III SA/Po 295/24

Dnia 4 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2024 roku sprawy ze skargi D. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 22 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z 20 grudnia 2023r. nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., na podstawie art. 59 § 1 pkt 10, art. 59 § 3 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej także jako u.p.e.a.), art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070, dalej także jako ustawa zmieniająca u.p.e.a.), art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej także jako K.p.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec D. H. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], [...], od [...] do [...] z 03 grudnia 2010 r. Organ egzekucyjny wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego, w dniu 25 stycznia 2013 r. D. H. (dalej także jako strona, skarżąca) złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie ustawy z 09 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 20 lutego 2023 r. nr [...] umorzył egzekwowane należności z tytułu składek objętych przedmiotowymi tytułami. Organ podał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 u.z.u.p.e.a. do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w ust. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020r. W związku z tym umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W terminowo wniesionym zażaleniu strona napisała, że składa zażalenie na: 1) treść i formę postanowienia, postanowienie bowiem zawiera błędną informację, co do oddziału ZUS, który wydał decyzję z 20 lutego 2023 r., postanowienie nie zawiera wydruków tytułów wykonawczych, nie zawiera wydruków komputerowych z systemu komputerowego ZUS o nazwie KSI i SEKIF, w których byłyby ujawnione wysokości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w podziale na okresy i należności (główne, odsetki, oraz koszty egzekucji) oraz stanu konta skarżącej - osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem na dzień wystawienia tytułów wykonawczych z 03 grudnia 2010 r., postanowienie nie zawiera informacji na jakiej konkretnie podstawie prawnej postępowanie egzekucyjne miałoby być umorzone, postanowienie nie zawiera sprostowania błędnej treści pouczenia umieszczonego w decyzji z 20 lutego 2023 r.: skarżąca zgodnie z tym pouczeniem wniosła odwołanie od decyzji do Sądu Okręgowego w P., które do dzisiaj nie zostało przekazane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. 2) sposób prowadzenia przez ZUS II Oddział w P. akt sprawy: brak numeracji stron, spisu treści i informacji o ilości stron, brak informacji, czy akta zawierają wszystkie dokumenty danej sprawy, takie jak wnioski, zaświadczenia, opinie, decyzje, protokoły, wydruki komputerowe itp., dokumenty nie są opatrzone datą i podpisem osoby dokonującej wpisu, dokumenty nie są wpięte chronologicznie zgodnie z załączonym spisem treści. 3) pobranie od strony na podstawie umowy ratalnej należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2008 r. do kwietnia 2009 r. wraz z odsetkami i opłatą prolongacyjną, w świetle wydanych wcześniej decyzji przez Dyrektora ZUS II Oddział w P. - składek zapłaconych przez stronę przed datą zawarcia umowy ratalnej; skarżąca oceniła, że występują niezgodności między wydanymi decyzjami przez Dyrektora ZUS II Oddział w P. określającymi, jakie należności będą podlegać abolicji, jakie będą podlegać spłacie a umową o rozłożenie należności z tytułu składek. 4) próbę wprowadzania przez ZUS II Oddział w P. zmian do umowy ratalnej nr [...] z 29 sierpnia 2014 r. bez zachowania wymaganej formy pisemnej, polegających na nakazywaniu stronie nieopłacania wskazanych rat bez zmiany harmonogramu płatności. Skarżąca zastrzegła, że nie wyraziła zgody i opłaciła wszystkie raty, zgodnie z obowiązującym harmonogramem. Na koncie skarżącej w PUE ZUS widnieje od ponad roku nadpłata, mimo że konto wykazywało również niedopłatę. W ciągu kilku ostatnich lat kilkukrotnie występowała do ZUS II Oddział w P. o rozliczenie stanu konta. Uważa, że do dnia wniesienia zażalenia, ZUS II Oddział w P. nie ustalił stanu konta skarżącej - osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek. 5) wystawianie przez Dyrektora ZUS II Oddział w P. tytułów wykonawczych mimo nie ustalenia i rozliczenia stanu konta osoby ubezpieczonej i nie ustalenia należności z tytułu składek dla płatnika składek. W tytułach wykonawczych brak szczegółowego wykazu dla każdego okresu należności głównych i odsetek. Po pobieżnym przejrzeniu dokumentacji przedstawionej w dniu 08 stycznia 2024 r., skarżąca nie zauważyła adnotacji w tytułach wykonawczych, jak zostały rozliczone należności ściągnięte na ich podstawie, nie zauważyła wymiany korespondencji z innymi wydziałami w celu sprawdzenia prawidłowości informacji przekazywanych miedzy wydziałami. Zarzuciła Zakładowi II Oddział w P., że w wyniku opisanych działań należności wykazane do umorzenia zostały zawyżone, pobrano od skarżącej zawyżone kwoty w układzie ratalnym a wysokości należnych skarżącej świadczeń emerytalno-rentowych zostały zaniżone. Wniosła o ponowną, szczegółową analizę tytułów wykonawczych, pobranych na ich podstawie kwot i rozliczenie stanu konta osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek. Zastrzegła, że podniesione przez nią zarzuty mogą nie być ostateczne i zostaną przez nią uzupełnione i zweryfikowane w ciągu 2 – 3 tygodni od otrzymania z ZUS II Oddział w P. kopii dokumentów przedstawionych jej w dniu 8 stycznia 2024r. Postanowieniem z 22 marca 2024 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 K.p.a., art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 i § 5 u.p.e.a. w związku z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej u.p.e.a.: uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Uzasadniając napisał, że wskazane przez organ egzekucyjny numery tytułów wykonawczych są niezgodne z numerami tytułów wykonawczych stanowiących podstawę egzekucji prowadzonej wobec skarżącej. Nieprawidłowa jest również data wystawienia tytułów wykonawczych. Właściwe numery tytułów wykonawczych znajdują się w polu 5 poszczególnych dokumentów. Są to tytuły wykonawcze z 28 stycznia 2010 r., o numerach od [...] do [...] Odpisy tytułów wykonawczych o takich numerach zostały doręczone skarżącej 05 lutego 2010 r., co wynika z potwierdzenia ich odbioru. Natomiast podane przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu numery zostały jedynie odnotowane na tytułach wykonawczych 3 grudnia 2010 r., a więc po doręczeniu skarżącej odpisów tytułów wykonawczych. Organ wyższego stopnia ocenił, że nie pozwala to na weryfikację, czy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone prawidłowo. Ponadto z analizy akt wynika, że decyzja ZUS z 20 lutego 2023 r. nie obejmuje należności wskazanej w tytule wykonawczym nr [...] ([...]). Dodatkowo, na podstawie przedłożonych akt sprawy nie sposób ustalić, czy decyzja ZUS z 20 lutego 2023 r. jest prawomocna. Zdaniem organu wyższego stopnia, organ egzekucyjny powołał tytuły wykonawcze, które w istocie nie stanowią podstawy prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co oznacza nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Ponadto organ egzekucyjny nie wskazał przepisów prawa, którymi kierował się rozstrzygając o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przywołał art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., jednak nie podał o jaki przypadek przewidziany w innych ustawach chodzi. Zdaniem organu wyższego stopnia powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Organ wyższego stopnia nadto zaznaczył, że ze względu na uchylenie zaskarżonego postanowienia nie odniósł się do argumentów przedstawionych w zażaleniu. W terminowo wniesionej skardze D. H. wymieniła oba postanowienia wydane w sprawie i napisała, że po odebraniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dzwoniła na podany w nagłówku tego postanowienia numer telefonu kontaktowego i rozmawiała z urzędniczką wskazaną w nagłówku postanowienia jako osobą do kontaktu. Prosiła o informację, jak ma interpretować treść zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Nadto złożyła wniosek o udostępnienie akt sprawy ale usłyszała, że akta sprawy zostały już odesłane. Podała, że od decyzji nr [...] z 20 lutego 2023r. złożył, zgodnie z jej zdaniem błędnym pouczeniem do Sądu Okręgowego w P. i sąd ten winien przesłać jej odwołanie do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wymieniła sygnatury spraw wszczętych z jej powództwa przeciwko ZUS i oceniła, że sprawy te łączy wspólny mianownik – brak prawidłowego ustalenia stanu konta ubezpieczonego i płatnika, który opłaca składki sam za siebie. W tych decyzjach ZUS zawyżył należności wskazane do umorzenia, zaniżył pobrane od skarżącej kwoty należności w układzie ratalnym i zaniżył wysokości świadczeń emerytalno-rentowych należnych skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a) Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec D. H. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], [...], od [...] do [...] z 03 grudnia 2010 r. Po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie organ II instancji uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Z dniem 30 lipca 2020 r. nastąpiła znacząca nowelizacja ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej jako u.p.e.a.), wprowadzona ustawą z dnia 11 września 2019r o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). Dotyczyła ona również przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a. Obecnie przepis ten brzmi: Art. 59. § 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. Przed zmianą przepis ten brzmiał: Art. 59 § 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 1 ww. ustawy nowelizującej z dnia 11 września 2019 r., do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Egzekucja prowadzona była z wynagrodzenia za pracę, a więc nie ze środków wskazanych w ust. 2 art. 13, wobec powyższego zastosowanie znajdował art. 13 ust. 1 cyt ustawy nowelizującej. Organ I instancji umorzył postępowanie na podstawie art. 59 ust. § 1 pkt 10 u.p.e.a. przed zmianą, czyli w innych przypadkach wskazanych ustawą. Jak słusznie wskazał organ II instancji nie zostały podane/doprecyzowane wynikające z ustawy "inne przypadki". Umarzając postępowanie organ I instancji powołał się na decyzję ZUS z 20.02.2023r. nr [...] (nieprawidłowo podając oddział ZUS wydający decyzję) na mocy, której zostały umorzone należności z tytułu składek objęte, jak podał ZUS, przedmiotowymi tytułami. Organ II instancji słusznie podał, że organ I instancji nie wyjaśnił, czy decyzja ZUS Oddział w R. z 20 lutego 2023r. nr [...] jest prawomocna. Brak tego ustalenia powoduje, że umarzanie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jej wydanie (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w poprzednim brzmieniu) jest przedwczesne. Z treści skargi wynika, że skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, zgodnie z pouczeniem do Sądu Okręgowego w P. i oczekuje na przekazanie tej sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Potwierdza to wskazane w decyzji organu II instancji wątpliwości co do prawomocności w/w decyzji a tym samym braku podstaw do powoływania się na nią w postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Słusznie więc organ II instancji na podstawie art. 138§ 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji. Zasadnie również ustalił, że postępowanie organu I instancji dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego wymagało umorzenia jako bezprzedmiotowe. Prowadzone było bowiem wobec tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], [...], od [...] do [...] z 03 grudnia 2010 r., choć takich numerów i daty wystawienia znajdujące się w aktach tytuły wykonawcze nie mają. Wskazana przez organ I instancji data 3 grudnia 2010r. jest datą zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Datą tytułów wykonawczych jest natomiast 28 stycznia 2010r. Numery wskazane przez organ jako numery tytułów wykonawczych są numerami odnotowanymi odręcznie na tytułach wykonawczych. Właściwe numery tytułów wykonawczych znajdują się w rubryce 5 każdego z tytułów i są to numery od [...] do [...] Wg załącznika nr 4 rozporządzenia ministra finansów z dnia 19 grudnia 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji numer tytułu wykonawczego wpisuje się w rubryce nr 5 a datę jego wystawienia w rubryce nr 6. (Dz.U.2003.9.106). . Dany tytuł wykonawczy ma jeden numer i datę wystawienia. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 7 u.p. e.a. w dacie wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych data wystawienia tytułu wykonawczego była obligatoryjnym jego elementem, obecnie jest nim data wystawienia i numer. Pod rządami obecnych przepisów jak i tych obowiązujących w dacie wystawiania tytułów wykonawczych przez Dyrektora II Oddziału ZUS zarówno data jak i numer tytułu pozwalały go zidentyfikować, co jest szczególnie istotne w sytuacji skarżącej wobec której wystawiono wiele tytułów egzekucyjnych. Prawidłowo organ II instancji uznał, że wskazanie w sentencji postanowienia z 20.12.2023r. błędnych numerów i dat tytułów wykonawczych, nie pozwala dokonać weryfikacji prawidłowości umorzenia. Błędne oznaczenie tytułów wykonawczych w sentencji postanowienia nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej i nie może podlegać sprostowaniu (art. 113 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) Postępowanie dotyczące umorzenia postępowania wobec błędnie oznaczonych tytułów wykonawczych jest bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). W znajdujących się w aktach administracyjnych tytułach wykonawczych nie ma w rubryce 5 i 6 numerów i dat tytułów wskazanych w sentencji postanowienia z dnia 20.12.2023r., tym samym nie można uznać, że postępowanie toczyło się wobec tytułów wykonawczych obejmujących składki umorzone decyzją z 20 lutego 2023r. nr [...] Tym bardziej, że oznaczony odręcznie tytuł wykonawczy P- [...] (P- [...]) dotyczy składek za [...], które nie były objęte decyzją z 20 lutego 2023r. Powyższe nie oznacza, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie znajdujących się w aktach tytułach wykonawczych prawidłowo oznaczonych, po stwierdzeniu prawomocności decyzji z 20 lutego 2023r. nr [...] Odnosząc się do zarzutu braku możliwości wypowiedzenia się w sprawie Sąd uznał, że był on nieuzasadniony. Z uwagi na przedmiot sprawy nie było podstaw do wysłuchiwania skarżącej. Przepis art. 18 u.p.e.a. przewiduje w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. Przy interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a., należy brać pod uwagę odrębność celów postępowania administracyjnego i postępowania egzekucyjnego. Zasada ta, przejawiająca się między innymi w obowiązku zagwarantowania stronie dostępu do akt sprawy oraz w umożliwieniu stronie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, odnosi się jedynie do postępowania orzekającego i jedynie do postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Sposób więc stosowania tych przepisów k.p.a. należy uznać za cechujący się znacznym ograniczeniem z uwagi na inną funkcję procesową. Granice niniejszego postępowania wyznacza treść zaskarżonych postanowień w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z tych względów nie ma podstaw do odnoszenia się w niniejszej sprawie do licznych spraw skarżącej i rozliczenia jej konta. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.