III SA/Po 321/11

Dnia 21 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia 14 lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2010 r. A. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od 10/2004 r. do 07/2005 r. wraz z odsetkami wskazując na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Decyzją z dnia 8 listopada 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od 10/2004 r. do 07/2005 r. oraz odsetek za zwłokę w łącznej wysokości 5.128,10 zł. , w tym z tytułu: - ubezpieczenia społecznego za okres od 10/2004 r. do 07.2005 r. w łącznej kwocie 4.675,36 zł. w tym odsetek za zwłokę; - Fundusz Pracy za okres od 10/2004 r. do 07/2005 r. w łącznej kwocie 452,74 zł. w tym odsetek za zwłokę. Na podstawie zebranych w sprawie dowodów organ rentowy ustalił, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od dnia 1 września 2004 r. do dnia 1 maja 2008 r., na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego dnia 1 września 2004 r. przez Urząd Miasta. Działalność gospodarcza prowadzona była w zakresie: sprzedaż hurtowa pozostałej żywności, sprzedaż detaliczna w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, pozostała sprzedaż detaliczna w niewyspecjalizowanych sklepach. Zobowiązany przy wykonywaniu działalności nie zatrudniał pracowników. Zakład ustalił ponadto, iż wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości ani ruchomości. Zaznaczył, że figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako były współwłaściciel samochodu osobowego marki Audi 80 2,0, rok produkcji 1989 r., który został zbyty w dniu 17 marca 2009 r. Organ stwierdził, że z analizy przedłożonego przez ubezpieczonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż uzyskuje on stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w M. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony do dnia 23 marca 2012r., gdzie wynagrodzenie za miesiąc 09/20l0 r. wyniosło 1317,00 zł. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje bezrobotna żona A. M. oraz córka Z. M., na którą małżonka otrzymuje zasiłek rodzinny z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w kwocie 68,00 zł. miesięcznie. Miesięczny dochód rodziny za 08/2010 r. wyniósł 1.052,15 zł., natomiast wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego zobowiązany określił na kwotę 840,10 zł. Wskazał, iż ponosi koszty związane z leczeniem córki, która jest alergikiem i wykazał związane z tym wydatki w wysokości 60,00 zł. (wypożyczenie inhalatora i cegiełka). Zakład stwierdził jednak brak dokumentacji w postaci faktury za zakupione leki. Organ ustalił ponadto, iż wnioskodawca otrzymuje pomoc Miasta w formie dodatku mieszkaniowego w wysokości 205,87 zł. miesięcznie. Średniomiesięczny dochód na członka rodziny wynosi 50,68 zł. Poza zobowiązaniem wobec Zakładu posiada zadłużenie w [...] S.A. z siedzibą we W. z tytułu umowy ratalnej. W wydanej decyzji Zakład uznał za wiarygodne wszystkie dowody złożone przez wnioskodawcę oraz zebrane z urzędu. W uzasadnieniu prawnym decyzji organ przywołał przepisy prawne regulujące instytucję umorzenia należności z tytułu składek tj. art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Zaznaczył, że aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji administracyjnej poprzez zajęcie wierzytelności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie stwierdził braku majątku. Ponadto prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji własnej poprzez zajęcie rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę. Pismem z dnia 25 listopada 2010 r. A. M. wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Wraz z wnioskiem przedstawił nowe dokumenty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. decyzją z dnia 14 lutego 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji Oceniając istnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Wskazał, iż brak jest podstaw do analizowania wniosku pod kątem art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 ze względów formalnych, ponieważ nie dotyczy on stanu faktycznego i prawnego, w którym się znajduje obecnie wnioskodawca. Zaznaczył, iż zobowiązany uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w M. Zakład prowadzi postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji administracyjnej poprzez zajęcie wierzytelności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie stwierdził braku majątku. Prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji własnej poprzez zajęcie wynagrodzenia oraz zajęcie rachunku bankowego. Zdaniem organu powyższe świadczy o braku możliwości stwierdzenia bezskuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych. W sprawie nie zostały spełnione zatem przesłanki całkowitej nieściągalności i istnieją realne szanse na odzyskanie należności. Badając z kolei możliwość zastosowania w stosunku do wnioskodawcy art. 28 ust. 3a w zw. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład, na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów stwierdził, iż zobowiązany nie udowodnił w sposób przekonujący okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ wskazał, że ubezpieczony posiada stały dochód z tytułu umowy o pracę zawartej na czas określony do dnia 23 marca 2012 r. z firmą [...] Sp. z o.o. z siedzibą w M. Obecnie utrzymuje bezrobotną małżonkę A. M., zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy z gotowością do podjęcia zatrudnienia, która w każdej chwili może otrzymać propozycję pracy. W ocenie Zakładu, prawdopodobna jest zatem splata zadłużenia w dłuższym okresie czasu w drodze udzielonej ulgi lub dobrowolnych wpłat. Na utrzymaniu wnioskodawcy jest również córka Z. M., na którą małżonka pobiera zasiłek rodzinny z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Do dnia 1 sierpnia 2010 r. otrzymywała również zasiłek celowy na zakup artykułów żywnościowych. Decyzją z dnia 15 lipca 2010 r. wydaną przez Prezydenta Miasta została zobowiązanemu udzielona pomoc w formie dodatku mieszkaniowego. Jak ustalił organ miesięczny dochód rodziny wynosi 1.052,15 zł., gdzie wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawca określił na kwotę 840,10 zł. oraz udokumentowane koszty związane z leczeniem córki Z. M. na kwotę 78,08 zł. W związku z powyższym Zakład stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W sprawie brak jest bowiem dokumentów, które poświadczyłyby taki stan. Zdaniem organu wnioskodawca nie wskazał także na wystąpienie zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych. Z dokumentacji nie wynika również, aby był chory lub miał obowiązek sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny. Organ podniósł ponadto, iż poza zobowiązaniem wobec Zakładu ubezpieczony posiada również zobowiązanie wobec banku z tytułu umowy ratalnej. W skardze od powyższej decyzji A. M. wniósł o jej uchylenie w całości. Skarżący wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie jego wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wskazał na trudną sytuację rodzinna i finansową oraz przedstawił dodatkowe dokumenty. Podkreślił, że z dokumentów tych wynika, iż jego miesięczny dochód wynosi 1.052,15 zł., na utrzymaniu ma bezrobotną żonę A. M., zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku oraz córkę Z. M., na którą żona otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 68,00 zł. miesięcznie, wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego określił na 840,10 zł. Wykazał, iż ponosi koszty związane z leczeniem córki, która jest alergikiem tj. 60 zł. (wypożyczenie inhalatora i cegiełka). Udokumentował koszty związane z lekami dla córki na kwotę 78,08 zł. miesięcznie. Oświadczył ponadto, iż otrzymuje również pomoc z Miasta w formie dodatku mieszkaniowego w kwocie 205,87 zł. miesięcznie. Skarżący podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych choć nie odmówił żadnemu z zebranych dowodów wiarygodności oraz mocy dowodowej, to jednak odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy (ust. 3): - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w sytuacji stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. W rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Zasadnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do analizowania wniosku pod kątem art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 ze względów formalnych, ponieważ nie dotyczy on stanu faktycznego i prawnego, w którym się obecnie znajduje skarżący. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w M. Zakład prowadzi postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji administracyjnej poprzez zajęcie wierzytelności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który nie stwierdził braku majątku. Prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji własnej poprzez zajęcie wynagrodzenia oraz zajęcie rachunku bankowego. W ocenie Sądu wobec powyższych okoliczności prawidłowo organ stwierdził, iż brak jest możliwości stwierdzenia bezskuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych. Uzasadnione jest w związku z tym twierdzenie Zakładu, że w sprawie nie zostały spełnione zatem przesłanki całkowitej nieściągalności i istnieją realne szanse na odzyskanie należności. Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 11, poz. 1365). Zgodnie jednak z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wykazał organ, w rozpatrywanej sprawie, sytuacja skarżącego nie wyczerpuje dyspozycji norm, zawartych w § 3 tego rozporządzenia, które uzasadniałyby dokonanie wnioskowanego umorzenia zaległości. Zgodnie z niekwestionowanymi przez skarżącego ustaleniami Zakładu posiada on stały dochód z tytułu umowy o pracę zawartej na czas określony do dnia 23 marca 2012 r. z firmą [...] Sp. z o.o. z siedzibą w M. Obecnie utrzymuje bezrobotną małżonkę A. M., zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy z gotowością do podjęcia zatrudnienia, która w każdej chwili może otrzymać propozycję pracy. Na podstawie tych okoliczności słusznie organ przyjął, iż prawdopodobna jest zatem spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu w drodze udzielonej ulgi lub dobrowolnych wpłat. Na utrzymaniu wnioskodawcy jest również córka Z. M., na którą małżonka pobiera zasiłek rodzinny z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Do dnia 1 sierpnia 2010 r. otrzymywała również zasiłek celowy na zakup artykułów żywnościowych. Decyzją z dnia 15 lipca 2010 r. wydaną przez Prezydenta Miasta została zobowiązanemu udzielona pomoc w formie dodatku mieszkaniowego. Jak ustalił organ miesięczny dochód rodziny wynosi 1.052,15 zł., gdzie wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawca określił na kwotę 840,10 zł. oraz udokumentowane koszty związane z leczeniem córki na kwotę 78,08 zł. Poza zobowiązaniem wobec Zakładu ubezpieczony posiada również zobowiązanie wobec banku z tytułu umowy ratalnej. Niewątpliwie konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż te ostatnie jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy o s.u.s.). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. W tej sytuacji skarżący winien zatem dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów (odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby mu uiszczanie należności z tytułu zaległych składek. Niezależnie od powyższego należy też wskazać, że zobowiązany może również ubiegać się o ewentualne rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności należności z tytułu zaległych składek. W związku z powyższym zasadnie, zdaniem Sądu, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Słusznie Zakład przyjął, iż skarżący w dostateczny sposób nie wykazał, że spłata należności pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak trafnie wskazał organ z dokumentacji nie wynika również, aby zobowiązany był chory lub miał obowiązek sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, tym samym brak jest podstaw do umorzenia należność wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia. Wymaga ponownego podkreślenia, iż w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi możliwość umorzenia tych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego oraz m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie tylko skarżącego, ale także jego rodziny. W tym stanie rzeczy, w sytuacji braku po stronie skarżącego przesłanek prawnych wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia. Należy również wskazać, że w obu przypadkach mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd zatem bada wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładne wyjaśnił okoliczności faktyczne oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt tego materiału. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy, czego skarżący nie kwestionował. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.