III SA/Po 322/18

Dnia 20 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2018 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej “K.p.a.", art. 4 pkt 22 lit. y, art. 87 ust. 1 i art. 92a ust. 1, 2, 6 i 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2200 ze zm.), dalej "u.t.d.", art. 4-6 Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) i protokołu podpisania, sporządzonych w Genewie 19 maja 1956 r. (Dz. U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238 ze zm.), dalej: "Konwencja" i lp. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d., utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2018 r. o nałożeniu na stronę kary pieniężnej w wysokości 8 000 zł. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, co następuje. W dniu 23 września 2017 r. w S. na drodze krajowej nr [...] dokonano kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] i naczepy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował Y. N. Wykonywał on międzynarodowy transport drogowy rzeczy z Polski na U. w imieniu przedsiębiorcy P. Kierujący przewoził 22 000 kg polifoski. Podczas kontroli ustalono, że w dokumencie CMR nr [...] w rubryce nr 4 wpisano tylko miejsce i datę załadowania towaru, a w rubrykach 16 i 23 - dane dotyczące przewoźnika. Na podstawie dokumentów okazanych do kontroli stwierdzono, że załadowcą/nadawcą towaru było przedsiębiorstwo E. sp. z o. o. w Z. Załadunku towaru dokonano w oddziale tej spółki w K. Przebieg i ustalenia z kontroli zawarto w protokole kontroli z 23 września 2017 r. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie dowodowe wykazało jednak, że nadawcą towaru przewożonego w dniu kontroli nie była E sp. z o. o. w Z., lecz B. sp. z o. o. w Z. B. sp. z o. o. w Z. w piśmie z 12 grudnia 2017 r. wyjaśniła, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia, a nastąpiło ono wskutek okoliczności, których nie mogła przewidzieć, jako że nie była nadawcą towaru, nie zleciła jego przewozu i nie była stroną umowy przewozu towaru na U., a była jedynie zobowiązana do wydania towaru. Na stronie nie ciążył obowiązek sporządzenia dokumentu CMR. Obowiązki lub warunki przewozu drogowego oznaczają obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych w zakresie przewozu drogowego (art. 4 pkt 22 lit. y u.t.d.). Podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego wykonujący przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, dokumenty związane z przewożonym ładunkiem (art. 87 ust. 1 pkt 3 u.t.d.). Dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy. Nieprawidłowość listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani na ważność umowy przewozu, która mimo to podlega przepisom Konwencji (art. 4 Konwencji). List przewozowy wystawia się w trzech oryginalnych egzemplarzach, podpisanych przez nadawcę i przez przewoźnika. Pierwszy egzemplarz wręcza się nadawcy, drugi towarzyszy przesyłce, a trzeci zatrzymuje przewoźnik (art. 5 ust. 1 Konwencji). Jeżeli przeznaczony do przewozu towar ma być ładowany na różne pojazdy lub jeżeli chodzi o różne rodzaje towarów albo o oddzielne partie, nadawca lub przewoźnik ma prawo wymagać wystawienia tylu listów przewozowych, ile pojazdów należy użyć lub ile jest rodzajów bądź partii towarów (art. 5 ust. 2 Konwencji). Stosownie do art. 6 ust. 1 Konwencji list przewozowy powinien zawierać następujące dane: a) miejsce i datę jego wystawienia; b) nazwisko (nazwę) i adres nadawcy; c) nazwisko (nazwę) i adres przewoźnika; d) miejsce i datę przyjęcia towaru do przewozu oraz przewidziane miejsce jego wydania; e) nazwisko (nazwę) i adres odbiorcy; f) powszechnie używane określenie rodzaju towaru oraz sposób opakowania, a dla towarów niebezpiecznych ich ogólnie uznane określenie; g) ilość sztuk, ich cechy i numery; h) wagę brutto lub inaczej wyrażoną ilość towaru; i) koszty związane z przewozem (przewoźne, koszty dodatkowe, należności celne i inne koszty powstałe od chwili zawarcia umowy do chwili dostawy); j) instrukcje niezbędne do załatwienia formalności celnych i innych; k) oświadczenie, że przewóz, bez względu na jakąkolwiek przeciwną klauzulę, podlega przepisom niniejszej Konwencji. Zgodnie z art. 6 ust. 2 Konwencji w razie potrzeby list przewozowy powinien zawierać poza tym następujące dane: a) zakaz przeładunku; b) koszty, jakie nadawca przyjmuje na siebie; c) kwotę zaliczenia do pobrania przy wydaniu towaru; d) zadeklarowaną wartość towaru i sumę przedstawiającą interes specjalny w jego dostawie; e) instrukcje nadawcy dla przewoźnika dotyczące ubezpieczenia przesyłki; f) umówiony termin, w jakim ma być wykonany przewóz; g) wykaz dokumentów wręczonych przewoźnikowi (ust. 2). Podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie (art. 92a ust. 1 u.t.d.). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa ust. 1, oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do u.t.d. (ust. 6). Zgodnie z art. 92a ust. 7 u.t.d. przepisy ust. 1, ust. 3 pkt 5 i ust. 5 i 6 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, w szczególności m. in. do: 1) spedytora, 2) nadawcy, 3) odbiorcy, 4) załadowcy - jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia. Wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy lub umową międzynarodową podlega karze pieniężnej w wysokości 8 000 zł (lp. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d.). Przepisy Konwencji nie wskazują wprost podmiotu zobowiązanego do wystawienia listu przewozowego, jednak z jej przepisów regulujących odpowiedzialność nadawcy wobec przewoźnika za nieścisłości lub niedostateczności zapisów listu przewozowego wynika, że do jego wypełnienia zobowiązany jest nadawca. Nadawcą towaru przewożonego w dniu kontroli była B. sp. z o. o. w Z. Warunki dostawy towaru uregulowano w umowie z A. sp. z o. o. w C. z 31 lipca 2017 r. B. sp. z o. o. w Z. zobowiązała się do sprzedaży i dostarczenia odbiorcy 330 ton towaru z dokumentami określonymi w umowie. Część towaru przewożoną w dniu kontroli zamówiono 21 września 2017 r., co potwierdza zamówienie nr 58. Zgodnie z tym zamówieniem załadunku towaru dokonano w K. na terenie przedsiębiorstwa E sp. z o. o. (por. samochodowy list przewozowy nr [...]). Także w zgłoszeniu celnym nr [...] jako nadawca towaru widnieje B. sp. z o. o. w Z. Spółka, na terenie której załadowano towar, w piśmie z 20 października 2017 r. potwierdziła, że nadawcą towaru była B. sp. z o. o. w Z. Towar przewożony w dniu kontroli B. sp. z o. o. w Z. nabyła od G. S. A., co wynika z zamówienia nr 58 i pisma E sp. z o. o. z 20 października 2017 r. Potwierdzenie wywozu - komunikat [...] również jako nadawcę towaru przewożonego w dniu kontroli wskazuje B. sp. z o. o. w Z. W umowie z 31 lipca 2017 r. B. sp. z o. o. w Z. zobowiązała się do dostarczenia każdej partii towaru z dokumentami wymienionymi w pkt 2.7, wśród których wymieniony jest międzynarodowy list przewozowy CMR. Nadawcą towaru przewożonego w dniu kontroli była zatem B. sp. z o. o. w Z., a nie bliżej nieokreślony spedytor. Z treści przedłożonej przez stronę w załączeniu do pisma z 12 grudnia 2017 r. umowy z 11 września 2017 r. nie wynika, aby miała ona związek z przewozem wykonywanym w dniu kontroli. Na podstawie tej umowy można jedynie stwierdzić, że spółka A. sp. z o. o. zobowiązała się do wykonywania obowiązków spedytora, polegających na dostarczeniu ładunku do przewozu na podstawie uzgodnionego wniosku tranzytowego będącego integralną częścią umowy. Spedytor zobowiązał się także zapewnić wystawienie dokumentów przewozowych. Z tej umowy wynika jednak, że dotyczy ona innego zamówienia (nr 132) niż zamówienie realizowane w dniu kontroli (nr 58). Zgodnie zatem z pkt 2.5 i 2.7 umowy z 31 lipca 2017 r. za sporządzenie dokumentu przewozowego CMR nr [...] odpowiedzialna była B. sp. z o. o. w Z., a nie wyżej wskazany spedytor. Tym samym, skoro B. sp. z o. o. w Z. była nadawcą towaru i była zobowiązana dostarczyć go z dokumentem CMR, była też odpowiedzialna za sporządzenie tego dokumentu. Z obowiązku sporządzenia listu przewozowego nie wywiązała się. Okazany do kontroli dokument CMR nr [...] nie spełniał wymogów określonych w art. 6 Konwencji, gdyż zawierał jedynie wpisy w rubryce nr 4 (miejsce i data załadowania towaru) oraz w rubrykach 16 i 23 (dane dotyczące przewoźnika). Powyższe uzasadnia nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 8 000 zł za naruszenie określone w l.p. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d. W skardze na decyzję organu odwoławczego B. sp. z o. o. w Z. zarzuciła naruszenie: 1. art. 92a ust. 7 u.t.d. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący był nadawcą towaru, mimo braku więzi prawnej między nim a przewoźnikiem i przyjęciu, że skarżący miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia; 2. art. 92a ust. 1 u.t.d. przez jego zastosowanie i nałożenie kary za naruszenie polegające na wykonywaniu międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu w sytuacji, gdy nie wystąpiły ku temu przesłanki. W uzasadnieniu skargi wskazano m. in., że: - skarżący nie był nadawcą towaru, gdyż nie łączył go żaden stosunek prawny z przewoźnikiem; przewoźnik działał na polecenie zupełnie innego podmiotu, tj. spedytora; skarżący nie dostarczał towaru w miejsce, gdzie przewoźnik działający na polecenie spedytora miał ten towar odebrać; skarżący nie zlecał wykonania usługi transportu międzynarodowego, stąd nie mógł mu zostać przypisany status nadawcy nawet w sytuacji, gdy w dokumentach widnieje jako nadawca; kupujący zawarł umowę ze spedytorem, a ten z kolei z przewoźnikiem, aby wykonać transport międzynarodowy poza granice Polski; - nawet jeśli przyjąć, że z umowy zawartej z kupującym wynikał obowiązek skarżącego dokonania dostawy towaru odbiorcy z dokumentami towarzyszącymi, to i tak skarżący nie wykonał ani nie zlecał żadnej dostawy, gdyż to kupujący odebrał towar we własnym zakresie i czynił to na własny koszt i ryzyko od podmiotu innego niż skarżący; praktyka taka obowiązywała w trakcie całej współpracy z kupującym; - organy oparły się wyłącznie na literalnym brzmieniu umowy zawartej z kupującym, a pominęły okoliczności faktyczne; co prawda w umowie tej wskazana jest dostawa towarów, ale do polskiego magazynu znajdującego się w Z., co nie miało miejsca; międzynarodowy transport towarów poza granice Polski (na U.) nie był przedmiotem umowy sprzedaży, a to właśnie podczas tego transportu doszło do uchybień w liście przewozowym CMR; - organy niewyczerpująco rozpatrzyły materiał dowodowy, pomijając oświadczenie kupującego i postanowienia umowy zawartej pomiędzy spedytorem a kupującym, z których wynika, że obowiązek wystawienia dokumentu CMR ciążył na spedytorze; - organ odwoławczy błędnie przyjął, że umowa sprzedaży między skarżącym a kupującym nie dotyczy zamówienia nr 58 obejmującego przewożony towar, lecz zamówienia nr 132; jednakże umowę na przewóz towaru zawartą między spedytorem a kupującym nazwano "Zamówienie 132 o transporcie ładunków"; nazwa umowy zawiera kolejny numer zamówienia na transport, a nie zamówienia na towar; umowa ta dotyczy przedmiotowego przewozu, jednak nie wskazuje numeru zamówienia na towar, które złożył kupujący u skarżącego; - zgodnie z art. 92a ust. 7 u.t.d. przepisy ust. 1, ust. 3 pkt 5 i ust. 6 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, w szczególności m. in. do nadawcy, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia; skarżący nie miał świadomości ani wpływu na powstanie naruszenia, gdyż to nie on przygotował i wydał przewoźnikowi dokument CMR, jako że nie był do tego zobowiązany; skarżący nie miał wiedzy, że dokument ten jest nieprawidłowy, gdyż odbiór towaru odbywał się u podmiotu trzeciego; podmiot ten, wydając towar przewoźnikowi, miał wgląd do dokumentu CMR, a mimo to nie podjął czynności w celu jego uzupełnienia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd w całości podziela argumenty organu zawarte w zaskarżonej decyzji. W związku z obszernym ich omówieniem powtarzanie ich byłoby zbędne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaś podnieść, co następuje. Zasadne są ustalenia organu, że skarżący był nadawcą przedmiotowej partii towaru odpowiedzialnym za wystawienie listu przewozowego. Nieprawidłowe jego wypełnienie skutkowało nałożeniem na skarżącego kary pieniężnej. Podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 10 000 zł za każde naruszenie (art. 92a ust. 1 u.t.d.). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa ust. 1, oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do u.t.d. (ust. 6). Zgodnie z art. 92a ust. 7 u.t.d. przepisy ust. 1, ust. 3 pkt 5 i ust. 6 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, w szczególności m. in. do: 1) spedytora, 2) nadawcy, 3) odbiorcy, 4) załadowcy - jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia. Wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy lub umową międzynarodową podlega karze pieniężnej w wysokości 8 000 zł (lp. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d.). Dane, które powinny być zawarte w liście przewozowym wymienia art. 6 ust. 1 Konwencji. Na skarżącego jako nadawcę towaru mającego wpływ lub co najmniej godzącego się na powstanie naruszenia jednoznacznie wskazują okoliczności sprawy i zgromadzone w sprawie dowody (art. 92a ust. 7 in fine u.t.d.). Są nimi przede wszystkim umowa sprzedaży z 31 lipca 2017 r. (k. 80-84 akt adm.) i zamówienie nr 58 (k. 51 akt adm.), zgłoszenie celne nr [...] (k. 55 akt adm.), a ponadto sam list przewozowy nr [...] (k. 75 akt adm.). Z umowy sprzedaży (pkt 2.7) wynika, że sprzedający (skarżący) z każdą partią towaru zobowiązuje się przedstawić m. in. międzynarodowy list przewozowy CMR. Błędne jest zapatrywanie, że między skarżącym a przewoźnikiem nie istniał stosunek prawny - umowa przewozu. Dowodem jej zawarcia jest list przewozowy, a jego nieprawidłowość nie wpływa na ważność umowy przewozu (art. 4 Konwencji). W niniejszej sprawie wystawiono list przewozowy, w którym jako nadawcę określono skarżącego (k. 75 akt adm.). List ten podpisał przedstawiciel załadowcy towaru – E. sp. z o. o., za pomocą którego skarżący wykonywał swe zobowiązanie wynikające z umowy sprzedaży. Mając na uwadze charakter wzmianek zawartych w liście przewozowym, osoby podpisujące list przewozowy nie muszą być uprawnione do reprezentacji nadawcy i przewoźnika. Skuteczność podpisu złożonego przez pracownika lub inną osobę, do której usług odwołuje się przewoźnik, wynika z ogólnej zasady odpowiedzialności przewoźnika za działania i zaniechania osób, którymi posługuje się przy wykonywaniu przewozu (art. 3 Konwencji). W odniesieniu do nadawcy podobną zasadę można wyprowadzić z ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań (por. art. 474 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.). Osobę, która oddaje przewoźnikowi przesyłkę do przewozu, uważa się za upoważnioną przez nadawcę do wykonywania wszelkich czynności związanych z zawarciem umowy przewozu (art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe; Dz. U. z 2017 r., poz. 1983). Jak słusznie wskazał organ, list przewozowy nie spełniał warunków, o których mowa w art. 6 Konwencji, niemniej jednak - jak wyżej wskazano - nie ma to wpływu na ważność umowy przewozu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I GSK 493/09 o zawarciu umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), podlegającej ocenie Konwencji, nie jest miarodajne spełnienie przez przewóz przesłanek, o których mowa w art. 1 ust. 1 Konwencji, dotyczących zakresu jej stosowania, lecz dopełnienie przez strony umowy szczegółowych wymogów przewidzianych w Konwencji, a w szczególności wystawienie listu przewozowego, który jest dowodem zawarcia umowy (art. 4 ust. 1 Konwencji). Poza tym, zgodnie z art. 9 ust. 1 Konwencji, w braku przeciwnego dowodu list przewozowy stanowi dowód zawarcia umowy, warunków umowy oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika. Nie ma w powyższym kontekście znaczenia: - że wydanie towaru nastąpiło nie w miejscu wskazanym w umowie sprzedaży (Z. - pkt 2.1 umowy), lecz w K. przez upoważniony przez skarżącego podmiot – E. sp. z o. o.; podmiot ten działał jako załadowca z upoważnienia skarżącego, stąd odpowiedzialność za braki listu przewozowego ponosi skarżący; - czy i jakie umowy zawierał kupujący ze spedytorem, a ten - z przewoźnikiem, i kto był według tych wmów zobowiązany do wystawienia listu przewozowego CMR. Powyższe oznacza, że nastąpiło niewypełnienie ciążącego na skarżącym jako nadawcy towaru obowiązku prawidłowego wystawienia listu przewozowego. Stanowi to podstawę nałożeniu na niego kary pieniężnej w oparciu o art. 92a ust. 1 u.t.d. Niezasadne są zatem zarzuty skargi, dotyczące naruszenia art. 92a ust. 1 i ust. 7 u.t.d. oraz przepisów postępowania. Organ zebrał wystarczający materiał dowodowy, właściwie go ocenił i dał temu wyraz z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł, jak w sentencji wyroku.