III SA/Po 33/11

Dnia 13 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi x na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem w sprawie zwrotu naliczonego podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2007 postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 27 czerwca 2011 roku skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu żądania wskazał m.in., że nie ma znaczących dochodów i utrzymuje się przede wszystkim ze stosunku pracy (wynagrodzenie miesięczne brutto 1.386zł) przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy. Wskazał, że posiada nieruchomości rolne o pow. 7,37ha. Wnioskodawca oświadczył także, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (lat 56), z którą pozostaje w ustroju wspólności majątkowej. Zaznaczył, że żona nie posiada żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, iż nie jest wstanie opłacić wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazać należy, że na podstawie przekazanych dokumentów oraz dokumentów włączonych do akt administracyjnych ustalono, iż skarżący wraz z żoną posiadają nieruchomości o łącznej powierzchni 13.3509ha, na które składają się: dom mieszkalny, grunty rolne, stacja benzynowa (nieczynna od 2010 roku), stacja benzynowa (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów (oddana w dzierżawę). Zgodnie z nakazem płatniczym włączonym do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 mkw. Podstawa wymiaru podatku od nieruchomości na 2007 rok w zakresie tylko budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej została określona na 934.795zł. Wnioskodawca posiada majątek ruchomy, na który składają się: samochód [...] Przychód rodziny za 2009 rok wyniósł łącznie 3.301.752,89zł (z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z innych źródeł). Wnioskodawca nie udokumentował wysokości przychodu całej rodziny oraz ze wszystkich źródeł przychodu za rok 2010, gdyż przedłożył zeznanie podatkowe PIT-36L, w którym zostały ujawnione przychody tylko skarżącego i tylko z jednego źródła przychodu (pozarolnicza działalności gospodarcza -1.215.298,82zł). Koszty utrzymania miesięcznego rodziny Skarżący określił na kwotę 2.030zł miesięcznie. Wobec braku oświadczenia, co do zakresu żądania przyznania prawa pomocy, zgodnie z treścią formularza wniosku o prawo pomocy przyjęto, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości, czyli w okolicznościach niniejszej sprawy zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250zł.. W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.