreszcie brak odniesienia, czy sytuacja finansowa skarżącej od tamtego czasu uległa zmianie. Ustalenia te są niezbędne dla uznania przesłanki nieściągalności w rozumieniu art.28 ust. 3 ustawy. Nie czyniąc ich organ dopuścił się naruszenia art.77 §1 i 80 Kpa, bowiem nakładają one obowiązek poczynienia ustaleń w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący. Odmawiając umorzenia organ przywołał także art. 28 ust. 3 a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który wprowadza wyjątek od całkowitej nieściągalności. Mianowicie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą w uzasadnionych przypadkach być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 roku - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. ,Nr 141,poz.1365). W myśl § 3 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Także dokonana przez organ w aspekcie tych przepisów ocena sytuacji Skarżącej jest zdaniem Sądu wadliwa. Już organ I instancji pominął treść oświadczenia ojca Skarżącej z [...] listopada 2009 roku, nie analizował go pod kątem sytuacji życiowej i osobistej w aspekcie § 3 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej. A zawierało ono informacje zarówno związane z bieżącą sytuacją Skarżącej, jak i zdarzeniami przeszłymi, mogącymi mieć wpływ na aktualny stan zadłużenia i sytuację majątkową Strony. Organy jednakże nie odniosły się do wszystkich zawartych w oświadczeniu argumentów, a zgromadzone dowody nie zostały w sposób należyty przeanalizowane. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadząc postępowanie nie jest zwolniony z obowiązku poczynienia ustaleń w tym zakresie, obowiązek taki nakłada na organy zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 Kpa. Z kolei przed wydaniem orzeczenia przez organ II instancji dodatkowo załączono dokumenty dotyczące stanu zdrowia męża Skarżącej oraz jej oświadczenie, że wzrosły koszty opłat; również do tych okoliczności nie odniósł się organ ponownie rozpatrując sprawę. Także w tym przypadku w żaden sposób nie uzasadniono faktu całkowitej nieściągalności, nie odniesiono się do faktu choroby męża Skarżącej oraz nie wyjaśniono czy z tego powodu miała ona możliwość podjęcia pracy. Fakt, iż według wyliczeń organu po odjęciu egzekwowanych w postępowaniu komorniczym należności małżonkom pozostaje w istocie kwota 1128,77zł nie oznacza, iż pominąć należy w aspekcie ich sytuacji majątkowej obowiązek regulowania przez nich innych należności. Wręcz przeciwnie - w uzasadnieniu organ winien rozważyć wszelkie okoliczności związane z sytuacją materialną, także inne zobowiązania finansowe podane przez Stronę; po tak przeprowadzonym postępowaniu nadal nie wiadomo jaką kwotą dysponuje Skarżąca, a przede wszystkim czy z tej kwoty jest ona w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne dla swojej i męża egzystencji. W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, iż nie ekskulpuje braków prawidłowego uzasadnienia sformułowanie organów, iż organ nie może pozwolić na umorzenie należności publicznoprawnych przy równoczesnym istnieniu zobowiązań cywilnoprawnych. Uwzględniając fakt, iż Strona we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podnosiła kwestie związane nie tylko z chorobą męża, ale i koniecznością wzrostu opłat za użyczenie pokoju organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Nie określił – jakie dokumenty ma przedstawić Skarżąca na okoliczność choroby własnej bądź w jakim zakresie uzupełnić dokumentację dot. stanu zdrowia męża. Na mocy art. 86 Kpa jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. W niniejszym postępowaniu służyłoby to zarówno ustaleniu sytuacji majątkowej Skarżącej, ale także jej rodziny uwzględniając nie tylko chorobę męża, ale także chorobę ojca, występującego jako pełnomocnik w sprawie i podnoszącego od początku trwania postępowania okoliczności istotne dla sprawy. Ze względu na nie zebranie całego materiału dowodowego organ wydający zaskarżoną decyzję nie mógł jednoznacznie rozważyć i ocenić, czy zapłata należności pociągnie dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki polegające na możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podkreśla, iż kierując się regułami postępowania wskazanymi w art.77 § 1 i 80 Kpa nie poprzestając na wymienieniu występującego w aktach materiału dowodowego – organ powinien przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jego rzetelną analizę, zwłaszcza w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej. Organ nie zajął również jednoznacznego stanowiska w kwestii jednorazowego czy też ratalnego spłacania zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji II instancji wskazał bowiem jedynie, iż Skarżąca nie przedstawiła dowodów pozwalających stwierdzić fakt, że spłata zadłużenia w układzie ratalnym pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym nie sposób ocenić, czy zdaniem organu zaistniała przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia, czy też zaistniałaby ona wyłącznie, gdyby strona zobligowana byłą do spłaty zaległości jednorazowo. Wyłącznie pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję winno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 §3 kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art.11 Kpa. Nie rozstrzygając istoty sprawy stwierdzić jedynie należy, że przedmiotem analizy organów powinny być nie tyle przyczyny zaistniałych trudności materialnych, co przede wszystkim wpływ tychże trudności na możliwość spłaty zadłużenia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy, po ustaleniu okoliczności, o których mowa w niniejszym uzasadnieniu oraz po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów rozważy, czy zachodzą możliwości umorzenia zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w ustawie oraz cyt. wyżej rozporządzeniu. Z powyższych względów należało na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.c) p.p.s.a. zaskarżoną decyzję uchylić, a na podstawie art.152 p.p.s.a. wstrzymać wykonanie uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. /-/M. Ławniczak /-/M.Kosewska /-/B.Koś Za nieobecnego Sędziego /-/ M. Kosewska T.M.d