III SA/Po 3/15

Dnia 21 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: ref. staż. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych .... na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego ... postanowieniem z dnia ... 2014 r., nr ..., na podstawie art. 59 § 3 w zw. z § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."), umorzył administracyjne postępowanie egzekucyjne prowadzone względem majątku zobowiązanego, spółki z o.o. "..." z siedzibą w ..., z tytułu należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że egzekucja należności określonych w wyszczególnionych w postanowieniu tytułach wykonawczych okazała się bezskuteczna, ze względu na nieistnienie składników majątkowych, do których możliwe byłoby prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W dotychczasowych działaniach organ egzekucyjny podejmował wszelkie dostępne działania zmierzające do ustalenia składników majątkowych zobowiązanego w zakresie niezbędnych do prowadzenia skutecznej egzekucji. W tym celu zwrócono się o udzielnie informacji do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych. Uzyskane odpowiedzi nie doprowadziły do ustalenia majątku zobowiązanego. Organ egzekucyjny podkreślił, że w toku wcześniej prowadzonych postępowań egzekucyjnych ustalono, że pod wskazanym przez wierzyciela adresem spółka nie prowadzi od kilku lat działalności gospodarczej. Z informacji uzyskanej od współwłaściciela nieruchomości wynika, że umowa najmu została rozwiązana ze spółką "..." w 2004 roku. W celu ustalenia innych składników majątku zobowiązanego w związku z zaległościami Skarbu Państwa, organ egzekucyjny wystąpił w dniu ... 2013 r. do Sądu Rejonowego ... z wnioskiem o wyjawienie majątku. Pismem z dnia ... 2013 r. Sąd Rejonowy w Poznaniu zwrócił akta egzekucyjne z uwagi na fakt, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej pod wskazanym adresem. W konkluzji organ stwierdził, że nie ustalono składników majątku zobowiązanego, z których można byłoby prowadzić dalsze, skuteczne postępowanie egzekucyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Wierzyciel podniósł, że nie zgadza się z ustaleniami organu egzekucyjnego, że zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. Spółka prowadzi działalność gospodarczą i według stanu na dzień ... 2014 r. zatrudniała trzech pracowników. Stąd w ocenie wierzyciela należy przyjąć, że zobowiązany osiąga dochody, skoro przypuszczalnie wypłaca zatrudnionym osobom wynagrodzenia za pracę. Mając to na uwadze, zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie można wykluczyć jednoznacznie, że zobowiązana spółka nie posiada lub nie będzie posiadała żadnych wierzytelności oraz że nie uzyska przychodu. Ponadto w zgłoszeniu zmian danych płatnika składek z dnia .. 2014 r. nadal wskazany jest adres siedziby spółki: .... W konkluzji wierzyciel wskazał, że organ egzekucyjny nie wykazał, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia ... 2014 r., nr ..., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 18, art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Według organu, nie zmienia tego stanu rzeczy powoływany przez wierzyciela argument, że zobowiązana spółka prowadzi działalność gospodarczą, szczególnie w świetle braku informacji o miejscu prowadzenia tej działalności i faktu, że w toku podjętych czynności egzekucyjnych ustalono, że zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych. Niezależnie od tego, w ocenie organu odwoławczego, sam fakt prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej nie jest równoznaczny z istnieniem majątku, w tym wierzytelności od kontrahentów z tytułu dostaw towarów i usług oraz osiąganiem przychodu. Ponadto organ podkreślił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku. Natomiast wierzyciel został wyposażony przez ustawodawcę w takie instrumenty, które pozwalają ustalić sytuację majątkową zobowiązanego. Przy czym Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może stosować samodzielnie środki egzekucyjne, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Skarżący wniósł o uchylnie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego ... W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zgodnie z dokumentami zgłoszeniowymi posiadanym przez wierzyciela, "... sp. z o.o.", do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia trzech pracowników, według stanu na dzień ... 2014 r. Ponadto w Krajowym Rejestrze Sądowym podmiot ten figuruje, jako prowadzący działalność gospodarczą. W związku z tym nie można wykluczyć, że spółka nie posiada lub nie będzie posiadała żadnych wierzytelności oraz że nie uzyska przychodu. Zdaniem strony skarżącej, organ egzekucyjny nie może stwierdzać jednoznacznie braku majątku bez przeprowadzenia dalszych czynności, mających na celu ujawnienie składników podlegających egzekucji. W ocenie wierzyciela, stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu zmierza do przesunięcia ustawowego obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wierzyciela. Organ egzekucyjny nie dołożył wszelkiej staranności w celu ustalenia majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Z treści art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U z 2012 r., poz. 1015 z póź. zm.; dalej: "u.p.e.a.") wynika, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy zatem stwierdzić, że umorzenie postępowania egzekucyjnego pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ powinien jednak kierować się zasadami ogólnymi administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w tym zwłaszcza zasadą celowości tego postępowania. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwe byłoby wdrożenie egzekucji, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że powyższe rozwiązanie chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, które wskutek braku majątku nie mogłyby zostać ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4, art. 66 § 3 u.p.e.a.). Kompetencja do umorzenia postępowania egzekucyjnego w granicach uznania rzutuje na konieczność dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności sprawy przez organ egzekucyjny. W ocenie Sądu, organ wypełnił ten obowiązek. Przejawem dążeń organu egzekucyjnego do zrealizowania celu egzekucji, a ściślej – ustalenia składników majątkowych zobowiązanego, z którego możliwe byłoby efektywne wdrożenie środków egzekucyjnych i dzięki temu – zaspokojenie wierzyciela, było skierowanie na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. żądania udzielenia informacji do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz do Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych, a następnie skierowanie do Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce wniosku o wyjawienie majątku. Żądania te nie doprowadziły do zlokalizowania majątku zobowiązanego, natomiast postępowanie o wyjawienie majątku nie zostało skutecznie wszczęte, ze względu na wskazanie we wniosku adresu, pod którym spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ciężar poszukiwania majątku zobowiązanego ciąży nie tylko na organie egzekucyjnym, lecz także na wierzycielu. Zasada wypływająca z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., nakładająca na organ egzekucyjny obowiązek podejmowania w toku postępowania egzekucyjnego wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, nie posiada charakteru absolutnego. Wynika to ze specyfiki postępowania egzekucyjnego, w którym podmiotem zainteresowanym jest wierzyciel, zaś organ egzekucyjny jest właściwy do stosowania środków egzekucyjnych. Innymi słowy, w interesie wierzyciela jest to, czy i w jakim stopniu organ egzekucyjny znajdzie się w posiadaniu informacji na temat wierzytelności i innych praw majątkowych zobowiązanego. Powyższe znajduje uzasadnienie w treści postanowień przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 656). Aktualne brzmienie wskazanej ustawy przewiduje analogiczne uprawnienia służące poszukiwaniu zarówno przez organ egzekucyjny, jak i wierzyciela przysługujących zobowiązanemu praw majątkowych, które mogłyby stanowić przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Przepis art. 36 § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi, że w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny lub wierzyciel może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. Od wykonania tego żądania można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego można odmówić zeznań w charakterze świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie. Z kolei z art. 71 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika, że jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel mogą zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. O nakazanie wyjawienia przez zobowiązanego majątku można zwrócić się także przed wszczęciem egzekucji administracyjnej lub w toku tej egzekucji, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń za okres sześciu miesięcy. Spójne z powyższymi przepisami ustawy są wymogi odnoszące się do wniosku o wszczęcie egzekucji oraz do treści administracyjnego tytułu wykonawczego. W myśl § 7 ust. 1 wskazanej powyżej rozporządzenia, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym przekazuje organowi egzekucyjnemu tytuł wykonawczy wraz z informacją zawierającą w szczególności znane wierzycielowi składniki majątkowe zobowiązanego, w tym znajdujące się na terytorium państwa członkowskiego lub państwa trzeciego. Równocześnie wierzyciel wskazuje w tytule wykonawczym środki egzekucyjne, które organ egzekucyjny powinien zastosować w egzekucji należności pieniężnych (art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a.). W realiach rozpoznawanej sprawy konieczność aktywnego poszukiwania przez wierzyciela majątku zobowiązanego była tym bardziej uzasadniona, że – jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu – Dyrektor .. Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ... jest uprawniony do samodzielnego występowania w roli organu egzekucyjnego i stosowania środków egzekucyjnych wyszczególnionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. Obowiązki wierzyciela w jednakowym stopniu odnoszą się zarówno do poszukiwania majątku zobowiązanego, jak i zlokalizowania miejsca zamieszkania bądź pobytu albo prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązanego. To wierzyciel doręcza zobowiązanemu – w pierwszej kolejności – upomnienie, które jest warunkiem dopuszczalności wszczęcia egzekucji, a następnie wskazuje w tytule wykonawczym firmę zobowiązanego i jego adres (art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), przekazując równocześnie organowi egzekucyjnemu dane, na podstawie których wierzyciel ustalił właściwość miejscową organu egzekucyjnego w sposób określony zgodnie z art. 22 § 3 albo § 3a u.p.e.a. Oznacza to, że wierzyciel jest obowiązany przed wszczęciem egzekucji do ustalenia: aktualnego miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, miejsca położenia przysługujących mu składników majątkowych, względnie – miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika zajętej wierzytelności. W związku z powyższym za niezasadne należy uznać twierdzenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że organ egzekucyjny powinien był kontynuować postępowanie egzekucyjne, pomimo braku informacji na temat składników majątkowych zobowiązanego oraz miejsca faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej. Należy stwierdzić, że organ egzekucyjny dokonał wszelkich możliwych czynności w toku postępowania wyjaśniającego. W gestii zaś wierzyciela było ustalenie wskazanych okoliczności, które umożliwiłyby kontynuację postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym podkreślić, że dla skutecznego wdrożenia dalszych środków egzekucyjnych nie wystarczą przypuszczenia, które podniósł skarżący w odwołaniu oraz w skardze. Wierzyciel powinien ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, że zobowiązany osiąga przychody i zatrudnia pracowników. W szczególności, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponuje właściwymi instrumentami prawnoprocesowymi, które pozwalają mu na dokonanie ustaleń w tym zakresie. Wskazanie organowi egzekucyjnemu aktualnego miejsca prowadzenia działalności przez zobowiązanego oraz przysługujących mu praw majątkowych pozwolą zaś na ponowne wszczęcie egzekucji. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że w świetle ustalonych okoliczności, organ prawidłowo ocenił, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w istocie stanowiło przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); orzekł, jak w sentencji.