III SA/Po 289/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy dla rolników dotkniętych kryzysem COVID-19 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2020 r. Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] listopada 2020 r. o odmowie przyznania P. Z. pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19 w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19". Podstawą prawną zaskarżonej decyzji uczyniono przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19" w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1467, dalej: rozporządzenie). Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. P. Z. [...] września 2020 r. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] o przyznanie pomocy oświadczając, że: - [...] marca 2020 r. była posiadaczem: a) co najmniej 3 sztuk samców gatunku bydło domowe [...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące; b) 3 sztuk samic gatunku bydło domowe ([...]) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące; - do dnia zakończenia naboru wniosków będzie prowadził działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r. - pozostaje w związku małżeńskim i razem z małżonką K. Z. prowadzi działalność we wskazanym zakresie. Do wniosku dołączył oświadczenie, w którym wnosi o objęcie pomocą covidową, mimo braku spełniania posiadania na dzień [...] marca 2020 r. zwierząt w bazie IRZ. Stwierdzono, że z bazy danych komputerowego systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt ARiMR wynika, że wnioskodawca w wymaganym okresie, tj. [...] marca 2020 r., nie posiadał w swojej siedzibie stada żadnych zwierząt. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) rozporządzenia pomoc przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 39b ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym", jeżeli ten rolnik lub jego małżonek według stanu na [...] marca 2020 r. był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, co najmniej: - 3 sztuk samców gatunku bydło domowe ([...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące, lub - 3 sztuk samic gatunku bydło domowe ([...]) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące oraz ten rolnik lub jego małżonek do dnia zakończenia naboru wniosków o przyznanie pomocy prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r. Podczas weryfikacji wniosku organ I instancji zauważył, że wśród wymogów traktujących o kwalifikowalności do pomocy prawodawca wskazał, iż posiadanie wspomnianych w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o pomocy COVID-ej dla rolników z liczone jest według stanu na dzień [...] marca 2020 r. oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Warunkiem jest zatem, że te zwierzęta na dzień [...] marca 2020 r. są oznakowane oraz zarejestrowane w rejestrze zwierząt gospodarskich na wnioskodawcę lub na jego małżonka. Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca nie kwestionuje, iż zgłoszone przez niego zwierzęta zostały skutecznie zarejestrowane w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt od [...] marca 2020 r. Wskazano, że P. Z. w odwołaniu podał, że gospodarstwo zostało mu przekazane aktem notarialnym [...] lutego 2020 r., a wniosek o nadanie siedziby stada złożył [...] lutego 2020 r. Decyzję Agencji dotycząca siedziby stada wydano zaś [...] marca 2020 r. i stąd brak możliwości posiadania stada na dzień [...] marca 2020 r. Odnosząc się do powyższego organ II instancji stwierdził, że zasady zgłaszania i rejestracji posiadanych zwierząt zostały uregulowane w ustawie z dnia [...] kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, a zgodnie z art. 9 ust. 4 tej ustawy Kierownik Biura wydaje posiadaczowi zwierzęcia gospodarskiego (...) zaświadczenie o nadanym numerze w terminie 7 dni od dnia otrzymania zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1. Dlatego nie można zgodzić się, iż powodem braku spełnienia warunku zgłoszenia zwierząt na dzień [...] marca 2020 r. była opieszałość Agencji w nadaniu numeru siedziby stada, bowiem zgłoszenie obsłużono w ustawowym terminie. Dyrektor Oddziału podał, iż rozumie przykrą i nietypową sytuację strony, jednak rozstrzygając sprawę musi opierać się na obowiązujących przepisach, do czego zobowiązuje go przepis art. 6 Kpa. W skardze na powyższą decyzję P. Z. podniósł, iż gospodarstwo zostało mu przekazane aktem notarialnym [...] lutego 2020 r., a wniosek o nadanie siedziby stada złożył [...] lutego 2020 r. Agencja [...] marca 2020 r. wydała decyzję o siedzibie stada i tylko z tego powodu brak możliwości posiadania zwierząt na dzień [...] marca 2020 r. Zgodnie ze zgłoszeniami w systemie IRZ zwierzęta zostały przemieszczone [...] marca 2020 r., co powoduje, że 2 dni spowodowały brak spełnienia warunków utrzymania zwierząt w gospodarstwie. Pozostałe warunki dochowano, gdyż produkcja bydła odbywa się w ciągu i wszelkie zdarzenia w tym zakresie są sukcesywnie zgłaszane w systemie IRZ. Od [...] marca 2020 r. zwierzęta w całej ilości, jakie posiadał o. skarżącego, zostały przekazane na siedzibę stada skarżącego i odtąd to skarżący zgłasza zdarzenia związane ze zwierzętami w systemie IRZ. Zdaniem skarżącego już przed [...] marca 2020 r. gospodarstwo było w jego posiadaniu, bowiem od dnia aktu notarialnego jest osobą prowadzącą działalność rolniczą przejętą od [...]. Zaznaczył, że trwająca ciężka sytuacja spowodowana COVID-19 dotknęła również jego gospodarstwo. Pomoc z tego tytułu pozwoliłaby zapewnić stabilność i płynność finansową gospodarstwa. Skarżący dodał, że gospodarstwo jest jego jedynym źródłem utrzymania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Ze względu na wnioski skarżącego i organu Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) i b) rozporządzenia pomoc przyznaje się rolnikowi, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jeżeli ten rolnik lub jego małżonek według stanu na [...] marca 2020 r. był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, co najmniej: - 3 sztuk samców gatunku bydło domowe ([...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące, lub - 3 sztuk samic gatunku bydło domowe ([...]) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące oraz ten rolnik lub jego małżonek do dnia zakończenia naboru wniosków o przyznanie pomocy prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r. Przyznanie pomocy jest zatem możliwe, gdy łącznie spełniał poniższe przesłanki: - rolnikowi został nadany numer identyfikacyjny, - rolnik [...] marca 2020 r. był posiadaczem wskazanych wyżej zwierząt gospodarskich, - rolnik do dnia zakończenia naboru wniosków prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r. Posiadacza zwierząt, liczbę, płeć i typ użytkowy zwierząt ustala się na podstawie danych zawartych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych, o którym mowa jest w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt – zgodnie ze stanem danych na dzień [...] lipca 2020 r. (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Przepis § 7 stanowi, że pomoc rolnikom dotkniętym kryzysem COVID-19 udzielana jest na wniosek, w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji. Natomiast w przepisie § 6 rozporządzenia ustawodawca zamieścił wyliczenie załączników, jakie należy złożyć wraz z wnioskiem. Wśród nich wymieniono m.in. numer identyfikacyjny (jeżeli został nadany) lub kopię wniosku o dokonanie wpisu do ewidencji producentów, jeżeli podmiotowi ubiegającemu się o przyznanie pomocy nie został jeszcze nadany numer identyfikacyjny (ust. 1 pkt 1 ust. 2 pkt 6). Z kolei w myśl regulacji zawartych w § 9 rozporządzenia nie jest możliwe wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy przez następcę prawnego wnioskodawcy ani nabywcę gospodarstwa lub jego części ani przedsiębiorstwa lub jego części. Nie jest też możliwe przyznanie ani wypłata pomocy następcy prawnemu beneficjenta ani nabywcy gospodarstwa lub jego części ani nabywcy przedsiębiorstwa lub jego części. W odniesieniu do szeregu pojęć użytych w ww. rozporządzeniu, w tym pojęcia "rolnik" czy "posiadacz zwierzęcia - bydła", mają zastosowanie definicje określone w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347), a także rozporządzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 lipca 2000 r. nr 1760/2000 ustanawiające system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczące etykietowania mięsa wołowego i produktów z mięsa wołowego (Dz.U.UE.L.2000.204.1 z dnia 2000.08.11). Rolnikiem w rozumieniu art. 4 ww. rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Posiadacz zwierzęcia w rozumieniu ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt oznacza osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną za zwierzęta, na stałe lub tymczasowo, w tym w czasie transportu oraz na rynku (art. 2 ust. 1 pkt 11 lit. a ustawy oraz art. 2 tiret trzecie rozporządzenia nr 1760/2000). Objęta powyższym przepisem pomoc zależna jest od posiadania określonych zwierząt gospodarskich na dzień [...] marca 2020 r. Pomoc ta jest zatem przypisana do konkretnego gospodarstwa rolnego i stada zwierząt nie zaś do osoby. Innymi słowy, istotą tej nadzwyczajnej pomocy jest podjęcie działania ukierunkowanego na podtrzymanie żywotności i kontynuację prowadzonej produkcji rolnej (hodowli np. bydła) szczególnie wrażliwej na kryzys spowodowany przez epidemię COVID-19. Podkreślenia wymaga, że postępowanie o udzielenie pomocy finansowej na podstawie § 2 rozporządzenia inicjowane jest wnioskiem strony – rolnika, któremu nadano numer identyfikacyjny, a datą jego wszczęcia jest dzień doręczenia żądania organowi. To zatem od tej daty można miarodajnie ocenić zaistnienie ww. przesłanek formalnych, od spełnienia których jest uzależniona pomoc. Dla oceny zaś, czy rolnikowi temu należy się przedmiotowa pomoc, istotna jest zaś data [...] marca 2020 r. oraz to, kto na tamten moment był posiadaczem bądź współposiadaczem zwierząt oznakowanych i zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich. W ocenie Sądu analiza przepisów § 2-9 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że przesłanką warunkującą otrzymanie pomocy jest tożsamość osoby posiadającej zwierzęta i wnioskodawcy – beneficjenta pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżącemu został dnia [...] marca 2020 r. nadany numer identyfikacyjny producenta rolnego, na skutek jego wniosku z [...] lutego 2020 r. złożonego w związku z przekazaniem mu w drodze darowizny przez jego [...] gospodarstwa rolnego wraz z inwentarzem żywym (zarejestrowanymi zwierzętami). Okoliczność przekazania skarżącemu aktem notarialnym z [...] lutego 2020 r. gospodarstwa rolnego wraz ze zwierzętami, również tymi, których dotyczy pomoc, skarżący wykazał na etapie postępowania administracyjnego. Z urzędu zaś organom znany był fakt złożenia przez skarżącego w dniu [...] lutego 2020 r. wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych i zarejestrowania go jako producenta rolnego w dniu [...] marca 2020 r. Z powyższego wynika zatem, że choć P. Z. w stanie na dzień [...] marca 2020 r. nie był zarejestrowanym producentem rolnym i nie miał zarejestrowanego stada, to był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich. Świadczy o tym przedstawiona przezeń umowa darowizny zawarta [...] lutego 2020 r., na mocy której nabył on gospodarstwo wraz ze zwierzętami. Organom Agencji okoliczność ta była znana. Skarżący ujawnił ją już we wniosku, a do odwołania od decyzji organu I instancji załączył wypis z tej umowy wraz z listą zarejestrowanych zwierząt, które nabył. Rację ma więc skarżący twierdząc, że od tej daty faktycznie jest posiadaczem zwierząt. Okoliczność, że skarżący już po [...] marca 2020 r. (tj. [...] marca 2020 r.) uzyskał zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym siedziby stada nie oznacza, że zwierzęta te nie były oznakowane i zarejestrowane. W ocenie Sądu wspomniane przez organ odwoławczy zaświadczenie wydawane posiadaczowi zwierząt gospodarskich o nadanym numerze na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza stan określony we wniosku przez posiadacza zwierząt. Zważywszy, że P. Z. jako posiadacz stada (zwierząt gospodarskich) [...] lutego 2020 r. wystąpił o jego zarejestrowanie, co było skutkiem przejęcia w dniu [...] lutego 2020 r. gospodarstwa z zarejestrowanymi zwierzętami, uznać należy, że w stanie na dzień [...] marca 2020 r. był on posiadaczem zwierząt. W tym stanie faktycznym organy Agencji błędnie przyjęły, że skarżący nie był na dzień [...] marca 2020 r. posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt gospodarskich. Za chybione Sąd uznał twierdzenie organów Agencji, że brak tożsamości numeru identyfikacyjnego osoby wnioskującej o pomoc i posiadacza zwierząt według ewidencji na dzień [...] marca 2020 r. (prowadzonej na podstawie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych) wyklucza możliwość ubiegania się przez skarżącego o pomoc finansową w ramach nadzwyczajnego tymczasowego programu pomocowego. Wpis do ewidencji producentów w świetle przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - wpis do rejestru nie ma znaczenia konstytutywnego (por. wyrok NSA z 25 lutego 2014 r., II GSK 2429/13, dostępny w bazie orzeczeń: [...]). Podobnie zaświadczenie o nadanie numeru ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności. Nadany numer identyfikacyjny skarżącemu, który - jak wynika z umowy darowizny - przejął [...] lutego 2020 r. gospodarstwo rolne od swoich r. , służy w tym wypadku do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowną pomoc. Z wpisem do ewidencji producentów rolnych nie wiąże się zaś bezpośrednie uprawnienie do otrzymania wsparcia. Pomoc "covidowa" przysługuje wyłącznie tej osobie, która była na dzień [...] marca 2020r. posiadaczem lub współposiadaczem zwierząt. Przysługuje zatem osobie, która znajdowała się, niezależnie od tytułu prawnego do zwierząt, w ich posiadaniu. Pod pojęciem "posiadania" zwierząt należy rozumieć stan faktyczny, polegający na rzeczywistym prowadzeniu hodowli zwierząt i faktycznej odpowiedzialności za zwierzęta (zgodnie z definicją ustawową "posiadacza zwierząt") (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 maja 2021 r., sygn. II SA/Bd 207/21, dostępny j.w.). Skoro więc P. Z. na mocy umowy darowizny z [...] lutego 2020 r. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego z inwentarzem żywym (zarejestrowanymi zwierzętami), to tym samym tego dnia stał się posiadaczem zwierząt. Wobec powyższego, uznawszy, że organy Agencji dokonały błędnej wykładni zastosowanych przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 Ppsa orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu wyroku i rozważy ponownie możliwość przyznania przedmiotowej pomocy. Sąd w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 Ppsa zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów sądowych w kwocie uiszczonego wpisu od skargi [...] zł).