III SA/Po 301/16

Dnia 29 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi J B na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 oddala skargę Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia[...], na podstawie m. in. art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na latach 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm.) w zw. z § 32 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), odmówił przyznania J płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanej płatności był fakt przejęcia przez J na podstawie umowy dzierżawy posiadania działek rolnych objętych przedmiotowym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakiet 1 rolnictwo zrównoważone od innej osoby niż przekazujący zobowiązanie, co było niezgodne z przepisem § 32 ust. 1-3 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Organ wskazał, że J wydzierżawił umową z dnia [...] 2014 r. J na 10 lat grunty rolne o powierzchni [...] ha. Na wydzierżawionych gruntach od 2011 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe realizował inny rolnik K. J i K w dniu [...]2014 r. zawarli umowę o przejęcie przez J zobowiązania programu rolnośrodowiskowego K. Zdaniem Kierownika BP ARiMR mając na uwadze przepisy § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 stwierdzić trzeba, że aby doszło do przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego powinny zostać spełnione następujące warunki : - przejęcie zobowiązania winno nastąpić wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania działek rolnych, do których przyznano płatność rolnośrodowiskową - podstawą przeniesienia posiadania działek rolnych powinna być umowa (sprzedaży, dzierżawy lub inna) - przekazanie działek rolnych i zobowiązania powinno nastąpić od tej samej osoby - przejmującym (grunty i zobowiązanie) powinna być jedna osoba. Organ podkreślił, że wnioskodawca przejął posiadanie działek rolnych i zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dwóch różnych osób. K nie był stroną umowy dzierżawy z dnia [...] 2014 r., zaś zobowiązania PRŚ nie mogą być przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. W odwołaniu od powyższej decyzji strona – reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie decyzji i o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zgodnie z wnioskiem strony. Zarzucono jej błędne uznanie, że "umowa z [...]2014 r. spisana jednego dnia na dwóch drukach z J oraz W i przeniesienie posiadania nie stanowi podstawy do przyznania płatności rolnośrodowiskowej". Strona wniosła o przesłuchanie jej, K i J na okoliczność treści stosunku prawnego i zgodnej woli stron. Zdaniem odwołującego organ ustalił błędnie, że strony umowy nie miały woli uregulowania swoich relacji w taki sposób, aby doszło do skutecznego przekazania posiadania i praw. Wolą stron było natomiast, by to wnioskodawca otrzymał płatność rolnośrodowiskową dotyczącą przedmiotowych działek rolnych. Podkreślono, że prawo nie zakazuje trójstronnych umów, ani zawierania kilku umów (druków), które razem (mniej lub bardziej kompletnie) regulują relacje stron. Dodatkowa umowa z J nie kasuje kształtujących ustaleń z K. Zdaniem strony organ winien ustalić, że na mocy umowy zawartej w dniu [...]2014 r. wszystkie prawa dotyczące spornych działek przeszły na wnioskodawcę. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...]utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 do przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego dochodzi wtedy, gdy - przejęcie zobowiązania nastąpiło wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania działek rolnych, do których przyznano płatność rolnośrodowiskową - przeniesienie posiadania działek rolnych zostało dokonane na podstawie umowy (sprzedaży, dzierżawy lub innej ) - przekazanie działek rolnych i zobowiązania nastąpiło od tej samej osoby - przejmującym grunty i zobowiązanie jest ta sama osoba. Z ustalonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J wydzierżawił umową z dnia [...] 2014 r. J na 10 lat grunty rolne o powierzchni [...]ha. Przeniesienie posiadania działek ew. nr [...] nastąpiło wobec tego bezpośrednio między tymi dwoma osobami. Z wniosku z dnia 30 kwietnia 2015 r. oraz załączonego Oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach PROW na lata 2007-2013 wynika z kolei, że przekazanie zobowiązania na powyższych działkach ewidencyjnych nastąpiło między K jako przekazującym zobowiązanie rolnośrodowiskowe a wnioskodawcą jako przejmującym. Organ podkreślił, że prawo do płatności jest związane ściśle z danymi działkami rolnymi, które są użytkowane rolniczo (realizowane jest na ich powierzchni zobowiązanie rolnośrodowiskowe – w sposób ciągły i nieprzerwany). W niniejszej sprawie przekazanie działek i samego zobowiązania rolnośrodowiskowego nie nastąpiło jednak od tej samej osoby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J – reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie : - art. 75 kpa poprzez pominięcie dowodów wnioskowanych w toku postępowania przez skarżącego, w szczególności dowodu z przesłuchania strony i świadków - art. 77, art. 80 kpa w zw. art. 65 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego poprzez zebranie niepełnego materiału dowodowego i poddanie go błędnej ocenie - § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez przyjęcie kryteriów niewymienionych enumeratywnie w tym przepisie - prawa unijnego w fazie wdrożeniowej poprzez ustanowienie przez polskiego prawodawcę warunków i terminów ograniczających – zawężających dostępność do płatności (dopisanie nowych wniosków) - pominięcie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz świadków na okoliczność bezpośredniego, ciągłego i nieprzerwanego przekazania posiadania gospodarstwa - błędne uznanie, że umowa z dnia [...] 2014 r. spisana na dwóch drukach z J oraz W nie stanowi podstawy do przyznania płatności zgodnie z wnioskiem skarżącego - naruszenie art. 8 kpa poprzez pouczenie skarżącego przez pracownika organu o warunkach przejęcia zobowiązania a następnie doręczenie decyzji odmownej. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że organ niezasadnie zawęził warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej wynikające z przepisów unijnych. Organ winien dokonać całościowej oceny umowy z dnia [...]2014 r., z której wynikało przeniesienie posiadania działek i samego zobowiązania ze strony jednej osoby. Schematyczna wykładnia treści umowy została dokonana z pominięciem przepisów art. 65 Kodeksu cywilnego. Ponownie wskazano, że dodatkowa umowa z J nie kasuje kształtujących ustaleń z K. Bezwzględną wolą K było, aby J uzyskał pomoc, gdyż wypełniał przesłankę uprawiania gruntu (posiadania). W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z § 32 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) w przypadku przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, które nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, nowemu posiadaczowi tych gruntów lub stada mogą być przyznane kolejne płatności rolnośrodowiskowe, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy. W myśl § 32 ust. 2 rozporządzenia jeżeli przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za poprzedni rok i zanim złożył on wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, nowy posiadacz tych gruntów lub stada składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania. Płatność rolnośrodowiskowa za dany rok może zostać przyznana nowemu posiadaczowi gruntów lub stada, jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 2, złożył w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a po upływie tego terminu - wyłącznie w przypadku określonym w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 (§ 32 ust. 3 rozporządzenia). Jeżeli nie zachodzą przypadki określone w ust. 3, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 2, nie przyznaje się płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, a nowy posiadacz gruntów lub stada jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za następne lata (§ 32 ust. 4 rozporządzenia). Zgodnie z § 32 ust. 5 rozporządzenia oprócz dokumentów wymaganych na podstawie § 24, do wniosku, o którym mowa w ust. 2, nowy posiadacz gruntów lub stada dołącza: 1) oświadczenie, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie do: a) kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez rolnika, który był dotychczas posiadaczem tych gruntów, do końca okresu objętego tym zobowiązaniem, b) realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 10 pkt 2 lit. c - w przypadku wariantu dziewiątego i dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, c) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, który był dotychczas posiadaczem tych gruntów, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 39 ust. 1, 2 lub 5, d) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, który był dotychczas posiadaczem tych gruntów, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w okresie, o którym mowa w § 10 pkt 2 lit. c, wystąpiły okoliczności stanowiące podstawę zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, wymienione w § 39 ust. 3; 2) umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji. Z kolei według art. 44 ust. 1 rozporządzenia komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie. Wobec powyższych regulacji prawnych nie ulega w opinii Sądu wątpliwości, że zgodnie z § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego dochodzi, tak jak stwierdziły organy, wtedy gdy: - przejęcie zobowiązania nastąpiło wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania działek rolnych, do których przyznano płatność rolnośrodowiskową - przeniesienie posiadania działek rolnych zostało dokonane na podstawie umowy (sprzedaży, dzierżawy lub innej) - przekazanie działek rolnych i zobowiązania nastąpiło od tej samej osoby - przejmującym grunty i zobowiązanie jest ta sama osoba. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy obu instancji prawidłowo uznały, iż skarżący nie spełnił powyższych warunków, co skutkowało koniecznością odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. We wniosku z dnia 30 kwietnia 2015 r. o płatność na 2015 r. J wskazał, że jest podmiotem ubiegającym się o płatność rolnośrodowiskową, wskazując działki ewidencyjne nr [...] i powierzchnie gruntów rolnych na tych działkach. Jako podmiot przekazujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe wskazany został K, jako przejmujący – wnioskodawca (J). Dzień [...] 2014 r. podano jako datę przeniesienia posiadania gruntów. Organy prawidłowo ustaliły, że w dniu [...] 2014 r. zostały zawarte dwie umowy : umowa dzierżawy gruntów rolnych i umowa o przejęcie zobowiązania. Na podstawie umowy dzierżawy gruntu rolnego J przejął jako dzierżawca od J jako wydzierżawiającego grunt rolny o łącznej powierzchni [...] ha (działki ewidencyjne nr [...]) na okres od 3 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2024 r. Z umowy tej wynika, że J był osobą uprawnioną do oddania spornych gruntów w dzierżawę (czyli do przeniesienia ich posiadania). W umowie wskazano też, że wydzierżawiający pobiera od dzierżawcy [...] ha płatne do końca roku kalendarzowego. Z kolei na podstawie odrębnej umowy o przejęcie zobowiązania K (jako podmiot realizujący na przedmiotowych gruntach zobowiązanie rolnośrodowiskowe na lata 2011-2016) przekazał J prawa i obowiązki związane z realizacją planu działalności rolnośrodowiskowej, a ten powyższe prawa i obowiązki przejął i zobowiązał się do kontynuowania założeń planu do końca okresu jego 5 letniego obowiązywania, czyli do roku 2016. W umowie tej wskazano, że K nie ma możliwości dalszej realizacji planu działalności rolnośrodowiskowej ze względu na oddanie przedmiotowych gruntów w dzierżawę stronie skarżącej przez J. Z tych umów wynika więc jednoznacznie, że skarżący nie nabył posiadania działek rolnych i praw do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego od tego samego podmiotu, tylko od dwóch różnych osób. Z treści tych umów wynika, że posiadaczem działek rolnych był J, a K jedynie miał realizować na ich powierzchni zobowiązanie rolnośrodowiskowe ( lata 2011-2016 ). K stwierdził brak możliwości dalszej kontynuacji planu działalności rolnośrodowiskowej ze względu na oddanie gruntów w dzierżawę stronie skarżącej przez J, wobec czego zawarł ze skarżącym odrębną umowę o przeniesienie praw i obowiązków dotyczących realizacji 5 letniego planu rolnośrodowiskowego. Ten jednoznaczny zapis o niemożliwości realizacji planu rolnośrodowiskowego przez K na skutek umowy dzierżawy działek zawartej między J a J ma w badanej sprawie istotne znaczenie. Treść obu powyższych czynności prawnych jest zdaniem Sądu jasna i nie wymagała przeprowadzenia przez organy dodatkowych dowodów na okoliczność rzeczywistej woli stron zawierających umowę itd. Nie naruszono wobec tego art. 75, art. 77 i art. 80 kpa w zw. z art. 65 Kodeksu cywilnego. W tym miejscu wskazać należy, że bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest podnoszona przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia 20 czerwca 2016 r. okoliczność, iż organ I instancji dostrzegł potrzebę przeprowadzenia dowodu z zeznań J, albowiem dotyczy to innej sprawy ( ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności ). Z precyzyjnej treści umowy o przejęcie zobowiązania wynika, że K nie był jednocześnie uprawniony do przekazania J posiadania działek rolnych i zobowiązania rolnośrodowiskowego, lecz jedynie do przekazania mu praw i obowiązków dotyczących realizacji planu rolnośrodowiskowego. Tym samym brak było podstaw do przyjęcia (jak zasadnie stwierdziły organy obu instancji), że skarżący nabył posiadanie działek gruntu i prawo do realizacji planu rolnośrodowiskowego od jednego i tego samego podmiotu. Nie można było wobec tego stwierdzić, że skarżący spełnił jednoznaczne warunki do przyznania płatności wskazane w § 32 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.). Strona w wymaganym terminie nie przedłożyła umowy o przeniesienie posiadania działek, która winna być zawarta wyłącznie z podmiotem realizującym przedmiotowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Niezasadny był zarzut zawężania przez polskiego ustawodawcę wymagań dotyczących warunków przekazania płatności rolnośrodowiskowych, gdyż jak już wskazano powyżej, przepisy § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. są zgodne z art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, mówiącym o obowiązku przejęcia posiadania działek i samego zobowiązania od tej samej osoby. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 8 kpa. Ubocznie zauważyć też trzeba, że w odwołaniu i skardze strona skarżąca powoływała się na umowę z W. Powyższe jest prawdopodobnie wynikiem pomyłki pisarskiej, ponieważ w aktach administracyjnych sprawy jest przedłożona umowa z K. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,), orzekł jak w sentencji wyroku.