III SA/Po 305/12

Dnia 5 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w [...], postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 roku, skierowanym do M. P., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał następujące ustalenia faktyczne. Pismem z dnia 16 sierpnia 2011 roku podatnik wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Podatnik wyjaśnił, że jego pełnomocnik, ojciec W. P., w okresie od 13 czerwca do 17 lipca 2011 roku przebywał na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania i nie miał możliwości odebrania awizowanej przesyłki. W konsekwencji pełnomocnik nie wiedział o wydaniu decyzji i tym samym nie miał możliwości złożenia odwołania w imieniu syna. Odnosząc się do zasadności zgłoszonego żądania Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż strona nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Brak winy w niedopełnieniu obowiązku zachodzi wówczas, gdy wypełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby niedbalstwa. Podnoszona we wniosku absencja spowodowana urlopem wypoczynkowym nie uzasadnia uwzględnianie wniosku. W tym zakresie organ wskazał, że strona wiedziała o prowadzeniu postępowania podatkowego, gdyż została o tym poinformowana postanowieniem o wszczęciu postępowania. Strona była więc obowiązana wykazywać gotowość współpracy z organami celnymi, w tym przypadku poprzez pełnomocnika, którego ustanowiła. Urlop wypoczynkowy nie jest czynnością nagłą. Z zasady jest wcześniej planowany i czas wyjazdu oraz długość pobytu jest znana z wyprzedzeniem. Zatem podnoszenie kwestii niemożności złożenia odwołania w terminie świadczy o braku należytej staranności w podejściu do sprawy. Strona właściwie dbająca o swoje interesy winna przewidzieć, iż skoro toczy się postępowanie przed organem podatkowym, to będzie otrzymywała korespondencję. M. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1) naruszenie art. 162 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa, poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż wyjazd nieprofesjonalnego pełnomocnika strony na urlop wypoczynkowy stanowi przejaw niedbalstwa, a w konsekwencji, iż nie wniesienie w terminie odwołania od decyzji doręczonej w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej stanowiło zawinione działanie pełnomocnika, 2) naruszenie art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego odnośnie winy pełnomocnika strony w zakresie nie wniesienia w terminie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że przeszkodą do wniesienia w terminie odwołania był brak wiedzy strony i jej pełnomocnika o fakcie wydania decyzji oraz jej skutecznym doręczeniu. Jest to sytuacja, która skutecznie uniemożliwia wniesienie odwołania. Wbrew stanowisku organu, pełnomocnikowi strony nie sposób postawić zarzutu niedbalstwa. Wyjazd ojca podatnika na urlop wypoczynkowy nie jest równoznaczny z niedbalstwem. Pogląd taki jest nietrafny, gdyż sprowadza się do stanowiska, że każdy kto jako pełnomocnik prowadzi sprawę, nie może wyjechać na urlop. W istocie orzecznictwo wprowadza pewne szczególne wymogi w stosunku do pełnomocników profesjonalnych. Osoby fachowo zajmujące się prowadzeniem spraw są obowiązane do dołożenia należytej staranności, by podczas ich nieobecności korespondencja pocztowa była odbierana. W okolicznościach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z działaniem profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji nie sposób stawiać szczególnych wymagań w zakresie odbierania przesyłek pocztowych w czasie nieobecności. Nie dysponuje on bowiem żadnym personelem administracyjnym, który w razie jego nieobecności w miejscu zamieszkania mógłby podjąć przesyłkę. Przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa wymagają ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń, jednakże tylko w razie wyjazdu zagranicznego trwającego ponad 2 miesiące. Autorzy komentarzy wskazują, że doręczenie pod adres, pod którym strona nie przebywa, jeżeli zostało dokonane zgodnie z prawem jest skuteczne. W takiej sytuacji strona może wykazać brak zawinienia w dochowaniu terminu. Strona dochowała należytej staranności w wyborze pełnomocnika. Działała w pełnym zaufaniu do swojego ojca, który od początku zajmował się sprawą sprowadzenia dla podatnika samochodu z USA. Podsumowując autor skargi podniósł, że Dyrektor Izby Celnej oparł wydane rozstrzygnięcie na ogólnikowych stwierdzeniach, które nie zostały w żaden sposób powiązane ze stanem faktycznym niniejszej sprawy. Organ nie wykazał na czym miałoby polegać niedbalstwo pełnomocnika strony. Nie wskazał na żadne wzorce zachowań, które w kontekście niniejszej sprawy należało uznać za prawidłowe. Organ nie wskazał na żadne działania, które powinien podjąć pełnomocnik dla uniknięcia uchybienia terminowi. Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, iż tak na gruncie przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, jak i ustawy- Kodeks cywilny, ani żadnej innej regulacji prawnej dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, przepisy nie rozgraniczają kompetencji "pełnomocnika profesjonalnego lub nieprofesjonalnego". Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu organ oparł swoje stanowisko o postanowienia przepisu art. 162 Ordynacji podatkowej. Na uprawdopodobnienie braku winy Skarżący podał absencję spowodowaną urlopem wypoczynkowym. Organ nie kwestionuje uprawnień pełnomocnika do korzystania z urlopu wypoczynkowego, zwraca jednak uwagę na doniosłość stosunku prawnego, który strona zawiązała z organem podatkowym poprzez nabycie wewnątrzwspólnotowe pojazdu. Pełnomocnik winien zapewnić ciągłość kontaktów z organem podatkowym. W przepisie art. 139 Ordynacji podatkowej ustawodawca określił terminy, w których sprawy należy załatwiać. Urlop pełnomocnika nie jest okolicznością wstrzymującą bieg terminów procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Przepis art. 150 §2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.) wprowadza fikcję prawną doręczenia. Jeśli przesyłkę prawidłowo skierowano na adres podatnika (pełnomocnika), to nie ma możliwości obalenia skutku doręczenia płynącego z treści tego przepisu. W sytuacji czasowego wyjazdu, adresat może nie tyle podważyć skutek doręczenia, co ma możliwość wykazania, że przepis ten w ogóle nie mógł być zastosowany albo też został zastosowany wadliwie, w szczególności adresat pisma może wykazać, iż dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. Dyrektor Izby Celnej trafnie uznał, iż czasowa nieobecność podatnika (pełnomocnika podatnika) w domu nie jest okolicznością, która wstrzymuje bieg terminów procesowych. Strona od dnia wszczęcia postępowania, a pełnomocnik od dnia ustanowienia go w sprawie, są obowiązani zapewnić ciągłość kontaktów z organem podatkowym. Taki obowiązek strony (pełnomocnika) wynika z przepisów regulujących sposoby doręczenia pisma, które zapewniają skuteczności czynności doręczenia pisma, na wypadek, gdyby adresat świadomie utrudniał dokonanie doręczenia. Obowiązek zapewnienia ciągłości kontaktów z organem podatkowym, w zależności od okoliczności konkretnego przypadku, może mieć także formę zawiadomienia organu o czasowej nieobecności pod adresem zamieszkania. Jeżeli adresat pisma zawiadomił organ podatkowy, że w określonym czasie będzie przebywał poza miejscem zamieszkania, to w czasie tym nie można stosować doręczenia zstępczego (patrz. B. Gruszczyński w: "Ordynacja podatkowa – komentarz" LexisNexis, Warszawa 2007, komentarz do art. 149, str. 557; autor wskazuje wyrok NSA z 14 lutego 1992 roku SA/Wr 19/92, powołany w pracy J. Zimmermana, Ordynacja podatkowa). Przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego została skierowana na adres zamieszkania pełnomocnika podatnika, który notabene jest tożsamy z adresem zamieszkania samego podatnika (ul. [...] w [...]). Doręczenia dokonano zgodnie z prawem w trybie art. 150 §2 Ordynacji podatkowej i jest ono skuteczne. Do kwestionowania skutków doręczenia zastępczego właściwa jest instytucja przywrócenia terminu. Obalenie domniemania, że pismo dotarło do adresata nie prowadzi do wniosku, że doręczenie nie zostało dokonane, lecz do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem. Zgodnie z art. 162 §1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Całkowicie bezpodstawny i gołosłowny jest zarzut, iż Dyrektor Izby Celnej nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy – art. 122 Ordynacji podatkowej. W świetle treści art. 162 §1 Ordynacji podatkowej to zainteresowany ma obowiązek uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej nie dowodzi argumentacja powołana w uzasadnieniu skargi. Celem prowadzonego postępowania nie było poszukiwanie abstrakcyjnych wzorców zachowań właściwych dla realizacji obowiązku procesowego polegającego na zapewnieniu ciągłości kontaktów z organem podatkowym. Dla załatwienia kontrolowanej sprawy wystarczające było poczynienie ustaleń, co do tego, czy pełnomocnik strony przy zachowaniu należytej staranności o interesy swojego mocodawcy mógł podjąć adresowaną do niego korespondencję. Dyrektor Izby Celnej obowiązany był do przeprowadzenia oceny tego, czy okoliczności powołane przez wnioskodawcę były przeszkodą nie do przezwyciężenia w dokonaniu czynności procesowej w terminie, czyli czy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. Rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej uwzględnia fakt, że pełnomocnik nie miał wiedzy o fakcie wydania decyzji. Ponadto organ nie kwestionował okoliczności, które zostały wskazane jako przyczyna niepodjęcia korespondencji z urzędu pocztowego – wyjazd na urlop wypoczynkowy. Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Celnej, co do tego, że czasowa i planowana nieobecność w domu nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia w realizacji obowiązku podejmowania korespondencji przesyłanej przez organ podatkowy. Tym bardziej w sytuacji, gdy adres zamieszkania pełnomocnika i reprezentowanej przez niego strony jest tożsamy. Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Celnej, co do tego, że przepisy Ordynacji podatkowej nie różnicują statusu pełnomocnika w aspekcie tego czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy też nieprofesjonalny. Jednej i drugiej kategorii pełnomocników stawiane są podobne wymagania. Rozróżnienie na pełnomocników profesjonalnych oraz nieprofesjonalnych poczynione przez autora skargi na gruncie niniejszej sprawy jest bezużyteczne dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazać przy tym należy, że zapewnienie ciągłości podejmowania korespondencji nie przekracza możliwości pełnomocnika nieprofesjonalnego, który należycie dba o interesy swego mocodawcy. Wbrew sugestiom skargi, dla realizacji takiego obowiązku procesowego wcale nie jest niezbędny personel administracyjny, który w razie nieobecności pełnomocnika podejmowałby kierowaną do niego korespondencję. Jeśli pełnomocnik, w toku prowadzonego postępowania, wyjeżdża na urlop i nie podejmuje żadnych działań w celu zapewnienia ciągłości kontaktów z organem podatkowym, to uchybienie terminowi spowodowane niepodjęciem korespondencji może być poczytane jako zawinione, gdyż takie zachowanie jest oznaką godzenia się na uchybienie terminowi, czyli dowodzi, że takiej sytuacji można było zapobiec. W okolicznościach kontrolowanej sprawy przesłanie korespondencji pełnomocnikowi nie wiązało się z elementem zaskoczenia mogącego usprawiedliwiać niedochowanie terminu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.