III SA/Po 319/12

Dnia 21 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2011 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie dotyczącej nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2010 roku I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2011 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, działając na podstawie art. 288 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) stwierdził niedopuszczalność zażalenia A. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia 20 października 2011 r. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wskazał, że postanowieniem z dnia 20 października 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego nadał decyzji nieostatecznej nr [...] rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to zostało doręczone na adres pełnomocnika - adwokata M. G., reprezentującego stronę w postępowaniu podatkowym w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. Pismem z dnia 28 października 2011 r. strona, działając przez pełnomocnika, wniosła zażalenie na ww. postanowienie zarzucając: - rażące naruszenie art. 145 w zw. z art. 165 § 5 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez doręczenie postanowienia w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności pełnomocnikowi w sprawie o sygn. akt [...], a nie stronie postępowania; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym przyjęciu, że w stosunku do A. M. spełnione zostały przesłanki z art. 239 b) Ordynacji podatkowej; - rażące naruszenie art. 210 Ordynacji podatkowej poprzez niewskazanie dokładnej podstawy prawnej orzeczenia oraz sposobu wniesienia odwołania; - niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym przez naruszenie zasad tego postępowania zawartych w art. 7, art. 9, art. 16 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W powołaniu na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności do czasu rozpoznania zażalenia. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu uznał za zasadny zarzut strony o nieprawidłowym doręczeniu postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia 20 października 2011 r. Wyjaśnił przy tym, że aktach sprawy brak pełnomocnictwa do reprezentowania A. M. w niniejszej sprawie. Zgodnie z twierdzeniem przedstawionym w zażaleniu pełnomocnictwo udzielone przez podatnika dotyczy jedynie postępowania dotyczącego określenia zobowiązania podatkowego, a jego zakres nie obejmuje postępowania w sprawie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Z treści pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi M. G. załączonego do akt sprawy nr [...], wynika że został on upoważniony do reprezentowania A. M. w sprawie o wskazanej sygnaturze, natomiast zaskarżone postanowienie oznaczone zostało sygnaturą [...]. Organ podatkowy nie może dowolnie interpretować zapisu pełnomocnictwa, gdyż jedynie od mocodawcy zależy jego treść i zakres. Twierdzenie pełnomocnika, iż nie był on uprawniony do odebrania w imieniu strony postanowienia nadającego decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności, pozbawia zatem organy podatkowe możliwości polemiki w sytuacji, gdy z treści pełnomocnictwa nie można wywieść twierdzenia przeciwnego. W konsekwencji Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że skoro nie nastąpiło skuteczne doręczenie postanowienia w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności, w obrocie prawnym nie ma aktu, którym związany byłby organ podatkowy i na które strona mogłaby wnieść zażalenie. Brak doręczenia postanowienia stronie sprawia, że nie może w ogóle rozpocząć biegu termin przewidziany na wniesienie zażalenia. W konsekwencji zażalenie wniesione w takich okolicznościach jest niedopuszczalne. Skoro brak jest przedmiotu zaskarżenia ze względu na to, że wydane postanowienie nie weszło skutecznie do obrotu prawnego, nie można również uruchomić środka zaskarżenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Op 437/09). W skardze na powyższe postanowienie A. M., reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, M. G., wniosła o jego uchylenie, zarzucając: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na stwierdzeniu, że zażalenie w sprawie jest niedopuszczalne, ponieważ postanowienie nie funkcjonuje w obrocie prawnym oraz, że w aktach sprawy brak pełnomocnictwa do wniesienia zażalenia, podczas gdy odwołująca A. M. wraz z zażaleniem dołączyła pełnomocnictwo do postępowania odwoławczego od decyzji, 2) rażące naruszenie art. 210 Ordynacji podatkowej poprzez niewskazanie dokładnej podstawy prawnej wydania przedmiotowego orzeczenia oraz sposobu wniesienia odwołania od przedmiotowego orzeczenia; 3) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym poprzez naruszenie zasad tego postępowania zawartych w art. 7, art. 9 i art. 16 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nieuzasadnione jest stanowisko organu, iż strona nie udzieliła pełnomocnictwa do złożenia zażalenia, gdyż takie pełnomocnictwo zostało dołączone do zażalenia. Samo postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w sprawie o sygn. akt [...] z dnia 20.10.2011 r. powinno być jednak doręczone stronie, a nie pełnomocnikowi, ponieważ - jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt I SA/Op 320/10 - postępowanie o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności jest postępowaniem odrębnym od postępowania odwoławczego, co rodzi obowiązek organu podatkowego pierwszej instancji doręczenia wydanego postanowienia - jako pierwszej czynności w tym postępowaniu - nie pełnomocnikowi reprezentującemu stronę w postępowaniu pierwszoinstancyjnym bądź odwoławczym, lecz samej stronie. Należy zatem, zdaniem skarżącego, zgodzić się z organem II instancji, że skoro postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w sprawie o sygn. akt [...] z dnia 20.10.2011 r. nie zostało stronie doręczone, to nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Nie można jednak zgodzić się z dalszymi twierdzeniami i wnioskami organu odwoławczego, że skoro postanowienie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, to nie przysługuje na nie zażalenie czy zażalenie jest niedopuszczalne. Postanowienie to faktycznie jest w obrocie prawnym i organ może się na nie powoływać, ale jest postanowieniem wadliwym, w związku z czym winno zostać uchylone na skutek zażalenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. strony, reprezentowane przez pełnomocników, podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższej regulacji wynika, iż sądowa kontrola zaskarżonego aktu administracyjnego jest dokonywana według kryterium legalności, przy czym sąd administracyjny w granicach danej sprawy bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, choćby nie były one podniesione w skardze. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie w powyżej określonych granicach, Sąd stwierdził naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, stosownie do którego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność zażalenia. Należy przy tym zaznaczyć, że w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy błędnie powołał się na art. 288 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, co jednak zdaniem Sądu należy potraktować jako oczywistą omyłkę, pozostającą bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia, zważywszy, że w sentencji postanowienia oraz jego uzasadnieniu organ stwierdził niedopuszczalność zażalenia, o której mowa w art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, natomiast w powołanym przez organ art. 288 Ordynacji podatkowej mowa jest o czynnościach kontrolnych, a zatem przepis ten w sposób oczywisty nie mógł znajdować zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. Niedopuszczalność zażalenia może wynikać ze względów podmiotowych lub przedmiotowych. Niedopuszczalność o charakterze przedmiotowym ma miejsce w szczególności w przypadku braku przedmiotu zaskarżenia. Do tej okoliczności odwołał się organ odwoławczy w niniejszej sprawie, stwierdzając, że postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 października 2011 r. w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności nie zostało doręczone samej stronie, lecz – zdaniem organu odwoławczego nieprawidłowo – pełnomocnikowi. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, ze powyższe postanowienie nie weszło do obrotu prawnego, a tym samym jest postanowieniem nieistniejącym. Z takim stanowiskiem na gruncie niniejszej sprawy nie można się zgodzić. Należy bowiem zauważyć, że postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 października 2011 r. w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone pełnomocnikowi strony ustanowionemu w postępowaniu głównym - w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. W wyniku tego doręczenia ów pełnomocnik złożył w imieniu strony zażalenie na powyższe postanowienie. W tej sytuacji, zdaniem Sądu nie można mówić o postanowieniu nieistniejącym. Postanowienie to wbrew stanowisku organu odwoławczego weszło do obrotu prawnego – poprzez doręczenie go pełnomocnikowi strony ustanowionemu w postępowaniu podatkowym. Co więcej, strona, działając przez tegoż pełnomocnika, złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, przy czym w zażaleniu tym zakwestionowano prawidłowość doręczenia postanowienia pełnomocnikowi zamiast samej stronie. W tej sytuacji kwestia prawidłowości doręczenia powyższego postanowienia powinna być przedmiotem oceny w postępowaniu zażaleniowym, skoro – jak wskazano powyżej, powyższe postanowienie weszło do obrotu prawnego i zostało zaskarżone przez podatnika. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można zatem mówić o braku doręczenia, lecz ewentualnie o doręczeniu wadliwym. W przypadku dokonania doręczenia na rzecz nienależycie umocowanego pełnomocnika może bowiem dojść do pominięcia strony bez jej winy w czynnościach procesowych, co stanowi uchybienie będące podstawą do żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Jednakże ocena, czy dokonane w niniejszej sprawie doręczenie rzeczywiście było wadliwe i czy w konsekwencji tego ewentualnie wadliwego doręczenia strona została bez własnej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu i obrony swoich interesów, winna być dokonana przez organ odwoławczy w postępowaniu zażaleniowym. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 października 2011 r. w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności zostało skutecznie doręczone, jak również skutecznie zostało wniesione zażalenie na to postanowienie. W konsekwencji nie można mówić o stwierdzonej zaskarżonym postanowieniem niedopuszczalności zażalenia, które winno podlegać rozpoznaniu przez organ odwoławczy. Bezzasadne w ocenie Sądu pozostawały natomiast pozostałe zarzuty skargi. Skarżący nie sprecyzował, na czym miało polegać naruszenie wskazanych w skardze przepisów postępowania, w tym jakich zdaniem skarżącego okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia organ nie wyjaśnił, co czyni zarzuty w tym zakresie gołosłownymi. Ponadto wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy nie stwierdził w niniejszej sprawie braku pełnomocnictwa do wniesienia zażalenia, wobec czego zarzut w tym zakresie jest niezrozumiały. Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy w treści zaskarżonego postanowienia zawarł także prawidłowe pouczenie o środku zaskarżenia i sposobie jego wniesienia, z czego skarżący zresztą również prawidłowo skorzystał, w związku z czym również niezrozumiały pozostaje sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa w tym względzie i to w stopniu rażącym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 powyższej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).