III SA/Po 303/18

Dnia 18 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi H. S. "S. C." w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 28 marca 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. S. "S. C." od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia 29 maja 2017 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W dniu 2 marca 2016 roku, funkcjonariusze Urzędu Celnego, w ramach monitoringu miejsc nielegalnego urządzania gier hazardowych, dokonali sprawdzenia otwartego o ogólnie dostępnego pomieszczenia Sklepu Spożywczo-Przemysłowego "T." przy ul. [...] w G.. W lokalu stwierdzono włączone do sieci elektrycznej i gotowe do gry urządzenie o nazwie HOT BLACK HORSE nr [...]. Na urządzeniu brak było informacji o zezwoleniu, poświadczeniu rejestracji przez właściwego naczelnika urzędu celnego. Budową i konstrukcją urzadzenie odzwierciedlało automat do gier (wrzutnik monet, czytnik banknotów, nazwy gier na ekranie, rynna na wygrane). W wyniku przeprowadzonego eksperymentu ustalono, że urządzenie przyjmuje wpłaty pieniężne i oferuje gry o charakterze losowym, w tym o wygrane pieniężne. Funkcjonariusze Urzędu Celnego sporządzili dokumentację fotograficzną, protokół oględzin, protokół zatrzymania rzeczy, protokół eksperymentu procesowego wraz z nagraniem video tego eksperymentu. W toku prowadzonego postępowania przygotowawczego przesłuchano ponadto świadków w osobie kierownika sklepu "T." oraz prezesa H. S. "S. C.", który przedłożył "umowę dzierżawy powierzchni użytkowej" zawartą w dniu 1 lutego 2016 roku pomiędzy Spółdzielnią, a M. S. Spółka z o.o. z siedzibą pod adresem ul. [...] N. [...], [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie materiału dowodowego pozyskanego z postępowania przygotowawczego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył H. S. "S. C." z siedzibą przy ul. [...] w K. karę pieniężną w kwocie 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Spółdzielnia zaskarżyła decyzję w całości i zażądała jej uchylenia oraz umorzenia postępowania. Zdaniem strony kwestionowana odwołaniem decyzja narusza prawo materialne, gdyż została wydana na podstawie przepisów ustawy, którą uchwalono z pominięciem procedury notyfikacji. W konsekwencji czego urządzanie i prowadzenie gier na automatach poza kasynami gry i bez zezwolenia jest prawnie dozwolone. Zdaniem strony postępowania decyzja narusza zasadę zaufania do organów podatkowych, gdyż została wydana w oparciu o nieaktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych. Spółdzielnia, jako właściciel lokalu nie może ponosić odpowiedzialności za urządzenie gier na automatach, gdyż jedynie wynajmowała lokal podmiotom, o których stanowi art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych. Ponadto, zdaniem strony, organy nie podjęły wszystkich niezbędnych czynności w celu wyjaśnienia sprawy, a następnie dokonały dowolnej oceny materiału dowodowego i przyjęły błędne ustalenia, że odwołująca się urządzała gry na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazując na niezasadność zarzutu wydania decyzji na podstawie przepisów ustawowych uchwalonych z pominięciem procedury notyfikacji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że ustawa zmieniająca ustawę z dnia 19 listopada 2009 roku, która weszła w życie z dniem 3 września 2015 roku, została notyfikowana Komisji Europejskiej w dniu 5 listopada 2014 roku pod numerem 2014/0537/PL. Zmiany dokonane w ustawie o grach hazardowych ustawą poddaną procedurze notyfikacyjnej powodują, że nie sposób uznać za prawidłowy zarzut strony, jakoby w niniejszej sprawie niewłaściwie zastosowano przepisy ustawy o grach hazardowych. Skoro czynności funkcjonariuszy celnych, których konsekwencją było przeprowadzone postępowanie, miały miejsce po wejściu w życie notyfikowanej ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych, to zupełnie bezzasadne jest twierdzenie strony, że zastosowano przepisy bezskuteczne. Organ wyjaśnił ponadto, że automat do gry został umiejscowiony sklepie "T." za zgodą strony, a czynności, które podejmowała odwołująca się nie sprowadzały się wyłącznie do wydzierżawiania powierzchni lokalu podmiotowi władającemu automatami. W rzeczywistości odwołująca realizowała szereg obowiązków, które umożliwiały funkcjonowanie spornego automatu i korzystanie z niego przez grających oraz czerpała z tego tytułu zyski. H. S. "S. C." skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Zażądała uchylenia w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego podnosząc zarzut: - naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez błędna jego wykładnię w zakresie pojęcia "urządzającego grę" polegającą na uznaniu skarżące za podmiot urządzający gry na automacie i wymierzeniu jej kary pieniężnej, - naruszenia art. 121, art. 122, art. 133 §1, art. 180, art. 187 §1, art. 191 ustawy – Ordynacja podatkowa w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz 91 ustawy o grach hazardowych, poprzez skierowanie decyzji do podmiotu, który nie jest stroną, brak wszechstronnego zbadania sprawy, dowolną ocenę materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie błędnych ustaleń, że skarżąca urządzała gry w rozumieniu art. 89 ustawy o grach hazardowych. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 rok - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2017, 201 ze zm.) w związku z art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2015, poz. 612 ze zm.). Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornym urządzeniu miały charakter komercyjny, bo odpłatny, a także losowy, bo ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. Sąd przyjmuje, że kwestionowane rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych, a ustalenia przyjęte przez organ za podstawę rozstrzygnięcia są zgodne z prawdą materialną. W art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca ukonstytuował odpowiedzialność administracyjną za popełnienie deliktu opisanego jako "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry". Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to nawet wówczas, gdy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Pojęcie "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów w niedozwolonym do tego miejscu, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Wbrew twierdzeniom skargi, materiał zgromadzony w aktach sprawy nie potwierdza stanowiska Spółdzielni, że była ona jedynie podmiotem wydzierżawiającym lokal i uzyskującym czynsz z tytułu tej umowy. Takie stanowisko nie znajduje potwierdzenia ani w treść przedłożonej umowy, ani w innych dowodach włączonych do akt administracyjnych. W ocenie Sądu organy administracji publicznej trafnie przyjęły, że protokół z czynności kontrolnych oraz przedłożona umowa dzierżawy powierzchni użytkowej prowadzą do jednoznacznych ustaleń, że zatrzymane urządzenie funkcjonowało w lokalu przy ul. [...] w G. zajmowanym przez Spółdzielnię na prowadzenie działalności gospodarczej Sklep Spożywczo-Przemysłowego "T.". Organy administracji publicznej obu instancji dokonały prawidłowego rozpoznania różnic pomiędzy sytuacją faktyczną "oddania pomieszczenia/lokalu do używania dzierżawcy", a sytuacją faktyczną ujawnioną i udokumentowaną podczas czynności kontrolnych, a następnie uzupełnioną o okoliczności stwierdzone "umową dzierżawy powierzchni użytkowej". Wskazane sytuacje nie są tożsame z punktu widzenia kwalifikacji prawnej na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Elementami przedmiotowo istotnymi z punktu widzenia nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry jest zarówno urządzanie gier na automatach, jak i urządzanie tych gier poza kasynem gry. Dowody zgromadzone w aktach administracyjnych jednoznacznie potwierdzają, że w lokalu przy ul. [...] w G., a więc poza kasynem gry w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a oraz 6 ust.1 ustawy o grach hazardowych, działało urządzenie oferujące gry losowe, które zostało umieszczone w tym lokalu przez Spółdzielnię na podstawie czynności cywilnoprawnej podjętej w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej Sklep Spożywczo-Przemysłowego "T.". Działania skarżącej, wbrew sugestiom skargi, nie wyczerpywały się jedynie na "udostępnienia kliku metrów kwadratowych powierzchni", czy też udostępnianiu lokalu. Zaangażowanie skarżącej w urządzanie gier na automatach poza kasynem gry określa to, że skarżąca zobowiązała się i udostępniała osobom trzecim (graczom) automat do gry w niedozwolonym do tego miejscu, bo poza kasynem gry, czyli w lokalu, w którym wykonywał własną działalność gospodarczą Sklep Spożywczo-Przemysłowy "T.". W ramach nawiązanej współpracy z M. S. Spółka z o.o. Spółdzielnia zapewniała wyłączność wykorzystywania lokalu i jego infrastruktury do urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Przedstawiona umowa dowodzi, że skarżąca zobowiązała się udostępniać automat graczom w godzinach otwarcia Sklepu Spożywczo-Przemysłowego "T.", a także nie dokonywać zmian godzin pracy sklepu bez uzgodnienia tego z drugą stroną umowy pod rygorem rozwiązania umowy. Skarżąca ponosiła wszelkie koszty związane z funkcjonowaniem miejsca udostępnienia automatów graczom, jak ubezpieczenie lokalu, koszty zaopatrzenia w media (energia elektryczna, ogrzewanie), w tym koszty energii elektrycznej zużytej przez automat, a także ponosiła należności publicznoprawne związane z miejscem udostępnienia automatów. Skarżąca sprawowała pieczę nad automatem. Jeżeli znamiona deliktu administracyjnego wyczerpują działania kilku podmiotów, to każdy z nich jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry i wobec każdego z takich podmiotów aktualizuje się kompetencja nałożenia kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odpowiedzialność za wskazany delikt ponosi także podmiot współurządzający gry na automatach poza kasynem gry. O tym czy dany podmiot jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry rozstrzyga jego udział i stopień przyczynienia się do realizacji znamion deliktu administracyjnego. Opisane powyżej zachowania skarżącej należy kwalifikować, jako niezbędny i konieczny element stanu faktycznego realizujący przesłanki z zakresu zastosowania normy prawnej nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek nałożenia kary pieniężnej za delikt urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną działań skarżącej dokonaną przez organy celne. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pragnie również wskazać, że zakaz urządzania gier na automatach poza kasynem gry wynika z ustawy. Tak ustanowiony obowiązek o charakterze administracyjnoprawnym nie może zostać ani uchylony, ani zmodyfikowany postanowieniami umowy cywilnoprawnej. O uwolnieniu skarżącej od odpowiedzialności za delikt administracyjny nie mogą przesądzać postanowienia umowy, w których wskazuje się, że "pełne ryzyko gospodarcze i prawne eksploatowanych automatów" ponosi tylko jedna ze stron umowy. Także w takiej sytuacji o tym czy skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry przesądzają przepisy ustawy oraz wiążąca wykładnia tych przepisów dokonana przez organy wyposażone w kompetencje do stosowania danych norm prawnych i organów wyposażonych w kompetencję do kontrolowania legalności zastosowania tych przepisów. Jeżeli zachowania konkretnego pomiotu wskazują, że realizował on znamiona deliktu administracyjnego, to aktualizuje się obowiązek nałożenia kary pieniężnej. Odpowiedzialność za delikt administracyjny ma charakter obiektywny w tym sensie, że do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzi wprowadzenie w błąd przez drugą stronę umowy cywilnoprawnej i związany z tym ewentualny brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań. Na gruncie odpowiedzialność za delikt administracyjny istotne jest bowiem tylko to czy dany pomiot faktycznie podejmował działania, które opisane zostały w przesłankach deliktu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Z uwagi na powyższe istotnego znaczenia dla wymierzenia skarżącej kary pieniężnej nie ma okoliczność czy druga strona wprowadziła skarżącą w błąd, co do charakteru gier oferowanych na zatrzymanych urządzeniach, czy też legalności takiej działalności. Jeżeli taka sytuacja miałaby miejsce, to skarżąca może poszukiwać ochrony prawnej na drodze cywilnoprawnej przeciwko drugiej stronie umowy, ale taka okoliczność nadal pozostaje indyferentna dla realizacji odpowiedzialności skarżącej za delikt administracyjnoprawnym. Sąd w całości podziela stanowisko organów, co do charakteru gier oferowanych na zatrzymanym urządzeniu. Zgromadzone dowody w sposób rzetelny obrazują charakter gier oferowanych przez zatrzymanie urządzenie, są zgodne z prawem oraz zostały zgromadzone w sposób zgodny z prawem – art. 211 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania Karnego (Dz.U. z 1997r. Nr 89, poz. 555 ze zm.) w związku z art. 180 §1 oraz art. 181 ustawy – Ordynacja podatkowa. Sąd nie ujawnił podstaw do zakwestionowania stanowiska organów obejmujących ustalenia, że zatrzymane urządzenie umożliwiało przeprowadzenie gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że gry na badanym automacie charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Organy zasadnie przyjęły, że na badanych urządzeniach oferowane były gry losowe. Wynik gry nie zależał od umiejętności uczestnika gry, jego predyspozycji fizycznych lub intelektualnych. Po wniesieniu odpowiedniej opłaty i uruchomieniu mechanizmu, grający nie miał już żadnego wpływu na ustawienie się bębnów w odpowiedniej konfiguracji. Gry organizowane były celach komercyjnych, gdyż uruchomieniem automatu (gry) było odpłatne. Sąd podziela ustalenie, że automaty umożliwiały gry o wygrane pieniężne. Bez wątpienia funkcjonariusze urzędu celnego, jako pracownicy realizujący kompetencje w zakresie kontroli przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych dysponują specjalistyczną wiedzą wymaganą do oceny charakteru gry oferowanej na kontrolowanych automatach. Skarżąca w żaden sposób nie podważyła legalności oraz rzetelności eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych. Niesprecyzowane oczekiwania strony postępowania wyrażające się dążeniem do przeprowadzania kolejnych dowodów na okoliczności już stwierdzone innym dowodem nie mają uzasadnionych podstaw prawnych (art. 188 ustawy – Ordynacja podatkowa), a przez to nie stanowią o naruszeniu prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego Sąd uznaje, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd wskazuje na trafność stanowiska skarżonego organu, że ustawę z dnia 19 listopada 2009 roku, która weszła w życie z dniem 3 września 2015 roku, została notyfikowana Komisji Europejskiej w dniu 5 listopada 2014 roku pod numerem 2014/0537/PL. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302), skarga podlegała oddaleniu.