III SA/Po 299/17

Dnia 14 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...] odmawiającą M. S. umorzenia należności z tytułu składek. W decyzji tej wyjaśnił, że w dniu [...] czerwca 2016 r. M. S. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek powołując się na trudną sytuację finansową oraz zawarła we wniosku prośbę o wskazanie jakie dokumenty winna przedłożyć dla jego rozpatrzenia. W piśmie datowanym [...] lipca 2016r., skierowanym do M. S., ZUS zawarł informacje o zasadach obowiązujących przy rozpoznawaniu opisanego wniosku oraz przytoczył obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa – ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.). Pismo to doręczone zostało wnioskodawczyni w trybie art. 44 Kpa. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] odmówił M. S. w umorzenia należności na: - ubezpieczenia społeczne za okres od 05/2008r. do 10/2011r. w łącznej kwocie [...]zł, - ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/2008r. do 10/2011r. w łącznej kwocie [...]zł, -Fundusz Pracy za okres od 05/2008r. do 10/2011r. w łącznej kwocie [...]zł. Z poczynionych ustaleń wynika, że M. S. prowadziła w okresie od [...]1999 r. do [...].2011 r. działalność gospodarczą. Nie opłacając składek spowodowała powstanie zadłużenia w wysokości [...] zł łącznie. Od [...] lutego 2013 r. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik firmy "[...]" z podstawą wymiaru składek w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Z uzasadnienia decyzji wynika ponadto, że z uwagi na brak dokumentów dotyczących sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni Zakład nie miał możliwości przeprowadzenia szczegółowej analizy jej sytuacji materialnej. Uznał jednakże, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika by M. S. była osobą przewlekle chorą czy sprawującą opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny w takim zakresie, który uniemożliwiałby pozyskiwanie środków niezbędnych do spłaty zadłużenia. Stan faktyczny, zdaniem ZUS nie wskazuje też na to by występowały ograniczenia możliwości wykonywania pracy zarobkowej wykluczające pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Stąd też, w ocenie tego organu, sytuacja wnioskodawczyni nie ma charakteru szczególnego i nie wypełnia ustawowych przesłanek z § 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na podstawie powyższych ustaleń uznano też, że brak podstaw do stwierdzenia przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia wynikających z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U 2016r., poz. 963). Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. wskazała, że wniosek o umorzenie należności argumentowała trudną sytuacją finansową, która uniemożliwia spłatę należności. Stwierdziła nadto, że spłata należności spowodowałaby katastrofę również dla jej małoletnich dzieci. Ponowiła też prośbę o wskazanie dokumentów, które winna dostarczyć by wniosek został wnikliwie rozpatrzony. Prośbę tę umotywowała brakiem możliwości opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z [...] sierpnia 2016 r. Odnosząc się do prośby skarżącej ZUS stwierdził, że do wnioskodawczyni należy decyzja jakie dokumenty w jej sprawie potwierdzają argumenty istotne dla rozpatrzenia sprawy. Pouczono też wnioskodawczynię o możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie należności na raty. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S. wniosła o zmianę opisanej wyżej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że zwracała się do ZUS o wskazanie "o jakie dokumenty należy uzupełnić podanie aby zostało ono wnikliwie rozpatrzone" ale nie uzyskała takiej informacji. Stwierdziła, że rzetelność przeprowadzonego postępowania wymaga ustalenia faktycznej sytuacji materialnej a ta z uwagi na kryzys i zastój w branży doprowadziła ją do skraju bankructwa. Mając na utrzymaniu dzieci zmuszona była dokonać wyboru pomiędzy utrzymaniem dzieci a zapłaceniem składek. Skarżąca zarzuciła nadto, że jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został rozpatrzony przez ten sam organ, który wcześniej odmówił umorzenia należności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 8 Kpa organy te winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Są zatem obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy te winny czuwać nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek ( art. 9 Kpa). Zaskarżona decyzja wydana została bez uwzględnienia powyższych zasad. We wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu nieopłaconych składek M. S. zawarła prośbę o wskazanie jakie dokumenty winna przedłożyć dla rozpatrzenia wniosku. Informację taką Zakład przesłał w piśmie z [...] lipca 2016 r., które doręczone zostało zainteresowanej w trybie art. 44 Kpa stanowiącym, że: "§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu, dni licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1 , zamieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3 W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4 Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w §1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy." Doręczenie unormowane w tym przepisie nazywane bywa doręczeniem zastępczym stwarzającym w istocie fikcję doręczenia. Wywołuje ono skutek prawny doręczenia w terminie określonym w tym przepisie nawet wtedy gdy faktycznie pismo do adresata nie dotarło. Zatem już z samej formy doręczenia powyższego pisma wynikało, że jego treść nie dotarła do skarżącej. Potwierdza to fakt, że wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca ponowiła prośbę o wskazanie dokumentów jakie winna przedłożyć aby wniosek został rozpatrzony i zaznaczyła, iż nie ma możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Prośba ta nie została nie została przez ZUS spełniona. Natomiast w zaskarżonej decyzji uznano, że to skarżąca winna sama zadecydować jakie dokumenty potwierdzają argumenty skarżącej i mają wpływ na rozstrzygnięcie jej wniosku. Powyższe stanowisko ZUS wskazuje, że rozpoznając wniosek skarżącej o umorzenie zaległych należności z tytułu składek naruszone zostały przytoczone wyżej zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, 8, 9 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo prośby, ponowionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie udzielono skarżącej informacji o tym w jaki sposób winna wykazać przesłanki argumentujące zasadność wniosku. Nie wywiązano się zatem z obowiązku czuwania nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Uzasadniając decyzję wskazano bowiem, że pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację materialno-bytową co spowodowało brak możliwości analizy tej sytuacji. Pominięto przy tym, że wezwanie to formalnie prawidłowo doręczone w rzeczywistości do skarżącej nie dotarło a ponowiona prośba o udzielenie takiej informacji została przez ZUS zignorowana. Bezczynność ZUS w tym zakresie stanowiła w rozpoznawanej sprawie naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analizując sytuację skarżącej poprzestano bowiem jedynie na ustaleniu wysokości jej dochodów i faktu, że jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości gruntowych oraz samochodu marki [...] r. Z ustaleń tych nie wynika czy i ile osób skarżąca ma na utrzymaniu (mimo, ze już z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikało, że ma na utrzymaniu małoletnie dzieci), jakie zobowiązania finansowe ją obciążają, jakie są koszty utrzymania skarżącej oraz ewentualnie osób pozostających na jej utrzymaniu. Brak powyższych ustaleń nie może w całości obciążać skarżącej, tak jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji, skoro nie udzielono jej odpowiedzi na ponowione pytanie dotyczące wymogów jakie musi spełnić by zilustrować swoją sytuację materialną i rodzinną. Brak pełnej analizy sytuacji skarżącej w zaskarżonej decyzji uniemożliwia ocenę zgodności tej decyzji z prawem a w szczególności ocenę czy zachodzą przesłanki z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U z 2016 r. poz. 963) oraz przesłanki z 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Tak wydana decyzja wskazuje również na naruszenie art. 77 § 1 P.p.s.a w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Nie jest zasadny natomiast, wyrażony w skardze zarzut, ze wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został rozpatrzony przez ten sam organ, który wcześniej odmówił umorzenia należności. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosek winien być kierowany do Prezesa Zakładu a decyzję w wydaną w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy podpisuje Prezes Zakładu lub z jego upoważnienia inna osoba. W rozpoznawanej sprawie osoby podpisane pod decyzjami legitymowały się takim upoważnieniem. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.